Adhyaya 61

Verse 1

वेन उवाच । भार्यातीर्थं समाख्यातं सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । पितृतीर्थं समाख्याहि पुत्राणां तारणं परम्

ヴェーナは言った。「バーリヤー・ティールタは、あらゆる聖なる渡しの中でも最上の最上と説かれた。今、子らを救済する至上のピトリ・ティールタを説き明かしてほしい。」

Verse 2

विष्णुरुवाच । कुरुक्षेत्रे महाक्षेत्रे कुंडलो नाम ब्राह्मणः । सुकर्मा नाम सत्पुत्रः कुंडलस्य महात्मनः

ヴィシュヌは語った。クルクシェートラという大いなる聖なる地に、クンダラという名のバラモンが住んでいた。その大いなる魂をもつクンダラの高貴な子は、スカルマーと名づけられていた。

Verse 3

गुरू तस्य महावृद्धौ धर्मज्ञौ शास्त्रकोविदौ । द्वावेतौ तु महात्मानौ जरया परिपीडितौ

彼の二人の師はきわめて高齢で、ダルマを知り、シャーストラに通じていた。その二人の大いなる魂の人々は、老いの苦しみに悩まされていた。

Verse 4

तयोः शुश्रूषणं चक्रे भक्त्या च परया ततः । धर्मज्ञो भावसंयुक्तो अहर्निशमनारतम्

それから彼は、最上の信愛をもって二人に仕えた。ダルマを知り、心からの敬虔に満ち、昼夜たゆまず奉仕に励んだ。

Verse 5

तस्माद्वेदानधीते स पितुः शास्त्राण्यनेकशः । सर्वाचारपरो दक्षो धर्मज्ञो ज्ञानवत्सलः

それゆえ彼はヴェーダを学び、また父の多くのシャーストラを幾度も修めた。あらゆる正しい作法に励み、有能で怠らず、ダルマを知り、知恵を愛した。

Verse 6

अंगसंवाहनं चक्रे गुर्वोश्च स्वयमेव सः । पादप्रक्षालनं चैव स्नानभोजनकीं क्रियाम्

彼は自ら二人の師の手足を揉みほぐし、また足を洗い、さらに沐浴と食事に関わる務めもことごとく果たした。

Verse 7

भक्त्या चैव स्वभावेन तद्ध्याने तन्मयो भवेत् । मातापित्रोश्च राजेंद्र उपचर्यां प्रकारयेत्

信愛によって、またその人の本性によっても、彼は「それ」を観想するうちにそれと一体となる。王よ、母と父に対する恭敬の奉仕を、しかるべく怠りなく行うべきである。

Verse 8

सूत उवाच । तद्वर्तमानकाले तु बभूव नृपसत्तम । पिप्पलो नाम वै विप्रः कश्यपस्य महात्मनः

スータは言った。「王の中の最勝者よ、その時代にピッパラという名のバラモンがいた。彼は大聖カश्यパ仙の高貴なる子であった。」

Verse 9

तपस्तेपे निराहारो जितात्मा जितमत्सरः । दयादानदमोपेतः कामं क्रोधं विजित्य सः

彼は断食して苦行に励み、心を制し、嫉みを克服していた。慈悲と布施と自制を具え、欲と怒りを打ち破った。

Verse 10

दशारण्यगतो धीमाञ्ज्ञानशांतिपरायणः । सर्वेंद्रियाणि संयम्य तपस्तेपे महामनाः

賢者はダシャーラニヤへ赴き、智慧と内なる寂静をよりどころとして、諸感官をことごとく制し、大いなる魂として苦行を修した。

Verse 11

तपःप्रभावतस्तस्य जंतवो गतविग्रहाः । वसंति सुयुगे तत्र एकोदरगता इव

その苦行の威力によって、そこにいる生きものたちは身体の制約を離れたかのようになり、すぐれた時代において、まるで一つの胎内に入ったかのように共に住した。

Verse 12

तत्तपस्तस्य मुनयो दृष्ट्वा विस्मयमाययुः । नेदृशं केनचित्तप्तं यथासौ तप्यते मुनिः

その聖仙の苦行を見て、ほかのムニたちは驚嘆した。「このムニが今行うような苦行を、かつて誰も修めたことはない。」

Verse 13

देवाश्च इंद्रप्रमुखाः परं विस्मयमाययुः । अहो अस्य तपस्तीव्रं शमश्चेंद्रियसंयमः

インドラを首とする神々もまた、最大の驚きに打たれた。「ああ、なんと激しいタパスであろう。なんと大いなる寂静と、感官の制御であろう！」

Verse 14

निर्विकारो निरुद्वेगः कामक्रोधविवर्जितः । शीतवातातपसहो धराधर इवस्थितः

変わることなく動揺もなく、欲と怒りを離れ、冷えと風と熱に耐え、彼は山のごとく揺るがず立っていた。

Verse 15

विषये विमुखो धीरो मनसोतीतसंग्रहम् । न शृणोति यथा शब्दं कस्यचिद्द्विजसत्तमः

感官の対象に背を向け、堅固なる賢者は、心が一切の執着を超えているゆえに、まるで他者の言葉さえ聞かぬかのようである。おお、最勝の二度生まれよ。

Verse 16

संस्थानं तादृशं गत्वा स्थित्वा एकाग्रमानसः । ब्रह्मध्यानमयो भूत्वा सानंदमुखपंकजः

かくのごとき場所に至り、心を一点に定めてそこに住し、ブラフマンの瞑想そのものとなると、蓮華のようなその顔は歓喜に輝いた。

Verse 17

अश्मकाष्ठमयो भूत्वा निश्चेष्टो गिरिवत्स्थितः । स्थाणुवद्दृश्यते चासौ सुस्थिरो धर्मवत्सलः

石と木でできたかのように身じろぎせず、山のごとく立ち尽くし、揺るがぬ柱のように見えた――堅固に安住し、心を整え、ダルマを敬愛する者として。

Verse 18

तपःक्लिष्टशरीरोति श्रद्धावाननसूयकः । एवं वर्षसहस्रैकं संजातं तस्य धीमतः

その身は苦行によって衰え疲れていたが、それでも信心に満ち、ねたみを離れていた。かくして、その賢者にはまる一千年が過ぎ去った。

Verse 19

पिपीलिकाभिर्बह्वीभिः कृतं मृद्भारसंचयम् । तस्योपरि महाकायं वल्मीकं निजमंदिरम्

無数の蟻によって土が積み上げられ、土の堆ができた。その上に巨大な蟻塚がそびえ立ち、蟻たちの自らの住処となった。

Verse 20

वल्मीकोदरमध्यस्थो जडीभूत इवस्थितः । स एवं पिप्पलो विप्रस्तपते सुमहत्तपः

蟻塚の腹の空洞のただ中に身を置き、彼はまるで不動のものとなったかのように立っていた。かくして婆羅門ピッパラは、きわめて大いなる苦行を修した。

Verse 21

कृष्णसर्पैस्तु सर्वत्र वेष्टितो द्विजसत्तमः । तमुग्रतेजसं विप्रं प्रदशंति विषोल्बणाः

そのとき最勝の二度生まれは、至るところ黒き蛇に巻き囲まれた。猛々しく毒に満ちた蛇どもは、恐るべき光輝を放つその婆羅門に噛みついた。

Verse 22

संप्राप्य गात्रमर्माणि विषं तस्य न भेदयेत् । तेजसा तस्य विप्रस्य नागाः शांतिमथागमन्

たとえ毒がその身の急所に達しても、彼を貫くことはできなかった。そのブラーフマナの霊妙なる光輝によって、蛇たちは鎮まり、静けさを得た。

Verse 23

तस्य कायात्समुद्भूता अर्चिषो दीप्ततेजसः । नानारूपाः सुबहुशो दृश्यंते च पृथक्पृथक्

その身より、輝きに満ちた烈火の光焔が立ちのぼった。さまざまな姿を取り、数多く、ひとつひとつ別々に現れて見えた。

Verse 24

यथा वह्नेः खरतरास्तथाविधा नरोत्तम । यथामेघोदरे सूर्यः प्रविष्टो भाति रश्मिभिः

おお人の中の最勝者よ、最も激しい炎がそのように燃え盛るように、太陽もまた—雲の腹に入ったとしても—なお光線をもって輝き続ける。

Verse 25

वल्मीकस्थस्तथाविप्रः पिप्पलो भाति तेजसा । सर्पा दशंति विप्रं तं सक्रोधा दशनैरपि

また、そのブラーフマナは蟻塚の中に坐し、聖なるピッパラ樹のごとく霊光を放っていた。それでも蛇たちは怒りに燃え、牙をもって彼に噛みつづけた。

Verse 26

न भिंदंति च दंष्ट्राग्राच्चर्म भित्त्वा नृपोत्तम । एवं वर्षसहस्रैकं तप आचरतस्ततः

おお王の中の最勝者よ、皮膚を貫いても、その牙の先は折れない。このようにして、その後、彼は満千年のあいだ苦行（タパス）を修した。

Verse 27

गतं तु राजराजेंद्र मुनेस्तस्य महात्मनः । त्रिकालं साध्यमानस्य शीतवर्षातपान्वितः

しかし、王の中の王よ、その大いなる魂の牟尼は、一日に三度の修行を成しつつ、寒さと雨と炎熱に耐え、時を過ごした。

Verse 28

गतः कालो महाराज पिप्पलस्य महात्मनः । तद्वच्च वायुभक्षं तु कृतं तेन महात्मना

大王よ、大いなる魂をもつ尊きピッパラにも時は過ぎ、またその大人は同じく、風のみを糧として生きる行を始めた。

Verse 29

त्रीणि वर्षसहस्राणि गतानि तस्य तप्यतः । तस्य मूर्ध्नि ततो देवैः पुष्पवृष्टिः कृता पुरा

彼が苦行を続けて三千年が過ぎたとき、いにしえの神々はその頭上に花の雨を降らせた。

Verse 30

ब्रह्मज्ञोसि महाभाग धर्मज्ञोसि न संशयः । सर्वज्ञानमयोऽसि त्वं संजातः स्वेनकर्मणा

大いに幸いなる者よ、汝はブラフマンを知る者、またダルマを知る者である、疑いはない。汝はあらゆる智に満ち、自らの業の果として生まれたのだ。

Verse 31

यं यं त्वं वांछसे कामं तं तं प्राप्स्यसि नान्यथा । सर्वकामप्रसिद्धस्त्वं स्वत एव भविष्यसि

汝が望むいかなる願いも、そのまま必ず得られ、他にはならぬ。汝は自ずから、あらゆる願いが成就する者として名高くなる。

Verse 32

समाकर्ण्य महद्वाक्यं पिप्पलोपि महामनाः । प्रणम्य देवताः सर्वा भक्त्या नमितकंधरः

その大いなる御言葉を聞くや、気高きピッパラもまた頭を垂れた。信愛をもって一切の神々に礼拝し、首を垂れて恭敬した。

Verse 33

हर्षेण महताविष्टो वचनं प्रत्युवाच सः । इदं विश्वं जगत्सर्वं ममवश्यं यथा भवेत्

大いなる歓喜に満たされて、彼は答えた。「この全宇宙、この全世界が、わが支配のもとに入りますように。」

Verse 34

तथा कुरुध्वं देवेंद्रा विद्याधरो भवाम्यहम् । एवमुक्त्वा स मेधावी विरराम नृपोत्तम

「そのとおりに—御心のままになされよ、神々の主よ。われはヴィディヤーダラ（持明者）となろう。」そう語って、その賢明なる最上の王は沈黙した。

Verse 35

एवमस्त्विति ते प्रोचुर्द्विजश्रेष्ठं सुरास्तदा । दत्वा वरं महाभाग जग्मुस्तस्मै महात्मने

そのとき神々は、最勝の二度生まれ（ブラーフマナ）に「そのとおり」と告げた。恩寵の賜物を授け、幸いなる者よ、彼らはその大いなる聖者のもとを去った。

Verse 36

गतेषु तेषु देवेषु पिप्पलो द्विजसत्तमः । ब्रह्मण्यं साधयेन्नित्यं विश्ववश्यं प्रचिंतयेत्

神々が去ったのち、ピッパラ—二度生まれの最勝者—は常にbrahmaṇya（梵への敬虔とバラモンへの尊崇）を修し、また全世界を従わせる力について黙想すべきである。

Verse 37

तदाप्रभृति राजेंद्र पिप्पलो द्विजसत्तमः । विद्याधरपदं लब्ध्वा कामगामी महीयते

その時より、王の中の最勝者よ、婆羅門の第一たるピッパラは、ヴィディヤーダラの位を得て、意のままに往来し、大いに尊崇された。

Verse 38

एवं स पिप्पलो विप्रो विद्याधरपदं गतः । संजातो देवलोकेशः सर्वशास्त्रविशारदः

かくして婆羅門ピッパラはヴィディヤーダラの位に至り、天界において主として生まれ、あらゆるシャーストラに通暁した。

Verse 39

एकदा तु महातेजाः पिप्पलः पर्यचिंतयत् । विश्ववश्यं भवेत्सर्वं मम दत्तो वरोत्तमः

ある時、大いなる光輝を具えたピッパラは思惟した。「我に授けられた最上の恩寵によって、全世界が我が意のままになりますように。」

Verse 40

तदर्थं प्रत्ययं कर्तुमुद्यतो द्विजपुंगवः । यं यं चिंतयते कर्तुं तं तं हि वशमानयेत्

その目的を成し遂げ、確証を得んとして、二度生まれし者の最勝は事に着手した。彼が成そうと念ずることは何であれ、そのまま必ずや支配下に収めるべきである。

Verse 41

एवं स प्रत्यये जाते मनसा पर्यकल्पयत् । द्वितीयो नास्ति वै लोके मत्समः पुरुषोत्तमः

かくのごとき確信が生じると、彼は心に思い描いた。「まことにこの世に、我に等しき第二の者はない。おお、プルショーत्तマ（至上の御方）よ。」

Verse 42

सूत उवाच । एवं हि कल्पमानस्य पिप्पलस्य महात्मनः । ज्ञात्वा मानसिकं भावं सारसस्तमुवाच ह

スータは言った。かくして大いなる魂のピッパラが思惟していると、鶴はその心のありさまを悟り、彼に語りかけた。

Verse 43

सरस्तीरगतो राजन्सुस्वरं व्यंजनान्वितम् । स्वनं सौष्ठवसंयुक्तमुक्तवान्पिप्पलं प्रति

王よ、彼は湖の岸辺に至り、発音明瞭で調べ整った、優雅な響きを備えた声でピッパラに語りかけた。

Verse 44

कस्मादुद्वहसे गर्वमेवं त्वं परमात्मकम् । सर्ववश्यात्मिकीं सिद्धिं नाहं मन्ये तवैव हि

なぜそのような驕りを抱き、自らを至上のアートマン（パラマートマン）と思うのか。万有を意のままに従わせる支配の成就（シッディ）が、まことに汝のものだとは私は信じない。

Verse 45

वश्यावश्यमिदं कर्म अर्वाचीनं प्रशस्यते । पराचीनं न जानासि पिप्पल त्वं हि मूढधीः

この行いは、支配となろうと隷属となろうと、目先の世間的なものとして称えられる。だが汝は超越にして太古なるものを知らぬ、ピッパラよ。汝の知性は迷妄に覆われている。

Verse 46

वर्षाणां तु सहस्राणि यावत्त्रीणि त्वया तपः । समाचीर्णं ततो गर्वं कुरुषे किं मुधा द्विज

汝は三千年ものあいだ苦行（タパス）を修してきた。それなのに、なぜ空しく驕りに耽るのか、ブラーフマナよ。

Verse 47

कुंडलस्य सुतो धीरः सुकर्मानाम यः सुधीः । वश्यावश्यं जगत्सर्वं तस्यासीच्छृणु सांप्रतम्

クンダラの子は剛毅にして賢く、善き行いに富む者であった。従う者も従わぬ者も含め、全世界がその威徳に服した。いま彼に起こったことを聞きなさい。

Verse 48

अर्वाचीनं पराचीनं स वै जानाति बुद्धिमान् । लोके नास्ति महाज्ञानी तत्समः शृणु पिप्पल

その賢者は、近きものと遠きもの、先なるものと後なるものをまことに知っている。この世に彼に等しい大智者はない。聞け、ピッパラよ。

Verse 49

न कुंडलस्य पुत्रेण सदृशस्त्वं सुकर्मणा । न दत्तं तेन वै दानं न ज्ञानं परिचिंतितम्

善き行いにおいて、あなたはクンダラの子に少しも似ていない。彼は真にダーナ（布施）を行わず、またジュニャーナ（霊的知）を省みて思惟したこともない。

Verse 50

हुतयज्ञादिकं कर्म न कृतं तेन वै कदा । न गतस्तीर्थयात्रायां न च वह्नेरुपासनम्

彼はホーマやヤジュニャなどの祭式を一度も行わず、聖なるティールタへの巡礼にも出ず、また聖火への礼拝も修しなかった。

Verse 51

स कदा कृतवान्विप्र धर्मसेवार्थमुत्तमम् । स्वच्छंदचारी ज्ञानात्मा पितृमातृसुहृत्सदा

おおブラーフマナよ、彼はダルマに仕えるための尊い行いを一度もなさなかった。気ままに振る舞い、「賢者」は名ばかりで、父母や善意の友に常に背いた。

Verse 52

वेदाध्ययनसंपन्नः सर्वशास्त्रार्थकोविदः । यादृशं तस्य वै ज्ञानं बालस्यापि सुकर्मणः

たとえヴェーダの学習に成就し、あらゆるシャーストラの義に通じていても、その知は、正しき行いに帰依する幼子にさえ宿る知と同じ類ではない。

Verse 53

तादृशं नास्ति ते ज्ञानं वृथा त्वं गर्वमुद्वहेः । पिप्पल उवाच । को भवान्पक्षिरूपेण मामेवं परिकुत्सयेत्

そのような知は汝にはない。むなしく驕りを抱くのみ。ピッパラは言った。「鳥の姿をして、かくも私を侮るとは、汝はいったい誰か。」

Verse 54

कस्मान्निंदसि मे ज्ञानं पराचीनं तु कीदृशम् । तन्मे विस्तरतो ब्रूहि त्वयि ज्ञानं कथं भवेत्

なぜ汝は我が知を貶すのか。そもそも「古き（伝統の）知」とはどのようなものか。詳しく語れ—いかにしてその知が汝に生ずるのか。

Verse 55

अर्वाचीनगतिं सर्वां पराचीनस्य सांप्रतम् । वद त्वमंडजश्रेष्ठ ज्ञानपूर्वं सुविस्तरम्

今こそ語れ、卵生のうち最勝なる者よ。真の理解をもって、後の一切の推移も、また先の経緯も、現にあるがままに、ことごとく詳説せよ。

Verse 56

किं वा ब्रह्मा च विष्णुश्च किं वा रुद्रो भविष्यसि । सारस उवाच । नास्ति ते तपसो भावः फलं नास्ति च तस्य तु

「汝はブラフマーとヴィシュヌとなるのか、それともルドラとなるのか。」サーラサは言った。「汝のタパスには真実の志がない。ゆえにその果もまた存在しない。」

Verse 57

त्वया न परितप्तस्य तपसः सांप्रतं शृणु । कुंडलस्यापि पुत्रस्य बालस्यापि यथा गुणः

いま、汝がなお十分に成し遂げていない苦行について聞け。クンダラの子においてさえ、まだ幼子でありながら、その内なる功徳に応じて力が現れたのである。

Verse 58

तथा ते नास्ति वै ज्ञानं परिज्ञातं न तत्पदम् । इतो गत्वापि पृच्छ त्वं मम रूपं द्विजोत्तम

同じく、汝にはまことにその智がなく、かの至上の境地を悟ってはいない。ここを去った後も、わが姿について問うがよい、婆羅門の中の最勝よ。

Verse 59

स वदिष्यति धर्मात्मा सर्वं ज्ञानं तवैव हि । विष्णुरुवाच । एवमाकर्ण्य तत्सर्वं सारसेन प्रभाषितम्

その法にかなう正しき者は、まさに汝にすべての智を語るであろう。ヴィシュヌは言った。「このようにサーラサの語った一切を聞き終えて、」

Verse 60

निर्जगाम स वेगेन दशारण्यं महाश्रमम्

彼は速やかに出立し、大いなる林の聖庵、ダシャーラニヤへと到った。

Verse 61

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने एकषष्टितमोऽध्यायः

かくして、聖なる『パドマ・プラーナ』ブーミ・カンダにおけるヴェーナ物語、第六十一章は終わる。