Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 72, Shloka 26

भरतस्य मातृसदनगमनं कैकेय्या दारुणवृत्तान्तकथनं च

Bharata in Kaikeyi’s apartments: revelation of Daśaratha’s death and Rāma’s exile

स रुदित्वा चिरं कालं भूमौ विपरिवृत्य च।जननीं प्रत्युवाचेदं शोकैर्बहुभिरावृतः।।2.72.26।।

sa ruditvā ciraṃ kālaṃ bhūmau viparivṛtya ca | jananīṃ pratyuvācedaṃ śokair bahubhir āvṛtaḥ || 2.72.26 ||

長く泣き、地に身を転がしたのち、数多の悲しみに覆われたバラタは、母に向かって次の言葉を告げた。

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
रुदित्वाhaving wept
रुदित्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootरुद् (धातु) + त्वा (प्रत्यय)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having wept’
चिरम्for long
चिरम्:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootचिरम् (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (for long)
कालम्time
कालम्:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कालावधि-अर्थे (accusative of duration)
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
विपरिवृत्यhaving rolled about
विपरिवृत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-परि-√वृत् (धातु) + ल्यप् (प्रत्यय)
Formल्यबन्त/क्त्वान्त-समकक्ष (absolutive/gerund), ‘having rolled/turned about’
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
जननीम्mother
जननीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजननी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
इदम्this (speech)
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
शोकैःwith sorrows
शोकैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशोक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
बहुभिःmany
बहुभिः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; शोकैः-विशेषण
आवृतःcovered/engulfed
आवृतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ-√वृ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP/क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सः-विशेषण

Bharata engulfed in profuse sorrow wept for a long time rolling on the ground and then said these words in reply to his mother:

B
Bharata
K
Kaikeyī

FAQs

Dharma involves truthful speech after reflection: grief is acknowledged, then one returns to dialogue and responsibility.

After intense mourning, Bharata gathers himself enough to respond to Kaikeyī.

Emotional honesty joined to readiness for counsel—he moves from collapse toward communication.