Adhyaya 78

Verse 1

ययातिरुवाच । एकेन गृह्यतां पुत्रा जरा मे दुःखदायिनी । धीरेण भवतां मध्ये तारुण्यं मम दीयताम्

ヤヤーティは言った。「子らよ、汝らのうち一人が、我に苦しみをもたらすこの老いを引き受けよ。汝らの中の堅固なる者よ、我に若さを授けよ。」

Verse 2

स्वकीयं हि महाभागाः स्वरूपमिदमुत्तमम् । संतप्तं मानसं मेद्य स्त्रियां सक्तं सुचंचलम्

まことに、幸い多き者たちよ、これこそ我が身のすぐれた有様である。わが心は憂いに灼かれ、ひとりの女に執し、はなはだしく落ち着かぬ。

Verse 3

भाजनस्था यथा आप आवर्त्तयति पावकः । तथा मे मानसं पुत्राः कामानलसुचालितम्

器の水が火によってかき回され動くように、わが子らよ、わが心もまた欲望の火に揺り動かされ、乱されている。

Verse 4

एको गृह्णातु मे पुत्रा जरां दुःखप्रदायिनीम् । स्वकं ददातु तारुण्यं यथाकामं चराम्यहम्

わが子のうち一人が、苦しみをもたらすこの老いを引き受け、代わりに自らの若さを我に与えよ。そうすれば、我は望むままに生きよう。

Verse 5

यो मे जरापसरणं करिष्यति सुतोत्तमः । स च मे भोक्ष्यते राज्यं धनुर्वंशं धरिष्यति

老いの衰えを我より取り除く最上の子は、まことに我が王国を享受し、弓の家系――王家の射手の血脈――を支えるであろう。

Verse 6

तस्य सौख्यं सुसंपत्तिर्धनं धान्यं भविष्यति । विपुला संततिस्तस्य यशः कीर्तिर्भविष्यति

その者には安楽と円満な繁栄――財宝と豊かな穀物――がもたらされる。さらに子孫は多く、名声と誉れもまた起こるであろう。

Verse 7

पुत्रा ऊचुः । भवान्धर्मपरो राजन्प्रजाः सत्येन पालकः । कस्मात्ते हीदृशो भावो जातः प्रकृतिचापलः

息子たちは言った。「大王よ、あなたはダルマに篤く、真実によって民を守っておられる。なのに、なぜその御心にこのような変転が起こり、本性に反するかのような移ろいやすさが生じたのですか。」

Verse 8

राजोवाच । आगता नर्तकाः पूर्वं पुरं मे हि प्रनर्तकाः । तेभ्यो मे कामसंमोहे जातो मोहश्च ईदृशः

王は言った。「以前、舞姫たちがわが都に来た。まことに巧みな演者であった。彼女らによって、欲から生じた迷いのただ中で、かくのごとき惑いが我に起こったのだ。」

Verse 9

जरया व्यापितः कायो मन्मथाविष्टमानसः । संबभूव सुतश्रेष्ठाः कामेनाकुलव्याकुलः

その身は老いに覆われ、心はカーマに捉えられていた。おお最愛の息子たちよ、欲によって彼は騒ぎ立ち、深く乱されてしまった。

Verse 10

काचिद्दृष्टा मया नारी दिव्यरूपा वरानना । मया संभाषिता पुत्राः किंचिन्नोवाच मे सती

ある女を見た。天上の美を備え、顔立ちもすぐれていた。私は語りかけたのだ、息子たちよ。だがその貞き婦人は、私に何ひとつ言葉を返さなかった。

Verse 11

विशालानाम तस्याश्च सखी चारुविचक्षणा । सा मामाह शुभं वाक्यं मम सौख्यप्रदायकम्

彼女にはヴィシャーラーという友がいた。愛らしく、見識ある者である。その者が私に吉祥の言葉を語り、わが心に安らぎの喜びを与えた。

Verse 12

जराहीनो यदा स्यास्त्वं तदा ते सुप्रिया भवेत् । एवमंगीकृतं वाक्यं तयोक्तं गृहमागतः

「汝が老いより解き放たれるとき、彼女は汝にとって最も愛しき者となろう。」彼は彼らの言葉を受け入れ、家へ帰った。

Verse 13

मया जरापनोदार्थं तदेवं समुदाहृतम् । एवं ज्ञात्वा प्रकर्तव्यं मत्सुखं हि सुपुत्रकाः

私は老いの害を除くために、このように宣言した。かく知ったなら、それに従って行え――我が満足のために、善き子らよ。

Verse 14

तुरुरुवाच । शरीरं प्राप्यते पुत्रैः पितुर्मातुः प्रसादतः । धर्मश्च क्रियते राजञ्शरीरेण विपश्चिता

トゥルは言った。「子らは父母の恩寵によってこの身を得る。王よ、賢者はこの身をもってダルマを行ずるのだ。」

Verse 15

पित्रोः शुश्रूषणं कार्यं पुत्रैश्चापि विशेषतः । न च यौवनदानस्य कालोऽयं मे नराधिप

子らはとりわけ父母に恭しく仕えねばならぬ。人の王よ、今は私が若さ、あるいは若き活力を授ける時ではない。

Verse 16

प्रथमे वयसि भोक्तव्यं विषयं मानवैर्नृप । इदानीं तन्न कालोयं वर्तते तव सांप्रतम्

王よ、世の享楽は人が人生の第一の時期に味わうべきもの。だが今この時、汝にとってはふさわしい時ではない。

Verse 17

जरां तात प्रदत्वा वै पुत्रे तात महद्गताम् । पश्चात्सुखं प्रभोक्तव्यं न तु स्यात्तव जीवितम्

愛しき者よ、まことに大いなる宿命に至った汝の子に老いを移し与えたのち、しかる後に安楽を味わうがよい。そうすれば汝の命は今のままには留まらぬ。

Verse 18

तस्माद्वाक्यं महाराज करिष्ये नैव ते पुनः । एवमाभाषत नृपं तुरुर्ज्येष्ठसुतस्तदा

「それゆえ、大王よ、もはや二度とあなたの命を行いません。」その時、トゥルの長子はかく王に告げた。

Verse 19

तुरोर्वाक्यं तु तच्छ्रुत्वा क्रुद्धो राजा बभूव सः । तुरुं शशाप धर्मात्मा क्रोधेनारुणलोचनः

トゥルの言葉を聞くや、王は憤怒に燃えた。法を尊ぶその者は、怒りに目を赤くしてトゥルを呪った。

Verse 20

अपध्वस्तस्त्वयाऽदेशो ममायं पापचेतन । तस्मात्पापी भव स्वत्वं सर्वधर्मबहिष्कृतः

罪の心を抱く者よ、汝は我が命を打ち砕いた。ゆえに自らの業によって罪人となり、あらゆるダルマの行いから退けられよ。

Verse 21

शिखया त्वं विहीनश्च वेदशास्त्रविवर्जितः । सर्वाचारविहीनस्त्वं भविष्यसि न संशयः

汝はシカー（śikhā）を奪われ、ヴェーダと聖なるシャーストラからも除かれる。あらゆる正しい作法を失うであろう、疑いはない。

Verse 22

ब्रह्मघ्नस्त्वं देवदुष्टः सुरापः सत्यवर्जितः । चंडकर्मप्रकर्ता त्वं भविष्यसि नराधमः

汝は婆羅門殺し、神々を汚す悪しき者、酒に溺れ、真実を捨てた者。残酷な業をなすゆえ、ついには人の中の最下劣となる。

Verse 23

सुरालीनः क्षुधी पापी गोघ्नश्च त्वं भविष्यसि । दुश्चर्मा मुक्तकच्छश्च ब्रह्मद्वेष्टा निराकृतिः

汝は酒に溺れ、常に飢え、罪に沈み、牛を殺す者となる。皮膚の病に悩まされ、腰布は乱れ、婆羅門を憎み—追放され恥辱を受ける。

Verse 24

परदाराभिगामी त्वं महाचंडः प्रलंपटः । सर्वभक्षश्च दुर्मेधाः सदात्वं च भविष्यसि

汝は他人の妻を追い求める者となり、猛く、徹底して堕落する。あらゆるものを貪り、智慧は腐り、常にそのままであろう。

Verse 25

सगोत्रां रमसे नारीं सर्वधर्मप्रणाशकः । पुण्यज्ञानविहीनात्मा कुष्ठवांश्च भविष्यसि

同じ血統の女と交わり楽しむなら、汝は一切のダルマを滅ぼす者となる。功徳と真の智を失い、癩病に苦しむであろう。

Verse 26

तव पुत्राश्च पौत्राश्च भविष्यंति न संशयः । ईदृशाः सर्वपुण्यघ्ना म्लेच्छाः सुकलुषीकृताः

汝の子らと孫らは必ず生まれる、疑いはない。彼らはそのような者となる—ムレッチャ、あらゆる功徳を滅ぼし、罪により徹底して汚された者たち。

Verse 27

एवं तुरुं सुशप्त्वैव यदुं पुत्रमथाब्रवीत् । जरां वै धारयस्वेह भुंक्ष्व राज्यमकंटकम्

かくして彼はトゥルを厳しく呪ったのち、子ヤドゥに告げた。「ここにて汝は老いを引き受け、棘なき王国――障りと敵なき国を享受せよ。」

Verse 28

बद्धाञ्जलिपुटो भूत्वा यदू राजानमब्रवीत् । यदुरुवाच । जराभारं न शक्नोमि वोढुं तात कृपां कुरु

合掌して恭しく、ヤドゥは王に申し上げた。「父上、老いの重荷を担うことができません。どうか憐れみをお垂れください。」

Verse 29

शीतमध्वा कदन्नं च वयोतीताश्च योषितः । मनसः प्रातिकूल्यं च जरायाः पंचहेतवः

冷えた蜜、ふさわしからぬ食、盛りを過ぎた女たち、そして心の不調和――これらが老いを招く五つの因である。

Verse 30

जरादुःखं न शक्नोमि नवे वयसि भूपते । कः समर्थो हि वै धर्तुं क्षमस्व त्वं ममाधुना

王よ、なお若さの瑞々しき時に、老いの苦しみを耐えることはできません。いったい誰がそれを担えましょう。どうか今、私をお赦しください。

Verse 31

यदुं क्रुद्धो महाराजः शशाप द्विजनंदन । राज्यार्हो न च ते वंशः कदाचिद्वै भविष्यति

おお、二度生まれの者らの喜びよ。大王は怒りに燃えてヤドゥを呪った。「汝も汝の一族も、決して王国を治めるに相応しくはならぬ。」

Verse 32

बलतेजः क्षमाहीनः क्षात्रधर्मविवर्जितः । भविष्यति न संदेहो मच्छासनपराङ्मुखः

彼は強く烈しいが、忍耐を欠き、クシャトリヤのダルマを離れるであろう。疑いはない、わが命令に背を向けたゆえに。

Verse 33

यदुरुवाच । निर्दोषोहं महाराज कस्माच्छप्तस्त्वयाधुना । कृपां कुरुष्व दीनस्य प्रसादसुमुखो भव

ヤドゥは言った。「大王よ、私は無罪です。なぜ今わたしを呪われるのですか。苦しむ者に憐れみを垂れ、慈しみの御顔をお示しください。」

Verse 34

राजोवाच । महादेवः कुले ते वै स्वांशेनापि हि पुत्रक । करिष्यति विसृष्टिं च तदा पूतं कुलं तव

王は言った。「愛し子よ、まことにマハーデーヴァは、自らの本質の一分をもって、汝の家系に顕現を生じさせよう。そのとき汝の一族は清められる。」

Verse 35

यदुरुवाच । अहं पुत्रो महाराज निर्दोषः शापितस्त्वया । अनुग्रहो दीयतां मे यदि मे वर्त्तते दया

ヤドゥは言った。「大王よ、私はあなたの子です。それなのに無罪のまま、あなたに呪われました。もし私に慈悲があるなら、どうか御恩寵をお授けください。」

Verse 36

राजोवाच । यो भवेज्ज्येष्ठपुत्रस्तु पितुर्दुःखापहारकः । राज्यदायं सुभुंक्ते च भारवोढा भवेत्स हि

王は言った。「長子とは、父の憂いを取り除く者である。彼こそ正しく王国の相続を享受し、まことに一族の重荷を担う者となる。」

Verse 37

त्वया धर्मं न प्रवृत्तमभाष्योसि न संशयः । भवता नाशिताज्ञा मे महादंडेन घातिनः

汝はダルマを起こさず——疑いなし——また理をもって諭せぬ者。汝により我が命は破られ、汝は大いなる杖にて打ち倒す。

Verse 38

तस्मादनुग्रहो नास्ति यथेष्टं च तथा कुरु । यदुरुवाच । यस्मान्मे नाशितं राज्यं कुलं रूपं त्वया नृप

「ゆえに汝に恩寵はない——好きにせよ。」ヤドゥはこう語った。「汝が我が国、我が家系、そして我が姿までも滅ぼしたゆえ、王よ。」

Verse 39

तस्माद्दुष्टो भविष्यामि तव वंशपतिर्नृप । तव वंशे भविष्यंति नानाभेदास्तु क्षत्त्रियाः

ゆえに、王よ、我は汝の王統の悪しき主となろう。汝の血統には、さまざまに分かれたクシャトリヤが生じる。

Verse 40

तेषां ग्रामान्सुदेशांश्च स्त्रियो रत्नानि यानि वै । भोक्ष्यंति च न संदेहो अतिचंडा महाबलाः

彼らは疑いなく、村々と麗しき国土を奪い、女たちとあらゆる宝をも奪うであろう。彼らは甚だ苛烈にして大いなる力を備える。

Verse 41

मम वंशात्समुत्पन्नास्तुरुष्का म्लेच्छरूपिणः । त्वया ये नाशिताः सर्वे शप्ताः शापैः सुदारुणैः

「我が血統よりトゥルシュカが生じ、ムレッチャの姿を帯びた。汝が滅ぼした者は皆、呪いを受け——きわめて苛烈なる呪詛に打たれた。」

Verse 42

एवं बभाषे राजानं यदुः क्रुद्धो नृपोत्तम । अथ क्रुद्धो महाराजः पुनश्चैवं शशाप ह

かくして、王の中の最勝よ、ヤドゥは怒りをもって王に語った。すると大王もまた憤り、再び次の言葉で呪詛を宣した。

Verse 43

मत्प्रजानाशकाः सर्वे वंशजास्ते शृणुष्व हि । यावच्चंद्रश्च सूर्यश्च पृथ्वी नक्षत्रतारकाः

まことに聞け。汝のすべての子孫は我が民を滅ぼす者となろう――月と太陽が存するかぎり、また大地と星宿と群星があるかぎり。

Verse 44

तावन्म्लेच्छाः प्रपक्ष्यंते कुंभीपाके चरौ रवे । कुरुं दृष्ट्वा ततो बालं क्रीडमानं सुलक्षणम्

その間、太陽がその道を巡るかぎり、ムレッチャたちはクンビー・パーカ（地獄）にて煮られ続ける。やがて、そこに吉相を備えた少年が遊ぶのを見て、彼らはクルの方へ目を向けた。

Verse 45

समाह्वयति तं राजा न सुतं नृपनंदनम् । शिशुं ज्ञात्वा परित्यक्तः सकुरुस्तेन वै तदा

王は彼を呼び寄せた、王子よ。だが彼を我が子とは認めなかった。幼子にすぎぬと知るや、その時彼を捨て去った――そのように当時の事は成った。

Verse 46

शर्मिष्ठायाः सुतं पुण्यं तं पूरुं जगदीश्वरः । समाहूय बभाषे च जरा मे गृह्यतां पुनः

そのとき世の主は、シャルミシュターの徳ある子プールを召して言った。「わが老いを、もう一度汝が引き受けよ。」

Verse 47

भुंक्ष्व राज्यं मया दत्तं सुपुण्यं हतकंटकम् । पूरुरुवाच । राज्यं देवे न भोक्तव्यं पित्रा भुक्तं यथा तव

「わたしが授けた王国を享受せよ――大いなる功徳に満ち、棘（敵と苦難）なきものだ。」プールは答えた。「神なる御方よ、父がすでに享受した王国は、あなたがそうであったように、子が受けて楽しむべきではありません。」

Verse 48

त्वदादेशं करिष्यामि जरा मे दीयतां नृप । तारुण्येन ममाद्यैव भूत्वा सुंदररूपदृक्

「王よ、あなたのご命令を成し遂げましょう。老いはわたしにお与えください。あなたは今日このまま若さを得て、美しき姿を見、身に帯びられますように。」

Verse 49

भुंक्ष्व भोगान्सुकर्माणि विषयासक्तचेतसा । यावदिच्छा महाभाग विहरस्व तया सह

「善業によって得た享楽を、感官の対象に心を寄せて味わいなさい。望むかぎり、幸いなる者よ、彼女とともに遊び、安らかに暮らしなさい。」

Verse 50

यावज्जीवाम्यहं तात जरां तावद्धराम्यहम् । एवमुक्तस्तु तेनापि पूरुणा जगतीपतिः

「わたしが生きるかぎり、わが子よ、その間ずっと老いを引き受けよう。」このようにしてプールは大地の主にも語りかけた。

Verse 51

हर्षेण महताविष्टस्तं पुत्रं प्रत्युवाच सः । यस्माद्वत्स ममाज्ञा वै न हता कृतवानिह

大いなる歓喜に満たされて、彼はその子に言った。「わが子よ、ここでわたしの命に背かなかったゆえに、汝は正しく行ったのだ。」

Verse 52

तस्मादहं विधास्यामि बहुसौख्यप्रदायकम् । यस्माज्जरागृहीता मे दत्तं तारुण्यकं स्वकम्

ゆえに我は、豊かな安楽を授けることを定めよう。老いに捉えられていたこの身に、わが青春が再び授けられたのだから。

Verse 53

तेन राज्यं प्रभुंक्ष्व त्वं मया दत्तं महामते । एवमुक्तः सुपूरुश्च तेन राज्ञा महीपते

「我が授けたこの国を治めよ、偉大なる心の者よ。」その王にこう告げられ、地の主よ、スプールもまたその任を受けた。

Verse 54

तारुण्यंदत्तवानस्मै जग्राहास्माज्जरां नृप । ततः कृते विनिमये वयसोस्तातपुत्रयोः

彼はその者に若さを与え、老いを取り去った、王よ。かくして父と子との年齢の交換が成し遂げられた。

Verse 55

तस्माद्वृद्धतरः पूरुः सर्वांगेषु व्यदृश्यत । नूतनत्वं गतो राजा यथा षोडशवार्षिकः

ゆえにプールは全身の肢体においていっそう老いて見え、王は若さを取り戻し、まるで十六歳のようであった。

Verse 56

रूपेण महताविष्टो द्वितीय इव मन्मथः । धनूराज्यं च छत्रं च व्यजनं चासनं गजम्

比類なき美に満ちて、彼は第二のマンマタ（愛神）のごとく見えた。さらに、王権の弓、王の天蓋、扇、玉座、そして象が備わっていた。

Verse 57

कोशं देशं बलं सर्वं चामरं स्यंदनं तथा । ददौ तस्य महाराजः पूरोश्चैव महात्मनः

大王は彼に、宝庫と国土、全軍、さらに王権のしるしである牦牛尾の払子と御車とを授けた。まことにプル王は、その高貴なる魂の者に一切を与えた。

Verse 58

कामासक्तश्च धर्मात्मा तां नारीमनुचिंतयन् । तत्सरः सागरप्रख्यंकामाख्यं नहुषात्मजः

心は法にかなっていたが、ナフシャの子は欲にとらわれた。あの女を絶えず思い続け、海のごとく広大な湖を成し、「カーマ」と名づけた。

Verse 59

अश्रुबिंदुमती यत्र जगाम लघुविक्रमः । तां दृष्ट्वा तु विशालाक्षीं चारुपीनपयोधराम्

そこへラグヴィクラマはアシュルビンドゥマティのもとへ赴いた。そして彼女を見て――大きな瞳、麗しい姿、ふくよかな胸を備えたその人を――

Verse 60

विशालां च महाराजः कंदर्पाकृष्टमानसः । राजोवाच । आगतोऽस्मि महाभागे विशाले चारुलोचने

そのとき大王は、カーマに心を引かれつつヴィシャーラーに告げた。「来たのだ、幸いなる者よ、麗しき眼のヴィシャーラーよ。」

Verse 61

जरात्यागःकृतो भद्रे तारुण्येन समन्वितः । युवा भूत्वा समायातो भवत्वेषा ममाधुना

幸いなる方よ、私は老いを捨て、若さを身に得た。若者となって戻って来たのだ。今こそ、彼女は我がものとなれ。

Verse 62

यंयं हि वांछते चैषा तंतं दद्मि न संशयः । विशालोवाच । यदा भवान्समायातो जरां दुष्टां विहाय च

「彼女が望むものは何であれ――そのまま疑いなく授けよう。」ヴィシャーラは言った。「あなたが来られたとき、邪なる老いを捨て去って…」

Verse 63

दोषेणैकेनलिप्तोसि भवंतं नैव मन्यते । राजोवाच । मम दोषं वदस्व त्वं यदि जानासि निश्चितम्

ただ一つの過ちに染まったため、彼はもはやあなたを敬わない。王は言った。「もし確かに知っているなら、我が過失を告げよ。」

Verse 64

तं तु दोषं परित्यक्ष्येगुणरूपंनसंशयः

だがその過ちを捨て去ろう。疑いなく、徳の姿にとどまるであろう。

Verse 78

इति श्रीपद्मपुराणेभूमिखंडेवेनोपाख्यानेमातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरितेऽष्टसप्ततितमोऽध्यायः

かくして『シュリー・パドマ・プラーナ』ブーミ・カーンダにおけるヴェーヌの説話、聖なるマータ―・ピトリ・ティールタの描写、ならびにヤヤーティの物語を語る第七十八章は終わる。