Sarga 22

Verse 1

अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम्।श्वसन्तमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम्।।।।आसाद्य रामस्सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम्।उवाचेदं स धैर्येण धारयन्सत्त्वमात्मवान्।।।।

そのとき自制あるラーマは、堅忍によって心を支えつつ、苦悩に沈み、蛇王のように荒く息づき、怒りに目を見開く、愛する弟であり親友でもあるラクシュマナに近づき、次のように語った。

Verse 2

अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम्। श्वसन्तमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम्।।2.22.1।।आसाद्य रामस्सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम्।उवाचेदं स धैर्येण धारयन्सत्त्वमात्मवान्।।2.22.2।।

そのときラーマは、自らをよく治めて揺るがぬ心のまま、愛する弟にして信頼深き友サウミトリのもとへ近づいた。彼は悲嘆に沈み、憤りに燃えて、まるで嘶く大蛇王のように怒りで目を見開いていた。ラーマは気丈に、内なる平静を堅く保ちながら彼に語りかけた。

Verse 3

निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम्।अवमानं निरस्येमं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम्।।।।उपक्लृप्तं हि यत्किञ्चिदभिषेकार्थमद्य मेसर्वं विसर्जय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरत्ययम्।।।।

怒りと悲しみをともに抑え、ただ不動の忍耐に身を寄せよ。この屈辱の思いを払いのけ、より高き歓喜を堅く抱け。

Verse 4

निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम्।अवमानं निरस्येमं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम्।।2.22.3।।उपक्लृप्तं हि यत्किञ्चिदभिषेकार्थमद्य मेसर्वं विसर्जय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरत्ययम्।।2.22.4।।

今日、我が灌頂のために整えられた一切の備えは、ことごとく取りやめよ。急いで行動し、過ちなく為すべきことを成し遂げよ。

Verse 5

सौमित्रे योऽभिषेकार्थे मम सम्भार सम्भ्रमः।अभिषेकनिवृत्त्यर्थे सोऽस्तु संभारसम्भ्रमः।।।।

サウミトラよ、我が灌頂のために備えを整えたその同じ熱意を、今はその備えを止めるために注げ。

Verse 6

यस्या मदभिषेकार्थे मानसं परितप्यते।माता मे सा यथा न स्यात्सविशङ्का तथा कुरु।।।।

我が灌頂を思って胸を焦がした母が、疑いの不安にとらわれたままとならぬように、そう取り計らえ。

Verse 7

तस्याश्शङ्कामयं दुःखं मुहूर्तमपि नोत्सहे।मनसि प्रतिसंजातं सौमित्रेऽहमुपेक्षितुम्।।।।

サウミトラよ、彼女の心に生じた疑念から生まれた悲しみを、たとえ一瞬たりとも、私は見過ごすことができない。

Verse 8

न बुद्धिपूर्वं नाबुद्धं स्मरामीह कदाचन।मातृ़णां वा पितुर्वाऽहं कृतमल्पं च विप्रियम्।।।।

私はここで、意図してであれ不注意からであれ、母上方や父上のお心に少しでも背くことをしたと、いまだかつて覚えがない。

Verse 9

सत्यस्सत्याभिसन्धश्च नित्यं सत्यपराक्रमः।परलोकभयाद्भीतो निर्भयोऽस्तु पिता मम।।।।

真実を語り、常に真理に志を合わせ、勇武にして不動なるわが父よ――来世とその業の報いを畏れていたその御身が、いまは一切の恐れより解き放たれますように。

Verse 10

तस्याऽपि हि भवेदस्मिन्कर्मण्यप्रतिसंहृते।सत्यं नेति मनस्तापस्तस्य तापस्तपेच्च माम्।।।।

もしこの事—わが灌頂の準備—が取りやめられぬなら、父上もまた「我が真実の誓いは果たされなかった」との苦悩に焼かれ、その同じ苦しみが私をも悩ませるであろう。

Verse 11

अभिषेकविधानं तु तस्मात्संहृत्य लक्ष्मण।अन्वगेवाहमिच्छामि वनं गन्तुमितःपुनः।।।।

ゆえに、ラクシュマナよ、灌頂の儀の手配を取りやめよ。そののちにこそ、私はここを発って森へ行きたい。

Verse 12

मम प्रव्राजनादद्य कृतकृत्या नृपात्मजा।सुतं भरतमव्यग्रमभिषेचयिता ततः।।।।

私が今日、流謫として去れば、王の娘は—目的を果たして—そののちためらいなく、わが子バラタを灌頂させるであろう。

Verse 13

मयि चीराजिनधरे जटामण्डलधारिणि।गतेऽरण्यं च कैकेय्या भविष्यति मनस्सुखम्।।।।

私が樹皮衣と鹿皮をまとい、結髪の輪を戴いて森へ入ったなら、そのときカイケーイーは心の安らぎを得るであろう。

Verse 14

बुद्धिः प्रणीता येनेयं मनश्च सुसमाहितम्।तं तु नार्हामि संक्लेष्टुं प्रव्रजिष्यामि मा चिरम्।।।।

この決意はすでに定まり、心もよく静まっている。ゆえに私は父上を苦しめてはならぬ。私は遅れずに流謫へと旅立つ。

Verse 15

कृतान्तस्त्वेव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने।राज्यस्य च वितीर्णस्य पुनरेव निवर्तने।।।।

サウミトリよ、我が流離の身となったことも、授けられた王国が取り消されたことも、その因はただ運命のみと見るべきである。

Verse 16

कैकेय्याः प्रतिपत्तिर्हि कथं स्यान्मम पीडने।यदि भावो न दैवोऽयं कृतान्तविहितो भवेत्।।।।

もしこの心の変転とこの災いが運命により定められたものでないなら、カイケーイーがどうして私を傷つけようと決意できようか。

Verse 17

जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु ममान्तरम्।भूतपूर्वं विशेषो वा तस्या मयि सुतेऽपि वा।।।।

優しき者よ、あなたは知っている。私は母たちの間に隔てを抱いたことはないし、彼女もまた昔から、私と自分の子とを分け隔てしたことはなかった。

Verse 18

सोऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैप्रवासार्थैश्च दुर्वचैः।उग्रैर्वाक्यैरहं तस्या नान्यद्दैवात्समर्थये।।।।

彼女のあの苛烈で荒々しい言葉――我が灌頂を止め、私を流罪へ追いやるためのもの――それを私は、ただ運命以外には説明できない。

Verse 19

कथं प्रकृतिसम्पन्ना राजपुत्री तथागुणा।ब्रूयात्सा प्राकृतेव स्त्री मत्पीडां भर्तृसन्निधौ।।।।

もし運命が働いていないのなら、どうしてカイケーイー――生まれつき高貴で徳を備えた王女が――夫の御前で、まるで凡婦のように私を傷つける言葉を口にできようか。

Verse 20

यदचिन्त्यन्तु तद्दैवं भूतेष्वपि न विहन्यते।व्यक्तं मयि च तस्यां च पतितो हि विपर्ययः।।।।

運命とはまことに測りがたく、その力はどの生きものにも退けられない。明らかに不幸は降りかかった——この私にも、そして彼女にも。

Verse 21

कश्चिद्दैवेन सौमित्रे योद्धुमुत्सहते पुमान्।यस्य न ग्रहणं किञ्चित्कर्मणोऽन्यत्र दृश्यते।।।।

サウミトリよ、いったい誰が運命と戦おうとするだろうか。その掴みは直には見えず、ただ出来事の推移と結末によってのみ知られ、他には何も見いだせないのだから。

Verse 22

सुखदुःखे भयक्रोधौ लाभालाभौ भवाभवौ।यच्च किञ्चित्तथाभूतं ननु दैवस्य कर्म तत्।।।।

喜びと悲しみ、恐れと怒り、得と失、生と死——このように起こる一切は、まことに運命のはたらきである。

Verse 23

ऋषयोऽप्युग्रतपसो दैवेनाभिप्रपीडिताः।उत्सृज्य नियमांस्तीव्रान्भ्रश्यन्ते काममन्युभिः।।।।

激しい苦行を積む聖仙たちでさえ、運命に圧されると、厳しい戒めを捨てて道を踏み外し、欲と怒りに屈してしまう。

Verse 24

असङ्कल्पितमेवेह यदकस्मात्प्रवर्तते।निवर्त्यारम्भमारब्धं ननु दैवस्य कर्म तत्।।।।

ここで思いもよらぬ障りが忽然と起こり、すでに始めた事業を止めるなら、それもまた確かに天命のはたらきである。

Verse 25

एतया तत्त्वया बुद्ध्या संस्तभ्यात्मानमात्मना।व्याहतेऽप्यभिषेके मे परितापो न विद्यते।।।।

この真理にかなった理解によって、私は自らの力で心を支え定めた。たとえ私の灌頂が妨げられても、私には嘆きはない。

Verse 26

तस्मादपरितापस्संस्त्वमप्यनुविधाय माम्।प्रतिसंहारय क्षिप्रमाभिषेचनिकीं क्रियाम्।।।।

ゆえに、私と同じく嘆きを離れ、私の意に従って、灌頂のための儀礼と支度を速やかに取りやめよ。

Verse 27

एभिरेव घटै स्सर्वैरभिषेचनसम्भृतैः।मम लक्ष्मण तापस्ये व्रतस्नानं भविष्यति।।।।

この灌頂のために集められた水の壺そのものを用いて、ラクシュマナよ、私はこれから始まる苦行の戒めの生のために誓願の沐浴を行おう。

Verse 28

अथवा किं ममैतेन राजद्रव्यमयेन तु।उद्धृतं मे स्वयं तोयं व्रतादेशं करिष्यति।।।।

あるいは、この王家の器に蓄えられた水が、私に何の役に立とうか。自らの手で汲み上げた水こそ、我が誓願の行を成就させる。

Verse 29

मा च लक्ष्मण सन्तापं कार्षीर्लक्ष्म्या विपर्यये।राज्यं वा वनवासो वा वनवासो महोदयः।।।।

嘆くな、ラクシュマナよ、この運命の転変を。王位であれ森住まいであれ――森住まいこそ、より大いなる栄光である。

Verse 30

न लक्ष्मणास्मिन्खलु कर्मविघ्नेमाता यवीयस्यतिशङ्कनीया।दैवाभिपन्ना हि वदत्यनिष्टंजानासि दैवं च तथा प्रभावम्।।।।

ラクシュマナよ、この企てが妨げられたからといって、我らの若き母上を過度に疑ってはならぬ。運命に押し伏せられて、耳に痛い言葉を口にしているのだ――汝は運命の力とその働きを知っている。