Sarga 73

Verse 1

सश्रूत्वा तु पितरं वृत्तं भ्रातरौ च विवासितौ।भरतो दुःखसन्तप्त इदं वचनमब्रवीत्।।।।

父が世を去り、二人の兄が追放されたと聞くや、悲嘆に燃えるバラタは、次の言葉を口にした。

Verse 2

किं नु कार्यं हतस्येह मम राज्येन शोचतः।विहीनस्याथ पित्रा च भ्रात्रा पितृसमेन च।।।।

今や災いに打たれ悲しみに沈む私にとって、父を失い、父にも等しい兄をも失ったこの王国に、いったい何の用があろうか。

Verse 3

दुःखे मे दुःखमकरोर्व्रणे क्षारमिवादधाः।राजानं प्रेतभावस्थं कृत्वा रामं च तापसम्।।।।

我が悲しみに、なお悲しみを重ねたのだ。傷に塩を擦り込むように。王を屍のごとき終わりへ追いやり、ラーマを森の苦行者としたのだから。

Verse 4

कुलस्य त्वमभावाय कालरात्रिरिवाऽगता।अङ्गारमुपगूह्य स्म पिता मे नावबुद्धवान्।।।।

おまえはこの家系を滅ぼすため、滅びの夜のごとく来た。父は悟らず、おまえを抱いたとき、生きた火炭を抱きしめていたのだ。

Verse 5

मृत्युमापादितो पिता त्वया मे पापदर्शिनि।सुखं परिहृतं मोहात्कुलेऽस्मिन्कुलपांसनि।।।।

おまえのせいで父は死へ追いやられた、罪深き心の女よ。迷いによってこの家の幸を奪った、家系の汚点よ。

Verse 6

त्वां प्राप्य हि पिता मेऽद्य सत्यसन्धो महायशाः।तीव्रदुःखाभिसन्तप्तो वृत्तो दशरथो नृपः।।।।

おまえに心を奪われてから、真実に堅く結ばれ名高い王ダシャラタである父は、激しい悲しみに灼かれ、いまや逝ってしまった。

Verse 7

विनाशितो महाराजः पिता मे धर्मवत्सलः।कस्मात्प्रव्राजितो रामः कस्मादेव वनं गतः।।।।

なぜダルマを愛する大王たる父は滅びに至ったのか。何のためにラーマは追放され、なぜまことに森へ赴いたのか。

Verse 8

कौसल्या च सुमित्रा च पुत्रशोकाभिपीडिते।दुष्करं यदि जीवेतां प्राप्य त्वां जननीं मम।।।।

カウサリヤとスミトラーは、子を失う悲しみに押し潰され、ほとんど生き長らえまい。おまえ—わが母—が彼女らの上に据えられたのだから。

Verse 9

ननुत्वार्योऽपि धर्मात्मा त्वयि वृतिमनुत्तमाम्।वर्तते गुरुवृत्तिज्ञो यथा मातरि वर्तते।।।।

それでもなお、ラーマは—高貴にして法にかなう者、長上への正しい作法をよく知る者として—汝に対し一点の非もない礼を尽くし、まさに自らの母に仕えるがごとく振る舞った。

Verse 10

तथा ज्येष्ठा हि मे माता कौसल्या दीर्घदर्शिनी।त्वयि धर्मं समास्थाय भगिन्यामिव वर्तते।।।।

同じく、遠き先を見通す長母カウサリヤーは、ダルマに堅く立ち、あなたに対してまるで自らの姉妹のように振る舞ってきました。

Verse 10

तथा ज्येष्ठा हि मे माता कौसल्या दीर्घदर्शिनी।त्वयि धर्मं समास्थाय भगिन्यामिव वर्तते।।।।

同じく、遠き先を見通す長母カウサリヤーは、ダルマに堅く立ち、あなたに対してまるで自らの姉妹のように振る舞ってきました。

Verse 11

तस्याः पुत्रं कृताऽत्मानं चीरवल्कलवाससम्।प्रस्थाप्य वनवासाय कथं पापे न शोचसि।।।।

彼女の子を――自制により清らかな者を――樹皮と粗衣に身を包ませ、森の住まいへと送り出しておきながら、どうして、罪深き女よ、悔いの悲しみに沈まぬのか。

Verse 12

अपापदर्शनं शूरं कृतात्मानं यशस्विनम्।प्रव्राज्य चीरवसनं किन्नु पश्यसि कारणम्।।।।

悪に目を向けたことのない者――勇猛で、自らを治め、名声高き者――が、苦行者の衣をまとわされて追放された。いったい何の理由があると、おまえは言うのか。

Verse 13

लुब्धाया विदितो मन्ये न तेऽहं राघवं प्रति।तथाह्यनर्धो राज्यार्थं त्वयाऽनीतो महानयम्।।।।

欲に曇ったおまえには、ラ―ガヴァへの私の帰依が分からぬのだろう。王権を求めて、おまえはこの大いなる災厄を招いたのだ。

Verse 14

अहं हि पुरुषव्याघ्रावपश्यन्रामलक्ष्मणौ।केन शक्तिप्रभावेन राज्यं रक्षितुमुत्सहे।।।।

ラーマとラクシュマナ――人中の虎――を見ぬままに、いかなる力と威勢で、私はこの国を守れるというのか。

Verse 15

तं हि नित्यं महाराजो बलवन्तं महाबलः।उपाश्रितोऽभूद्धर्मात्मा मेरुर्मेरुवनं यथा।।।।

その法に生きる大王は、自らも強大でありながら、常に強きラーマに寄り頼んだ――それは、メール山がメールの森に支えられるがごとく。

Verse 16

सोऽहं कथमिमं भारं महाधुर्यसमुद्धृतम्।दम्योधुरमिवाऽऽसाद्य वहेयं केनचौजसा।। ।।

どうして私がこの重荷を担えようか。これは大きくよく轭（くびき）を負う牡牛にこそふさわしい。私は未だ馴らされぬ若い牡牛のように重い轭に遭い、いかなる力でこれを負えよう。

Verse 17

अथवा मे भवेच्छक्तिर्योगैर्बुद्धिबलेन वा।सकामां न करिष्यामि त्वामहं पुत्रगर्धिनीम्।।।।

たとえ政（まつりごと）の策や知恵の力によって私が力を得ることがあっても、息子を欲してやまぬお前が望む結末を、私は決して成し遂げさせはしない。

Verse 18

न मे विकाङ्क्षा जायेत त्यक्तुं त्वां पापनिश्चयाम्।यदि रामस्य नावेक्षा त्वयि स्यान्मातृवत्सदा।।।।

もしラーマが常にお前を母として敬っていなかったなら、罪の企てに固く定まるお前を捨て去ることに、私は少しもためらいはしなかった。

Verse 19

उत्पन्नातु कथं बुद्धिस्तवेयं पापदर्शिनि।साधुचारित्रविभ्रष्टे पूर्वेषां नो विगर्हिता।।।।

罪へと目を向け、善き行いから堕ちた女よ。どうして先祖に非難をもたらすこのような思いが、お前のうちに生じたのか。

Verse 20

अस्मिन्कुले हि पूर्वेषां ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते।अपरे भ्रातरस्तस्मिन्प्रवर्तन्ते समाहिताः।।।।

この家系では、祖先以来のしきたりにより、長子こそが灌頂を受けて王位に就く。ほかの兄弟たちは心を整え、忠誠と敬意をもって彼に仕える。

Verse 21

न हि मन्ये नृशंसे त्वं राजधर्ममवेक्षसे।गतिं वा न विजानासि राजवृत्तस्य शाश्वतीम्।।।।

おお残酷な者よ、そなたは王のダルマを顧みず、また正しい王のふるまいがもつ永続の道筋とその帰結を知らぬのだと私は思う。

Verse 22

सततं राजवृत्ते हि ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते।राज्ञामेतत्समं तत्स्यादिक्ष्वाकूणां विशेषतः।।।।

定まった王家の作法により、長子は常に灌頂を受けて統治に就く。この道理は諸王に共通し、とりわけイークシュヴァーク族においては格別に重い。

Verse 23

तेषां धर्मैकरक्षाणां कुलचारित्रशोभिनाम्।अद्य चारित्रशौण्डीर्यं त्वां प्राप्य विनिवर्तितम्।।।।

ダルマのみを守りとして、家のしきたりにこそ栄えを見いだしたあの王たちにとって――今日、そなたを迎え入れたことで、その誇り高い伝統の堅固さは覆されてしまった。

Verse 24

तवापि सुमहाभागा जनेन्द्राः कुलपूर्वगाः।बुद्धेर्मोहः कथमयं सम्भूतस्त्वयि गर्हितः।।।।

そなたの家系においても、先祖たる王たちはまことに高徳で卓越していた。ならば、この咎むべき迷妄が、いかにしてそなたの心に生じたのか。

Verse 25

न तु कामं करिष्यामि तवाऽहं पापनिश्चये।त्वया व्यसनमारब्धं जीवितान्तकरं मम।।।।

だが、罪に心を定めた女よ、私はおまえの望みを叶えはしない。おまえによって、我が命を断つ災厄が動き出したのだ。

Verse 26

एषत्विदानीमेवाहमप्रियार्थं तवानघम्।निवर्तयिष्यामि वनाद्भ्रातरं स्वजनप्रियम्।।।।

ゆえに今こそ、おまえの企てを挫き不快を与えるため、森から我が咎なき兄、身内に愛される者を連れ戻そう。

Verse 27

निवर्तयित्वा रामं च तस्याहं दीप्ततेजसः।दासभूतो भविष्यामि सुस्थिरेणान्तरात्मना।।।।

ラーマ、輝く威光の御方を連れ戻したなら、私は内なる心を堅く定め、彼に仕える身となろう。

Verse 28

इत्येवमुक्त्वा भरतो महात्मा प्रियेतरैर्वाक्यगणैस्तुदंस्ताम्।शोकातुरश्चापि ननाद भूयः सिंहो यथा पर्वतगह्वरस्थः।।।।

かく語り終えると、大いなる魂のバラタは、辛辣な言葉の束で彼女を刺し貫き、悲嘆に沈みながらも再び咆哮した。山の洞に潜む獅子のように。