Adhyaya 1

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकपञ्चाशो ऽध्यायः उपरिविभागः ऋषय ऊचुः भवता कथितः सम्यक् सर्गः स्वायंभुवस्ततः / ब्रह्माण्डस्यास्य विस्तारो मन्वन्तरविनिश्चयः

かくして『シュリー・クールマ・プラーナ』、六千頌のサンヒター、プールヴァ・バーガ第51章はここに終わる。いまよりウパリ・バーガが始まる。リシたちは言った。「あなたはスヴァーヤンブヴァ（マヌ）より始まる創造を正しく語り、またこの梵卵（ブラフマーンダ）の広がりと、諸マンヴァンタラの確定した説示をも明らかにされた。」

Verse 2

तत्रेश्वरेश्वरो देवो वर्णिभिर्धर्मतत्परैः / ज्ञानयोगरतैर्नित्यमाराध्यः कथितस्त्वया

そこにおいてあなたは、諸主の主たる神は、ダルマに専心する四ヴァルナの者たちと、常に智のヨーガ（ジュニャーナ・ヨーガ）に励む者たちによって、絶えず礼拝されるべきだと説かれた。

Verse 3

तद्वदाशेषसंसारदुः खनाशमनुत्तमम् / ज्ञानं ब्रह्मैकविषयं येन पश्येम तत्परम्

同様に、輪廻（サンサーラ）のあらゆる苦を滅する無上の智をお説きください。唯一の対象をブラフマンとするその智によって、私たちが至上の実在を直観できますように。

Verse 4

त्वं हि नारायणात्साक्षात् कृष्णद्वैपायनात् प्रभो / अवाप्ताखिलविज्ञानस्तत्त्वां पृच्छामहे पुनः

主よ、あなたはナーラーヤナとクリシュナ・ドヴァイパーヤナ（ヴィヤーサ）より、系譜と権威において直に連なるお方。すでに一切の智を得たあなたに、私たちは再び最高の真理をお尋ねする。

Verse 5

श्रुत्वा मुनीनां तद् वाक्यं कृष्णद्वैपायनं प्रभुम् / सूतः पौराणिकः स्मृत्वा भाषितुं ह्युपचक्रमे

ムニたちの言葉を聞くと、プラーナの語り手スータは、尊き主クリシュナ・ドヴァイパーヤナ（ヴィヤーサ）を想起し、そして語り始めた。

Verse 6

अथास्मिन्नन्तरे व्यासः कृष्णद्वैपायनः स्वयम् / आजगाम मुनिश्रेष्ठा यत्र सत्रं समासते

まさにその時、ヴィヤーサ—すなわちクリシュナ・ドヴァイパーヤナその人—が来臨した。おお最勝の牟尼よ、そこは聖仙たちがサトラ（長期の供犠の会座）に集う場所であった。

Verse 7

तं दृष्ट्वा वेदविद्वांसं कालमेघसमद्युतिम् / व्यासं कमलपत्राक्षं प्रणेमुर्द्विजपुङ्गवाः

ヴェーダに通じ、黒き雨雲のごとく輝き、蓮華の花弁のような眼をもつヴィヤーサを見て、最勝の二度生まれの者たちは敬虔に礼拝してひれ伏した。

Verse 8

पपात दण्डवद् भूमौ दृष्ट्वासौ रोमहर्षणः / प्रदक्षिणीकृत्य गुरुं प्राञ्जलिः पार्श्वगो ऽभवत्

彼を見てローマハルシャナは、杖のように地に伏して全身礼拝した。さらに師を右繞（プラダクシナー）して、合掌のまま傍らに侍立した。

Verse 9

पृष्टास्ते ऽनामयं विप्राः शौनकाद्या महामुनिम् / समाश्वास्यासनं तस्मै तद्योग्यं समकल्पयन्

シャウナカらの婆羅門の聖仙たちは大牟尼に安否を問い、ねぎらいの言葉をかけ、ふさわしい座を整えて差し上げた。

Verse 10

अथैतानब्रवीद् वाक्यं पराशरसुतः प्रभुः / कच्चिन्न तपसो हानिः स्वाध्यायस्य श्रुतस्य च

ついでパラーシャラの子、主たるヴィヤーサは彼らにこう語った。「汝らのタパス（苦行）、スヴァーディヤーヤ（ヴェーダの自習誦習）、そしてシュルタ—聴聞により受け継いだ聖なる学—に、衰えはないか。」

Verse 11

ततः स सूतः स्वगुरुं प्रणम्याह महामुनिम् / ज्ञानं तद् ब्रह्मविषयं मुनीनां वक्तुमर्हसि

そのときスータは、自らの師である大聖者に礼拝して言った。「梵（ブラフマン）を対象とするその智を、諸牟尼に説き明かすにふさわしいのはあなたです。」

Verse 12

इमे हि मुनयः शान्तास्तापसा धर्मतत्पराः / शुश्रूषा जायते चैषां वक्तुमर्हसि तत्त्वतः

この牟尼たちはまことに寂静で、苦行に励み、ダルマに専心しております。しかも彼らには、聞法し奉仕せんとする真実の願いが起こりました。ゆえに、真理をありのままに説き示してください。

Verse 13

ज्ञानं विमुक्तिदं दिव्यं यन्मे साक्षात् त्वयोदितम् / मुनीनां व्याहृतं पूर्वं विष्णुना कूर्मरूपिणा

解脱を授けるその神聖なる智—あなたが私に直に語られたもの—は、かつて亀の姿（クールマ）をとられたヴィシュヌご自身によって、諸牟尼に宣示されたのです。

Verse 14

श्रुत्वा सूतस्य वचनं मुनिः सत्यवतीसुतः / प्रणम्य शिरसा रुद्रं वचः प्राह सुखावहम्

スータの言葉を聞くと、サティヤヴァティーの子なる聖仙は、頭を垂れてルドラに礼拝し、ついで安楽と吉祥をもたらす言葉を語った。

Verse 15

व्यास उवाच वक्ष्ये देवो महादेवः पृष्टो योगीश्वरैः पुरा / सनत्कुमारप्रमुखैः स्वयं यत्समभाषत

ヴィヤーサは言った。「かつてヨーガの自在者たち—サナトクマーラら—に問われたとき、大主マハーデーヴァが自ら語られたその言葉を、私は宣べよう。」

Verse 16

सनत्कुमारः सनकस्तथैव च सनन्दनः / अङ्गिरा रुद्रसहितो भृगुः परमधर्मवित्

サナトクマーラ、サナカ、そしてサナンダナ；さらにアンギラスはルドラと共に；またブリグ—至高のダルマを知る者—もそこに在した。

Verse 17

कणादः कपिलो योगी वामदेवो महामुनिः / शुक्रो वसिष्ठो भगवान् सर्वे संयतमानसाः

カナーダ、ヨーギーなるカピラ、偉大なる聖仙ヴァーマデーヴァ；シュクラと尊きヴァシシュタ—まことに皆—自制に秀で、心は完全に調えられていた。

Verse 18

परस्परं विचार्यैते संशयाविष्टचेतसः / तप्तवन्तस्तपो घोरं पुण्ये बदरिकाश्रमे

互いに論じ合ううち、疑いが心を覆ったため、彼らは聖なるバダリカーの庵にて、苛烈なる苦行（タパス）を修した。

Verse 19

अपश्यंस्ते महायोगमृषिं धर्मसुतं शुचिम् / नारायणमनाद्यन्तं नरेण सहितं तदा

そのとき彼らは、清浄なるダルマの子にして大いなるヨーギン仙—無始無終のナーラーヤナ—を、ナラと共に拝した。

Verse 20

संस्तूय विविधैः स्तोत्रैः सर्वे वेदसमुद्भवैः / प्रणेमुर्भक्तिसंयुक्ता योगिनो योगवित्तमम्

ヴェーダより生まれたさまざまな讃歌によって御方を讃えたのち、信愛に満ちたすべてのヨーギーは、ヨーガを最上に知る御方に礼拝してひれ伏した。

Verse 21

विज्ञाय वाञ्छितं तेषां भगवानपि सर्ववित् / प्राह गम्भीरया वाचा किमर्थं तप्यते तपः

彼らの望みを知り尽くした全知の世尊は、深い声で告げた。「この苦行は何のために行われるのか。」

Verse 22

अब्रुवन् हृष्टमनसो विश्वात्मानं सनातनम् / साक्षान्नारायणं देवमागतं सिद्धिसूचकम्

喜びに満ちた心で、彼らは宇宙の永遠のアートマン—まさにナーラーヤナなる神主—に申し上げた。彼の来臨は成就のしるしであり確証であった。

Verse 23

वयं संशयमापन्नाः सर्वे वै ब्रह्मवादिनः / भवन्तमेकं शरणं प्रपन्नाः पुरुषोत्तमम्

我らは皆、梵を説く者でありながら疑いに陥りました。ゆえにただ御身のみを拠り所として帰依いたします、プルショーッタマよ、至上の御方よ。

Verse 24

त्वं हि तद् वेत्थ परमं सर्वज्ञो भगवानृषिः / नारायणः स्वयं साक्षात् पुराणो ऽव्यक्तपूरुषः

御身こそその至上の実在を知り給う。全知の神聖なる仙人であるがゆえに。御身はまさしくナーラーヤナそのもの、直に顕現した原初の御方、未顕現のプルシャである。

Verse 25

नह्यन्यो विद्यते वेत्ता त्वामृते परमेश्वर / शुश्रूषास्माकमखिलं संशयं छेत्तुमर्हसि

パラメーシュヴァラよ、御身を除いて真に知る者はありません。私たちは聴聞し奉仕することを願いますゆえ、どうか我らの疑いをことごとく断ち切ってください。

Verse 26

किं कारणमिदं कृत्स्नं को ऽनुसंसरते सदा / कश्चिदात्मा च का मुक्तिः संसारः किंनिमित्तकः

この全宇宙の原因は何であるのか。常に輪廻してやまぬ者は誰か。まことにアートマン（Ātman）という自己はあるのか。解脱（モークシャ）とは何か。サンサーラ（輪廻）は何ゆえに起こるのか。

Verse 27

कः संसारयतीशानः को वा सर्वं प्रपश्यति / किं तत् परतरं ब्रह्म सर्वं नो वक्तुमर्हसि

衆生をサンサーラ（輪廻）の環へと巡らせるイーシャーナ（Īśāna）とは誰か。万有を遍く見そなわす者は誰か。これ以上に高きものなき至上のブラフマン（Brahman）とは何か。どうかそのすべてをお説きください。

Verse 28

एवमुक्ते तु मुनयः प्रापश्यन् पुरुषोत्तमम् / विहाय तापसं रूपं संस्थितं स्वेन तेजसा

かく語られるや、牟尼たちはプルショーत्तマ（至上の御方）を拝した。苦行者の姿を脱ぎ捨て、御自らの光明により顕現して立っておられた。

Verse 29

विभ्राजमानं विमलं प्रभामण्डलमण्डितम् / श्रीवत्सवक्षसं देवं तप्तजाम्बूनदप्रभम्

御身は燦然として清浄無垢、光輪の荘厳に飾られていた。胸にはシュリーヴァツァ（Śrīvatsa）の吉祥印を戴き、灼けたジャンブーナダ金（Jāmbūnada）のごとく輝いておられた。

Verse 30

शङ्खचक्रगदापाणिं शार्ङ्गहस्तं श्रियावृतम् / न दृष्टस्तत्क्षणादेव नरस्तस्यैव तेजसा

御手には法螺貝・円盤・鉞（棍）を携え、シャールンガ（Śārṅga）の弓を執り、シュリー（ラクシュミー）に包まれておられた。人は御姿を直視できず、その瞬間ただ主の威光に圧倒された。

Verse 31

तदन्तरे महादेवः शशाङ्काङ्कितशेखरः / प्रसादाभिमुखो रुद्रः प्रादुरासीन्महेश्वरः

その間に、月の印を頂に戴く大デーヴァ、ルドラにしてマヘーシュヴァラは、慈悲の恩寵をもって彼らに向かい、現れ出でた。

Verse 32

निरीक्ष्य ते जगन्नाथं त्रिनेत्रं चन्द्रभूषणम् / तुष्टुवुर्हृष्टमनसो भक्त्या तं परमेश्वरम्

宇宙の主ジャガンナータ、三つの眼を持ち月を飾る御方を拝し、彼らは歓喜に満たされ、至上主パラメーシュヴァラを信愛もって讃嘆した。

Verse 33

जयेश्वर महादेव जय भूतपते शिव / जयाशेषमुनीशान तपसाभिप्रपूजित

勝利あれ、イーシュヴァラ、マハーデーヴァよ！ 勝利あれ、シヴァ、ブータパティ（万有の主）よ！ 勝利あれ、諸牟尼の上なる統御者よ、タパスの修行によって礼拝される御方よ！

Verse 34

सहस्रमूर्ते विश्वात्मन् जगद्यन्त्रप्रवर्तक / जयानन्त जगज्जन्मत्राणसंहारकारण

千の御姿を現す御方よ、宇宙のアートマンよ、世界の機輪を動かす推進者よ――勝利あれ、無限なる御方よ。世界の生起・護持・滅尽の因そのものである。

Verse 35

सहस्रचरणेशान शंभो योगीन्द्रवन्दित / जयाम्बिकापते देव नमस्ते परमेश्वर

千の御足を持つ主よ、イーシャーナよ。大いなるヨーギンらに礼拝されるシャンブーよ。ジャヤーンビカーの主たる神よ――至上主パラメーシュヴァラよ、汝に敬礼し奉る。

Verse 36

संस्तुतो भगवानीशस्त्र्यम्बको भक्तवत्सलः / समालिङ्ग्य हृषीकेशं प्राह गम्भीरया गिरा

かく讃えられし福徳の主—イーシャ、三つ目のトリヤンバカ、 भक्त（信徒）を慈しむ御方—はフリシーケーシャを抱き、深く響く声で語った。

Verse 37

किमर्थं पुण्डरीकाक्ष मुनीन्द्रा ब्रह्मवादिनः / इमं समागता देशं किं वा कार्यं मयाच्युत

蓮華の眼をもつ御方よ、なぜブラフマンを説く最上の聖仙たちがこの地に来たのか。さらに、アチュタよ、我が成すべき務めは何であるか。

Verse 38

आकर्ण्य भगवद्वाक्यं देवदेवो जनार्दनः / प्राह देवो महादेवं प्रसादाभिमुखं स्थितम्

福徳の主の言葉を聞き終えると、 देवदेव（神々の神）ジャナールダナは、慈しみの面差しで向かい立つマハーデーヴァに語りかけた。

Verse 39

इमे हि मुनयो देव तापसाः क्षीणकल्मषाः / अभ्यागता मां शरणं सम्यग्दर्शनकाङ्क्षिणः

主よ、これらのムニは苦行の士にして、穢れは尽きた。真実の दर्शन（正見）を求め、我を帰依処として来たのである。

Verse 40

यदि प्रसन्नो भगवान् मुनीनां भावितात्मनाम् / सन्निधौ मम तज्ज्ञानं दिव्यं वक्तुमिहार्हसि

もし भगवān が、心を修め清めた聖仙たちに満悦されるなら、まさに我が面前において、ここでその दिव्य ज्ञान（神聖なる智）を説くにふさわしい。

Verse 41

त्वं हि वेत्थ स्वमात्मानं न ह्यन्यो विद्यते शिव / ततस्त्वमात्मनात्मानं मुनीन्द्रेभ्यः प्रदर्शय

おおシヴァよ、汝のみが真に自らのアートマンを知る。これを独りで知り得る他者は存在しない。ゆえに、汝自身のアートマンによって、最勝の聖仙たちにアートマンを示したまえ。

Verse 42

एवमुक्त्वा हृषीकेशः प्रोवाच मुनिपुङ्गवान् / प्रदर्शयन् योगसिद्धिं निरीक्ष्य वृषभध्वजम्

かく語り終えて、フリシーケーシャ（諸根の主）は最勝の賢者に告げた。さらに、牡牛の旗を戴くヴリシャバドヴァジャ（シヴァ）を見つめつつ、成就したヨーガの力を示した。

Verse 43

संदर्शनान्महेशस्य शङ्करस्याथ शूलिनः / कृतार्थं स्वयमात्मानं ज्ञातुमर्हथ तत्त्वतः

大自在天マヘーシャ—シャンカラ、三叉戟を執る御方—をひとたび拝するだけで、汝らは成就し満たされる。ゆえに、真実において、自らのアートマンをその本性のままに知るべきである。

Verse 44

प्रष्टुमर्हथ विश्वेशं प्रत्यक्षं पुरतः स्थितम् / ममैव सन्निधावेष यथावद् वक्तुमीश्वरः

汝らは、目の前に明らかに立つ宇宙の主ヴィシュヴェーシャに問うにふさわしい。まさに我が臨在のもとで、このイーシュヴァラは正しく、順序立てて語り得る。

Verse 45

निशम्य विष्णुवचनं प्रणम्य वृषभध्वजम् / सनत्कुमारप्रमुखाः पृच्छन्ति स्म महेश्वरम्

ヴィシュヌの御言葉を聞き、牡牛の旗を戴くヴリシャバドヴァジャ（シヴァ）に礼拝して、サナトクマーラをはじめとする最勝の聖仙たちは、マヘーシュヴァラに問いを発した。

Verse 46

अथास्मिन्नन्तरे दिव्यमासनं विमलं शिवम् / किमप्यचिन्त्यं गगनादीश्वरार्हं समुद्बभौ

その間に、神妙なる御座が現れた——垢なく清らかで吉祥にして、シヴァのごとき聖性を帯びる。思議を超え、天界の主にふさわしく、燦然と輝いて出現した。

Verse 47

तत्राससाद योगात्मा विष्णुना सह विश्वकृत् / तेजसा पूरयन् विश्वं भाति देवो महेश्वरः

そこに、ヨーガの魂にして宇宙の創造者たるマヘーシュヴァラは、ヴィシュヌとともに坐した。彼はそのテージャスの光で世界を満たし、神なる主は燦然と輝いた。

Verse 48

तं ते देवादिदेवेशं शङ्करं ब्रह्मवादिनः / विभ्राजमानं विमले तस्मिन् ददृशुरासने

そのとき、ブラフマンを説く者たちは、神々の主にして神中の神たるシャンカラが、あの清浄無垢の御座に坐し、赫々と輝くのを見た。

Verse 49

यं प्रपश्यन्तियोगस्थाः स्वात्मन्यात्मानमीश्वरमा / अनन्यतेजसं शान्तं शिवं ददृशिरे किल

ヨーガに安住する者たちは、自らの内なる自己において、その自己を主（イーシュヴァラ）として観ずる——比類なき光輝をもち、寂静にして吉祥。まことに彼らはそれをシヴァとして見た。

Verse 50

यतः प्रसूतिर्भूतानां यत्रैतत् प्रविलीयते / तमासनस्थं भूतानामीशं ददृशिरे किल

万有の生類の出生は彼より起こり、この宇宙は彼において融け帰る。彼らはまことに、生類の主たるその御方が、ヨーガの御座に坐すのを見た。

Verse 51

यदन्तरा सर्वमेतद् यतो ऽभिन्नमिदं जगत् / स वासुदेवमासीनं तमीशं ददृशुः किल

この一切がその内にあり、この宇宙が彼より分かたれぬ御方—彼らはまことに見奉った。座しておられるヴァースデーヴァ、まさにその主（イーシャ）を。

Verse 52

प्रोवाच पृष्टो भगवान् मुनीनां परमेश्वरः / निरीक्ष्य पुण्डरीकाक्षं स्वात्मयोगमनुत्तमम्

問われると、聖なるバガヴァーン、牟尼たちの至上主は、蓮華眼の御方と無上の真我のヨーガを観じてから、語り始めた。

Verse 53

तच्छृणुध्वं यथान्यायमुच्यमानं मयानघाः / प्रशान्तमानसाः सर्वे ज्ञानमीश्वरभाषितम्

ゆえに、罪なき者たちよ、正しい作法に従って、わたしが今語る教えを聴け。心をことごとく鎮め、主（イーシュヴァラ）の宣べた智慧を皆で受けよ。