Sarga 41

Verse 1

तस्मिन्स्तु पुरुषव्याघ्रे विनिर्याति कृताञ्जलौ।आर्तशब्दोऽहि सञ्जज्ञे स्त्रीणामन्त:पुरे महान्।।2.41.1।।

人中の虎たる彼が、合掌して恭しく旅立つと、奥宮の女たちのあいだから、大いなる悲嘆の叫びが湧き起こった。

Verse 2

अनाथस्य जनस्यास्य दुर्बलस्य तपस्विनः।यो गतिश्शरणं चासीत्स नाथः क्व नु गच्छति।।2.41.2।।

この寄る辺なく弱り苦しむ民にとって、彼こそが帰依の拠り所であり守護であった。その主、その守り手は、いまいずこへ赴かれるのか。

Verse 3

न क्रुध्यत्यभिशप्तोऽपि क्रोधनीयानि वर्जयन्।क्रुद्धान्प्रसादयन्सर्वान् समदुःखः क्व गज्छति।।2.41.3।।

今、彼はどこへ行ってしまったのか——罵られても怒らず、怒りを招く行いを避け、怒れる者すべてをなだめ、他者の悲しみをわが悲しみとして担う、その御方は。

Verse 4

कौशल्यायां महातेजा यथा मातरि वर्तते।तथा यो वर्ततेऽस्मासु महात्मा क्व नु गच्छति।।2.41.4।।

今、あの光り輝く大いなる魂はどこへ行ったのか——母カウサリヤーに仕えるように、私たちにも同じく接してくださった御方は。

Verse 5

कैकेय्या क्लिश्यमानेन राज्ञा सञ्चोदितो वनम्।परित्राता जनस्यास्य जगतः क्व नु गच्छति।।2.41.5।।

カイケーイーに迫られ、苦悩する王は彼に森へ行けと命じた。今、彼はどこへ向かうのか——この民、この全世界の守護者であった御方は。

Verse 6

अहो निश्चेतनो राजा जीवलोकस्य सम्प्रियम्।धर्म्यं सत्यव्रतं रामं वनवासे प्रवत्स्यति।।2.41.6।।

ああ、王はなんと分別を失ったことか。森住みの流離へとラーマを遣わすとは——あらゆる生きとし生けるものに愛され、ダルマにかなう正しさを備え、真実の誓いに堅固なるラーマを。

Verse 7

इति सर्वा महिष्यस्ता विवत्सा इव धेनवः।रुरुदुश्चैव दुःखार्ताः सस्वरं च विचुक्रुशुः।।2.41.7।।

かくして諸王妃は皆、悲嘆に打ちひしがれ、声をあげて泣き叫んだ——子を奪われた雌牛のように。

Verse 8

स तमन्तः पुरे घोरमार्तशब्दं महीपतिः।पुत्रशोकाभिसन्तप्तः श्रुत्वा चासीत्सुदुःखितः।।2.41.8।।

内奥に響く凄まじい嘆きの声を聞き、王は—すでに子を思う悲しみに灼かれていたが—いよいよ深く苦しんだ。

Verse 9

नाग्निहोत्राण्यहूयन्त नापचन् गृहमेधिनःअकुर्वन्न प्रजाः कार्यं सूर्यश्चान्तरधीयत।।2.41.9।।

アグニホートラの火は捧げられず、家の者は煮炊きもせず、人々は日々の務めを果たさなかった——そして太陽さえも沈み、姿を隠した。

Verse 10

व्यसृजन् कबलान्नागा गावो वत्सान्न पाययन्।पुत्रं प्रथमजं लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत।।2.41.10।।

象は口の食をこぼし、牛は子牛に乳を含ませず、初子の男子を得た母でさえ喜びを見いだせなかった――それほどまでに、その時は重く沈んでいた。

Verse 11

त्रिशङ्कुर्लोहिताङ्गश्च बृहस्पतिबुधावपि।दारुणा स्सोममभ्येत्य ग्रहास्सर्वे व्यवस्थिताः।।2.41.11।।

トリシャンク、ローヒターンガ（火星）、さらにブリハスパティとブダ――まことに諸惑星すべてが――月へと近づきつつ、猛き相をなして並び立った。

Verse 12

नक्षत्राणि गतार्चींषि ग्रहाश्च गततेजसः।विशाखास्तु सधूमाश्च नभसि प्रचकाशिरे।।2.41.12।।

星々は光を奪われ、惑星も輝きを失った。天にはヴィシャーカーが、まるで煙に包まれたかのように現れた。

Verse 13

कालिकानिलवेगेन महोदधिरिवोत्थितः।रामे वनं प्रव्रजिते नगरं प्रचचाल तत्।।2.41.13।।

ラーマが追放されて森へ赴いたとき、その都は揺れ動いた。まるで暗き嵐の風に駆られて大海が立ち上がるかのように。

Verse 14

दिशः पर्याकुलास्सर्वा स्तिमिरेणेव संवृताः।न ग्रहो नापि नक्षत्रं प्रचकाशे नकिञ्चन।।2.41.14।।

四方はことごとく乱れ、闇に覆われたかのようであった。惑星も星宿も、何ひとつとして輝かなかった。

Verse 15

अकस्मान्नागरस्सर्वो जनो दैन्यमुपागमत्।आहारे वा विहारे वा न कश्चिदकरोन्मनः।।2.41.15।।

たちまち都の人々は皆、悲嘆に沈んだ。食にも遊楽にも、心を向けられる者は一人もいなかった。

Verse 16

शोकपर्यायसन्तप्त स्सततं दीर्घमुच्छवसन्।अयोध्यायां जनस्सर्व श्शुशोच जगतीपतिम्।।2.41.16।।

アヨーディヤーでは、悲しみの波に焼かれたすべての民が、絶えず長い溜め息をつき、世の主たる王を嘆き悲しんだ。

Verse 17

बाष्पपर्याकुलमुखो राजमार्गगतो जनः।न हृष्टो लक्ष्यते कश्चित्सर्व श्शोकपरायणः।।2.41.17।।

王の大路を行く人々の顔は涙にかき乱され、喜ぶ者は一人も見えず、皆が悲嘆に沈んでいた。

Verse 18

न वाति पवन श्शीतो न शशी सौम्यदर्शनः।न सूर्यस्तपते लोकं सर्वं पर्याकुलं जगत्।।2.41.18।।

風は涼しく吹かず、月はもはや優しい姿を見せず、太陽も世を温めなかった――世界のすべてが乱れ惑うかのようであった。

Verse 19

अनर्थिनस्सुताः स्त्रीणां भर्तारो भ्रातरस्तथा।सर्वे सर्वं परित्यज्य राममेवान्वचिन्तयन्।।2.41.19।।

子は母を顧みず、夫は妻を顧みず、兄弟も互いを顧みなかった。皆が万事を捨て、ただラーマのみを思い続けた。

Verse 20

ये तु रामस्य सुहृद स्सर्वे ते मूढचेतसः।शोकभारेण चाक्रान्ता श्शयनं न जहुस्तदा।।2.41.20।।

そしてラーマの友である者たちは皆、心が惑い、悲嘆の重みに押しつぶされて、その時は床から起き上がることができなかった。

Verse 21

ततस्त्वयोध्या रहिता महात्मनापुरन्दरेणेव मही सपर्वता।चचाल घोरं भयशोकपीडितासनागयोधाश्वगणा ननाद च।।2.41.21।।

そのとき、偉大なる魂ラーマを失ったアヨーディヤーは、山々を戴く大地がインドラを失ったかのようであった。恐れと悲しみに打たれ、恐ろしく震え、象・馬・武者の群れの響きが鳴り渡った。