Adhyaya 10

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे नवमो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच गते महेश्वरे देवे स्वाधिवासं पितामहः / तदेव सुमहत् पद्मं भेजे नाभिसमुत्थितम्

かくして『シュリー・クールマ・プラーナ』、六千頌集（Ṣaṭsāhasrī Saṃhitā）、前分（Pūrvavibhāga）における第九章は終わる。聖クールマは語った。大神マヘーシュヴァラが自らの住処へ去り給うと、ピターマハ（梵天ブラフマー）は、臍より生じたその巨大な蓮華に座を占めた。

Verse 2

अथ दीर्घेण कालेन तत्राप्रतिमपौरुषौ / महासुरौ समायातौ भ्रातरौ मधुकैटभौ

やがて長い時を経て、比類なき武勇を備えた二人の大アスラ——兄弟マドゥとカイタバ——がそこに来臨した。

Verse 3

क्रोधेन महताविष्टौ महापर्वतविग्रहौ / कर्णान्तरसमुद्भूतौ देवदेवस्य शार्ङ्गिणः

激しい憤怒に満たされ、巨山のごとき身を具えて、彼らはシャールンギン——弓を執る神々の主——の耳の奥より現れ出た。

Verse 4

तावागतौ समीक्ष्याह नारायणमजो विभुः / त्रैलोक्यकण्टकावेतावसुरौ हन्तुमर्हसि

二者が来たのを見て、不生にして遍満なる主はナーラーヤナに告げた。「この二人のアスラは三界の棘である。汝がこれを討て。汝にこそ相応しい。」

Verse 5

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा हरिर्नारायणः प्रभुः / आज्ञापयामास तयोर्वधार्थं पुरुषावुभौ

その言葉を聞くや、主ハリ—ナーラーヤナは命じて、二人の神なる使者に、二人の敵を討つため進み出よと告げた。

Verse 6

तदाज्ञया महद्युद्धं तयोस्ताभ्यामभूद् द्विजाः / व्यनयत् कैटभं विष्णुर्जिष्णुश्च व्यनयन्मधुम्

おお二度生まれの者たちよ、彼の命により両者の間に大戦が起こった。ヴィシュヌはカイタバを打ち破り、勝利者ジシュヌもまたマドゥを打ち破った。

Verse 7

ततः पद्मासनासीनं जगन्नाथं पितामहम् / बभाषे मधुरं वाक्यं स्नेहाविष्टमना हरिः

その後、愛情に心満たされたハリは、蓮華座に坐す世の祖父—ジャガンナータ—に、甘美なる言葉をもって語りかけた。

Verse 8

अस्मान्मयोच्यमानस्त्वं पद्मादवतर प्रभो / नाहं भवन्तं शक्नोमि वोढुं तेजामयं गुरुम्

主よ、我が汝に申し上げるゆえ、蓮華より降りたまえ、プラブよ。燃え立つ神威の光より成り、あまりに重き汝を、我は支え得ない。

Verse 9

ततो ऽवतीर्य विश्वात्मा देहमाविश्य चक्रिणः / अवाच वैष्णवीं निद्रामेकीभूयाथ विष्णुना

そのとき遍在の大我は降下し、円盤を持つ主の御身に入り、ヴィシュヌと一体となって、ヴァイシュナヴィーの眠りの力を呼び起こし、働かせた。

Verse 10

सहस्त्रशीर्षनयनः शङ्खचक्रगदाधरः / ब्रह्मा नारायणाख्यो ऽसौ सुष्वाप सलिले तदा

そのとき、ナーラーヤナと称されるブラフマーは、千の頭と眼を備え、法螺貝・円盤・棍棒を携え、宇宙の水の上に眠りについた。

Verse 11

सो ऽनुभूय चिरं कालमानन्दं परमात्मनः / अनाद्यनन्तमद्वैतं स्वात्मानं ब्रह्मसंज्ञितम्

かくして久しく至上我の歓喜を味わったのち、彼は自らの自己—「ブラフマン」と呼ばれるもの—を、不二にして無始無終なるものと悟った。

Verse 12

ततः प्रभाते योगात्मा भूत्वा देवश्चतुर्मुखः / ससर्ज सृष्टिं तद्रूपां वैष्णवं भावमाश्रितः

やがて夜明けに、四つの顔をもつ神ブラフマーはヨーガの覚知に安住し、その御姿にかなって創造を展開し、ナーラーヤナの護持力たるヴァイシュナヴァの境地に帰依した。

Verse 13

पुरस्तादसृजद् देवः सनन्दं सनकं तथा / ऋभुं सनत्कुमारं च पुर्वजं तं सनातनम्

はじめに主は、サナンダとサナカを創り、さらにリブ（Ṛbhu）とサナトクマーラをも創られた――彼らは原初の古聖、先に生まれ、永遠なる者たちである。

Verse 14

ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ताः परं वैराग्यमास्थिताः / विदित्वा परमं भावं न सृष्टौ दधिरे मतिम्

二元の迷妄を離れ、彼らは至上の離欲（ヴァイラーギャ）に安住した。最高の有の境地を悟ったゆえ、もはや世の創造と生成に心を向けなかった。

Verse 15

तेष्वेवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ पितामहः / बभूव नष्टचेता वै मायया परमेष्ठिनः

このように世界創造が助けを要さず自ずと進むとき、祖父ブラフマーはまことに惑乱した――至上主（パラメーシュティン）のマーヤーにより、その心は覆われた。

Verse 16

ततः पुराणपुरुषो जगन्मूर्तिर्जनार्दनः / व्याजहारात्मनः पुत्रं मोहनाशाय पद्मजम्

そのとき、宇宙を身とする太古のプルシャ、ジャナールダナは、迷妄を滅するため、己が子である蓮華生のブラフマーに語りかけた。

Verse 17

विष्णुरुवाच कच्चिन्न विस्मृतो देवः शूलपाणिः सनातनः / यदुक्तवानात्मनो ऽसौ पुत्रत्वे तव शङ्करः

ヴィシュヌは言った。「永遠なる神、三叉戟を執る主を忘れたのか。自らのアートマンについて、『汝に対して子の関係にある』と宣したあのシャンカラを。」

Verse 18

अवाप्य संज्ञां गोविन्दात् पद्मयोनिः पितामहः / प्रजाः स्त्रष्टुमनास्तेपे तपः परमदुश्चरम्

ゴーヴィンダより自らの称号を授かった蓮華生の祖父ブラフマーは、衆生を創造せんと志し、きわめて修し難きタパス（苦行）を行った。

Verse 19

तस्यैवं तप्यमानस्य न किञ्चित् समवर्तत / ततो दीर्घेण कालेन दुः खात् क्रोधो ऽभ्यजायत

このように苦行を続けたが、何ひとつ成就しなかった。やがて長い時を経て、苦悩より怒りが内に生じた。

Verse 20

क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः / ततस्तेभ्यो ऽश्रुबिन्दुभ्यो भूताः प्रेतास्तथाभवन्

怒りにとらわれたとき、両眼から涙の滴が落ちた。そしてその涙滴から、ブータとプレータと呼ばれる不安定な霊たちが生じた。

Verse 21

सर्वांस्तानश्रुजान् दृष्ट्वा ब्रह्मात्मानमनिन्दन / जहौ प्राणांश्च भगवान् क्रोधाविष्टः प्रजापतिः

涙より生まれた者たちが皆泣くのを見、また世の無垢なる自己たる梵天を見て、福徳あるプラジャーパティ（ダクシャ）は怒りに覆われ、生命の息を捨てた。

Verse 22

तदा प्राणमयो रुद्रः प्रादुरसीत् प्रभीर्मुखात् / सहस्त्रादित्यसंकाशो युगान्तदहनोपमः

そのとき、生命の息そのものより成るルドラが、畏るべき口（宇宙の存在）から顕現した。千の太陽のごとく輝き、劫末の焼尽の火に等しかった。

Verse 23

रुरोद सुस्वरं घोरं देवदेवः स्वयं शिवः / रोदमानं ततो ब्रह्मा मा रोदीरित्यभाषत / रोदनाद् रुद्र इत्येवं लोके ख्यातिं गमिष्यसि

神々の神たるシヴァ自ら、恐ろしくも澄みわたる声で泣き叫んだ。泣く彼に梵天は言った、「泣くな」。かくしてその泣き声ゆえに、汝は世に「ルドラ」との名で知られるであろう。

Verse 24

अन्यानि सप्त नामानि पत्नीः पुत्रांश्चशाश्वतान् / स्थानानि चैषामष्टानां ददौ लोकपितामहः

諸世界の祖父ブラフマーは、その八者に、さらに七つの御名と、妃たちと、永遠の子らと、またそれぞれに定められた宇宙の位処（職分）を授け給うた。

Verse 25

भवः शर्वस्तथेशानः पशूनां पतिरेव च / भीमश्चोग्रो महादेवस्तानि नामानि सप्त वै

バヴァ、シャルヴァ、イーシャーナ、そしてまことにパシュパティ（衆生の主）。さらにビー マ、ウグラ、マハーデーヴァ——これぞ真実の七つの御名である。

Verse 26

सूर्यो जलं मही वह्निर्वायुराकाशमेव च / दीक्षितो ब्राह्मणश्चन्द्र इत्येता अष्टमूर्तयः

太陽、水、大地、火、風、そして虚空。さらに灌頂を受けた修行者（苦行者）、ブラーフマナ、月——これらが主の八つの御姿（アシュタムールティ）と宣言される。

Verse 27

स्थानेष्वेतेषु ये रुद्रं ध्यायन्ति प्रणमन्ति च / तेषामष्टतनुर्देवो ददाति परमं पदम्

これらの聖なる場所においてルドラを観想し、恭しく礼拝して頭を垂れる者に、八相の神は最高の境地（解脱）を授け給う。

Verse 28

सुवर्चला तथैवोमा विकेशी च तथा शिवा / स्वाहा दिशश्च दीक्षा च रोहिणी चेति पत्नयः

スヴァルチャラー、またウマー。ヴィケーシー、そしてシヴァー。スヴァーハー。諸方位（ディシャḥ）。ディークシャー（聖なる灌頂）。そしてローヒニー——これらが妃たちであると宣言される。

Verse 29

शनैश्चरस्तथा शुक्रो लोहिताङ्गो मनोजवः / स्कन्दः सर्गो ऽथ सन्तानो बुधश्चैषां सुताः स्मृताः

シャナイシュチャラ（土星）とシュクラ（金星）、ローヒターンガ（赤き肢の者）とマノージャヴァ（心のごとく迅速なる者）—さらにスカンダ、サルガ、サンターナ、ブダ（水星）—これらが彼らの子らとして記憶される。

Verse 30

एवंप्रकारो भगवान् देवदेवो महेश्वरः / प्रजाधर्मं च काम च त्यक्त्वा वैराग्यमाश्रितः

かくして福徳なるマヘーシュヴァラ、神々の神は、衆生を治める務めと欲望の追求とを捨て、ヴァイラーギャ（離欲・不執着）に堅く安住する。

Verse 31

आत्मन्याध्य चात्मानमैश्वरं भावमास्थितः / पीत्वा तदक्षरं ब्रह्म शाश्वतं परमामृतम्

自己のうちに自己を観想し、アイーシュヴァラ（主宰）の境地に安住する者は、不壊のブラフマンを飲み干すがごとく受け取る—永遠にして、最高の不死の甘露である。

Verse 32

प्रजाः सृजेति चादिष्टो ब्रह्मणा नीललोहितः / स्वात्मना सदृशान् रुद्रान् ससर्ज मनसा शिवः

ブラフマーに命じられ、ニーラローヒタ（ルドラ）は「衆生を創れ」と告げられた。そこでシヴァは、自らの意志の力により、己が自己に等しきルドラたちを心中に生み出した。

Verse 33

कपर्दिनो निरातङ्कान् नीलकण्ठान् पिनाकिनः / त्रिशूलहस्तानृष्टिघ्नान् महानन्दांस्त्रिलोचनान्

我は礼拝する、結髪の主たちを—無畏にして一切の悩みなく—青き喉をもち、ピナーカの弓を携える者。手に三叉戟を執り、怨敵の勢いを滅し、常に大いなる歓喜に住し、三つの眼を具える者たちを。

Verse 34

जरामरणनिर्मुक्तान् महावृषभवाहनान् / वीतरागांश्च सर्वज्ञान् कोटिकोटिशतान् प्रभुः

主は、幾百のクロールにも及ぶ無量の者たちを御覧になった――老いと死を離れ、大いなる牡牛に乗り、執着を断ち、遍知の智慧に円満なる者たちであった。

Verse 35

तान् दृष्ट्वा विविधान् रुद्रान निर्मलान् नीललोहितान् / जरामरणनिर्मुक्तान् व्याजहरा हरं गुरुः

さまざまなるルドラの姿――清浄にして、青と赤みを帯び、老死を離れた者たち――を見て、尊きグルは恭敬の言葉をもってハラ（シヴァ）に申し上げた。

Verse 36

मा स्त्राक्षीरीदृशीर्देव प्रजा मृत्युविवर्जिताः / अन्याः सृजस्व भूतेश जन्ममृत्युसमन्विताः

「かかる不死の衆生をお造りになりませぬように、神よ。むしろ衆生の主よ、生と死の二つを具える他の生類をお造りください。」

Verse 37

ततस्तमाह भगवान् कपर्दे कामशासनः / नास्ति मे तादृशः सर्गः सृज त्वमशुभाः प्रजाः

そのとき、カーマを制する福徳の主は、カパルディン（ルドラ）に告げた。「そのような創造は我には成し得ぬ。汝みずから不吉なる子孫を生み出せ。」

Verse 38

ततः प्रभृति देवो ऽसौ न प्रसूते ऽशुभाः प्रजाः / स्वात्मजैरेव तै रुद्रैर्निवृत्तात्मा ह्यतिष्ठत / स्थाणुत्वं तेन तस्यासीद् देवदेवस्य शूलिनः

それ以来、その神は不吉なる生類をもはや生み出さなかった。自らの精髄より生じたそのルドラたちと共に、心を外なる創造から退け、内なる制御に安住して留まった。ゆえに、三叉戟を執る देवदेव（神々の神）は「スターヌ（Sthāṇu）」—「堅固にして不動なる者」—と称されるに至った。

Verse 39

ज्ञानं वैराग्यमैश्वर्यं तपः सत्यं क्षमा धृतिः / स्त्रष्टृत्वमात्मसंबोधो ह्यधिष्ठातृत्वमेव च

智慧、離欲、主宰の威徳、苦行、真実、赦し、堅忍、創造の力、自己（アートマン）の覚醒、そしてまさに至上の統御の働き—これらが主の定義的な徳相である。

Verse 40

अव्ययानि दशैतानि नित्यं तिष्ठन्ति शङ्करे / स एव शङ्करः साक्षात् पिनाकी परमेश्वरः

この不滅の十徳は常にシャンカラに宿る。まさしく彼こそ真実のシャンカラ—ピナ―キー、至上主パラメーシュヴァラである。

Verse 41

ततः स भगवान् ब्रह्मा वीक्ष्य देवं त्रिलोचनम् / सहैव मानसैः पुत्रैः प्रीतिविस्फारिलोचनः

そのとき福徳の主ブラフマーは、三つの眼をもつ神（シヴァ）を見て、心より生まれた子らとともに、歓喜と信愛により目を大きく見開いて仰ぎ見た。

Verse 42

ज्ञात्वा परतरं भावमैश्वरं ज्ञानचक्षुषा / तुष्टाव जगतामेकं कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्

霊智の眼によって主の超越なる自在の境地を悟り、彼は合掌を頭上に戴いて、諸世界の唯一の主を讃嘆した。

Verse 43

ब्रह्मोवाच नमस्ते ऽस्तु महादेव नमस्ते परमेश्वर / नमः शिवाय देवाय नमस्ते ब्रह्मरूपिणे

ブラフマーは言った。「礼拝します、マハーデーヴァよ。礼拝します、パラメーシュヴァラよ。神なる主シヴァに帰依します。ブラフマンそのものの姿なる御方よ、礼拝します。」

Verse 44

नमो ऽस्तु ते महेशाय नमः शान्ताय हेतवे / प्रधानपुरुषेशाय योगाधिपतये नमः

大自在天マヘーシュヴァラよ、汝に礼拝。寂静なる根本因たる御方に礼拝。プラダーナ（原初の自然）とプルシャ（覚知の霊）を統べる主に礼拝し、ヨーガの至高の主宰に礼拝。

Verse 45

नमः कालाय रुद्राय महाग्रासाय शूलिने / नमः पिनाकहस्ताय त्रिनेत्राय नमो नमः

時そのものなるルドラ、大いなる呑み尽くす者、三叉戟を執る御方に礼拝。ピナーカの弓を手にする三眼の主に、重ねて重ねて礼拝。

Verse 46

नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं ब्रह्मणो जनकाय ते / ब्रह्मविद्याधिपतये ब्रह्मविद्याप्रदायिने

三相神トリムールティとして現れる御方よ、汝に礼拝。梵天ブラフマーの生みの親なる御方に礼拝。ブラフマ・ヴィディヤー（絶対の智）の主に礼拝し、それを授け給う御方に礼拝。

Verse 47

नमो वेदरहस्याय कालकालाय ते नमः / वेदान्तसारसाराय नमो वेदात्ममूर्तये

ヴェーダの秘奥そのものなる御方に礼拝。時を超える時なる御方に礼拝。ヴェーダーンタの精髄中の精髄に礼拝。ヴェーダの自己を身とする御方に礼拝。

Verse 48

नमो बुद्धाय शुद्धाय योगिनां गुरवे नमः / प्रहीणशोकैर्विविधैर्भूतैः वरिवृताय ते

覚醒せる清浄なる御方に礼拝。ヨーギーたちの師に礼拝。さまざまな衆生が憂いを離れて取り巻き奉仕する汝に、敬礼を捧げる。

Verse 49

नमो ब्रह्मण्यदेवाय ब्रह्माधिपतये नमः / त्रियम्बकाय देवाय नमस्ते परमेष्ठिने

婆羅門に慈悲深き神聖なる主に帰命し奉る。梵（ブラフマン）と梵天（ブラフマー）の主に帰命し奉る。三つの眼をもつ神に礼拝し、至上の統御者パラメーシュティンよ、あなたに伏して敬礼する。

Verse 50

नमो दिग्वाससे तुभ्यं नमो मुण्डाया दण्डिने / अनादिमलहीनाय ज्ञानगम्याय ते नमः

十方を衣とする御方に帰命し奉る。剃髪し杖を執る行者なる御方に帰命し奉る。無始にして垢なき御方、真の智によってのみ到達し得る御方に帰命し奉る。

Verse 51

नमस्ताराय तीर्थाय नमो योगर्धिहेतवे / नमो धर्माधिगम्याय योगगम्याय ते नमः

救済の「ターラー」、聖なる渡し（ティールタ）なる御方に帰命し奉る。ヨーガの成就と悉地の因なる御方に帰命し奉る。ダルマによって悟られ、ヨーガによって到達される御方に、重ねて重ねて帰命し奉る。

Verse 52

नमस्ते निष्प्रपञ्चाय निराभासाय ते नमः / ब्रह्मणे विश्वरूपाय नमस्ते परमात्मने

一切の現象を超越する御方に帰命し奉る。限定の相をもたぬ御方に帰命し奉る。宇宙の姿（ヴィシュヴァルーパ）としてのブラフマンなる御方に帰命し奉る。至上我パラマートマンよ、あなたに帰命し奉る。

Verse 53

त्वयैव सृष्टमखिलं त्वय्येव सकलं स्थितम् / त्वया संह्रियते विश्वं प्रधानाद्यं जगन्मय

この一切はただあなたによって創られ、ただあなたのうちにすべてが住する。あなたによって宇宙は収められ還帰する—世を遍く満たす御方よ—プラダーナ（Pradhāna）とそれに始まる一切をも含めて。

Verse 54

त्वमीश्वरो महादेवः परं ब्रह्म महेश्वरः / परमेष्ठी शिवः शान्तः पुरुषो निष्कलो हरः

汝は主—マハーデーヴァ、至上のブラフマン、マヘーシュヴァラ。汝はパラメーシュティン、シヴァ、寂静なる者；分なく विभなしのプルシャ—ハラである。

Verse 55

त्वमक्षरं परं ज्योतिस्त्वं कालः परमेश्वरः / त्वमेव पुरुषो ऽनन्तः प्रधानं प्रकृतिस्तथा

汝はアクシャラ、不滅の実在、至上の光。汝は時そのもの、ああパラメーシュヴァラ。汝のみが無尽のプルシャであり、またプラダーナ—すなわちプラクリティそのものでもある。

Verse 56

भूमिरापो ऽनलो वायुर्व्योमाहङ्कार एव च / यस्य रूपं नमस्यामि भवन्तं ब्रह्मसंज्ञितम्

地・水・火・風・空、そして我執（アハンカーラ）—これらは御身の姿。ブラフマンと称される汝に、我は礼拝する。

Verse 57

यस्य द्यौरभवन्मूर्धा पादौ पृथ्वी दिशो भुजाः / आकाशमुदरं तस्मै विराजे प्रणमाम्यहम्

我はヴィラージ（Virāj）—宇宙の人に礼拝する。天を頭とし、地を足とし、方位を腕とし、広大な虚空を腹とする御方に。

Verse 58

संतापयति यो विश्वं स्वभाभिर्भासयन् दिशः / ब्रह्मतेजोमयं नित्यं तस्मै सूर्यात्मने नमः

梵の威光（brahma-tejas）より常に成る、太陽を आत्मとする主に礼拝する。御自らの熱で宇宙を温め、御自らの光で諸方を照らす御方に。

Verse 59

हव्यं वहति यो नित्यं रौद्री तेजोमयो तनुः / कव्यं पितृगणानां च तस्मै वह्न्यात्मने नमः

自らの本質が火（アグニ）である主に敬礼する。常にハヴィヤ（神々への供物）を運ぶ者、ルドラの熾烈なる光威より成る輝く身を具え、またピトリ（祖霊）の群れへカヴィヤ（祖先供養の供物）をも届ける方。その火なるアートマンに帰依し奉る。

Verse 60

आप्यायति यो नित्यं स्वधाम्ना सकलं जगत् / पीयते देवतासङ्घैस्तस्मै सोमात्मने नमः

ソーマの本性をもつアートマンに敬礼する。自らの内なる光輝によって全宇宙を常に養い、神々の群れが歓喜のソーマとして飲み奉る方。そのソーマなる自己に帰依し奉る。

Verse 61

विभर्त्यशेषभूतानि यो ऽन्तश्चरति सर्वदा / शक्तिर्माहेश्चरी तुभ्यं तस्मै वाय्वात्मने नमः

ヴァーユを本質とする御方に敬礼する。常に巡り動く内住者として、余すところなく一切の存在を支える方。マーヘーシュヴァリーの力、すなわちシヴァの神聖なるシャクティは汝に属す。ゆえにヴァーユなるアートマンに帰依し奉る。

Verse 62

सृजत्यशेषमेवेदं यः स्वकर्मानुरूपतः / स्वात्मन्यवस्थितस्तस्मै चतुर्वक्त्रात्मने नमः

四つの御顔をもつ御方に敬礼する。自らのアートマンに安住し、衆生のカルマに応じて、この宇宙を余すところなく創造する方。その四面なる自己に帰依し奉る。

Verse 63

यः शेषशयने शेते विश्वमावृत्य मायया / स्वात्मानुभूतियोगेन तस्मै विश्वात्मने नमः

宇宙のアートマンに敬礼する。シェーシャの上に横たわり、己がマーヤーによって世界を覆い、自己を直観するヨーガによって悟られる方。そのヴィシュヴァートマンに帰依し奉る。

Verse 64

विभर्ति शिरसा नित्यं द्विसप्तभुवनात्मकम् / ब्रह्माण्डं यो ऽखिलाधारस्तस्मै शेषात्मने नमः

常に頭上に十四世界より成る梵卵（ブラフマाण्ड）を戴き、万有の依処たる御身そのものがシェーシャ（Śeṣa）である御方に、敬礼し奉る。

Verse 65

यः परान्ते परानन्दं पीत्वा दिव्यैकसाक्षिकम् / नृत्यत्यनन्तमहिमा तस्मै रुद्रात्मने नमः

無量の威光を具し、究竟の終末において至上の歓喜—唯一の神聖なる証人—を「飲み」て、超越に舞う、自己そのものなるルドラに敬礼し奉る。

Verse 66

यो ऽन्तरा सर्वभूतानां नियन्ता तिष्ठतीश्वरः / तं सर्वसाक्षिणं देवं नमस्ये भवतस्तनुम्

一切の衆生の内に内なる統御者として住まう自在主、万有の証人たる神に、我は礼拝する。まさにその御身—汝のその御形—に敬礼し奉る。

Verse 67

यं विनिन्द्रा जितश्वासाः संतुष्टाः समदर्शिनः / ज्योतिः पश्यन्ति युञ्जानास्तस्मै योगात्मने नमः

眠りを離れ、息を制し、内に満ち足り、平等の眼を具する瑜伽者たちが、三昧に結ばれて内なる光として観ずる、瑜伽の本質たる至上の自己に敬礼し奉る。

Verse 68

यया संतरते मायां योगी संक्षीणकल्मषः / अपारतरपर्यन्तां तस्मै विद्यात्मने नमः

罪垢尽きたる瑜伽者が、その御力によりマーヤーを渡り、限りなき彼岸に至るという、知識そのものなる自己—ヴィディヤートマン—に敬礼し奉る。

Verse 69

यस्य भासा विभातीदमद्वयं तमसः परम् / प्रपद्ये तत् परं तत्त्वं तद्रूपं परमेश्वरम्

この不二（アドヴァヤ）の理を輝かせる光明をもち、闇（タマス）を超えた至上の実在—パラメーシュヴァラ—その最上の真理に、我は帰依する。

Verse 70

नित्यानन्दं निराधारं निष्कलं परमं शिवम् / प्रपद्ये परमात्मानं भवन्तं परमेश्वरम्

常楽（ニティヤーナンダ）にして依りどころなく自ら立ち、分け隔てなき（ニシュカラ）至高のシヴァよ。至上の自己（パラマートマン）にして最高主パラメーシュヴァラなる御身に、我は帰依する。

Verse 71

एवं स्तुत्वा महादेवं ब्रह्मा तद्भावभावितः / प्राञ्जलिः प्रणतस्तस्थौ गृणन् ब्रह्म सनातनम्

かくしてマハーデーヴァを讃え終えると、ブラフマーはその同じ帰依の情に心を満たされ、合掌して伏し拝み、永遠のブラフマンをなおも称え続けた。

Verse 72

ततस्तस्मै महादेवो दिव्यं योगमनुत्तमम् / ऐश्वर्यं ब्रह्मसद्भावं वैराग्यं च ददौ हरः

そのときマハーデーヴァ—ハラ—は、比類なき神聖のヨーガとともに、自在の威徳（アイシュヴァリヤ）、ブラフマンに根ざす真実の境地、そして離欲（ヴァイラーギャ）を彼に授けた。

Verse 73

कराभ्यां सुशुभाभ्यां च संस्पृश्य प्रणतार्तिहा / व्याजहरा स्वयं देवः सो ऽनुगृह्य पितामहम्

ついで主ご自身—礼拝して伏す者の苦を除く御方—は、ことのほか麗しい両の御手で（彼に）触れ、ピターマハ（ブラフマー）に恩寵を垂れて、その不安を払う言葉をお告げになった。

Verse 74

यत्त्वयाभ्यर्थितं ब्रह्मन् पुत्रत्वे भवतो मम / कृतं मया तत् सकलं सृजस्व विविधं जगत्

おおブラフマン（梵天ブラフマー）よ、汝が我に願い求めたこと――我が汝の子となること――それはすべて成し遂げた。いま、あらゆる多様さを具えた種々の世界を創造せよ。

Verse 75

त्रिधा भिन्नो ऽस्म्यहं ब्रह्मन् ब्रह्मविष्णुहराख्यया / सर्गरक्षालयगुणैर्निष्कलः परमेश्वरः

おお婆羅門よ、我は創造・護持・融解を司る徳に応じて、梵天ブラフマー、毘湿奴ヴィシュヌ、ハラ（シヴァ）という三つの名で語られる。されど真実には、我は分け隔てなき無分の至上主（パラメーシュヴァラ）である。

Verse 76

स त्वं ममाग्रजः पुत्रः सृष्टिहेतोर्विनिर्मितः / ममैव दक्षिणादङ्गाद् वामाङ्गात् पुरुषोत्तमः

汝こそ我が先に生まれし子、創造の因のために造り出された者である。汝は我が身より起こった—右の肢より、また左の肢より—おお至上の人（プルショーत्तマ）よ。

Verse 77

तस्य देवादिदेवस्य शंभोर्हृदयदेशतः / संबभूवाथ रुद्रो ऽसावहं तस्यापरा तनुः

神々の神たるシャンブ（Śambhu）の心の領域より、ルドラが生じた。そして我はそのもう一つの身、第二の顕現である。

Verse 78

ब्रह्मविष्णुशिवा ब्रह्मन् सर्गस्थित्यन्तहेतवः / विभज्यात्मानमेको ऽपि स्वेच्छया शङ्करः स्थितः

おお婆羅門よ、梵天・毘湿奴・シヴァは創造・維持・終滅の因である。されど主は一にして、シャンカラとして住し、自らの意志により自己を分かちて自在に顕現する。

Verse 79

तथान्यानि च रूपाणि मम मायाकृतानि तु / निरूपः केवलः स्वच्छो महादेवः स्वभावतः

同様に、現れる他の諸形相もまことに我がマーヤーによって作られたもの。されど本性においてマハーデーヴァは無相にして絶対、常に清浄である。

Verse 80

एभ्यः परतरो देवस्त्रिमूर्तिः परमा तनुः / माहेश्वरी त्रिनयना योगिनां शान्तिदा सदा

これらすべてを超えて、至上の身をトリムールティとする神がある。そのマハーシュヴァリー—三つの眼をもつ御方—は、常にヨーギーたちに安らぎを授ける。

Verse 81

तस्या एव परां मूर्ति मामवेहि पितामह / शाश्वतैश्वर्यविज्ञानतेजोयोगसमन्विताम्

知れ、ピターマハよ。我こそは彼の至上の顕現である。永遠の主権、真知、霊的光輝、そしてヨーガを具えている。

Verse 82

सो ऽहं ग्रसामि सकलमधिष्ठाय तमोगुणम् / कालो भूत्वा न तमसा मामन्यो ऽभिभविष्यति

我はタマスのグナを統べ、全宇宙を呑み尽くす。時そのものとなった我を、闇（タマス）によって他のいかなる者も打ち負かせない。

Verse 83

यदा यदा हि मां नित्यं विचिन्तयसि पद्मज / तदा तदा मे सान्निध्यं भविष्यति तवानघ

いついかなる時も—幾度となく—汝が常に我を念じ観ずるなら、蓮華より生まれし者よ、そのたびごとに我が間近なる臨在が汝に現れる、罪なき者よ。

Verse 84

एतावदुक्त्वा ब्रह्माणं सो ऽभिवन्द्य गुरुं हरः / सहैव मानसैः पुत्रैः क्षणादन्तरधीयत

これだけを梵天（ブラフマー）に告げ終えると、ハラ（シヴァ）は師に礼拝し、刹那のうちに、意より生まれた子らとともに人々の視界から姿を消した。

Verse 85

सो ऽपि योगं समास्थाय ससर्ज विविधं जगत् / नारायणाख्यो भगवान् यथापूर्वं प्रिजापतिः

彼もまたヨーガに安住して、さまざまなる宇宙を創出した。ナーラーヤナと呼ばれる福徳の主は、先の劫と同じく、再びプラジャーパティとなった。

Verse 86

मरीचिभृग्वङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् / दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजद् योगविद्यया

ヨーガの智の力によって、彼はついでマリーチ、ブリグ、アンギラス、プラスタヤ、プラハ、クラトゥ、ダクシャ、アトリ、ヴァシシュタを生み出した。

Verse 87

नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः / सर्वे ते ब्रह्मणा तुल्याः साधका ब्रह्मवादिनः

プラーナには、これらが「九人のブラフマー」であると確定して説かれる。彼らは皆ブラフマーに等しく、成就した修行者であり、ブラフマンを説き明かす者である。

Verse 88

संकल्पं चैव धर्मं च युगधर्मांश्च शाश्वतान् / स्थानाभिमानिनः सर्वान् यथा ते कथितं पुरा

先に述べたとおり、サンカルパ（宇宙の意志・誓願）、ダルマの原理、各ユガに相応して永遠に定まる務め、そしてそれぞれの住処を司り自らそれと一体視する守護神々（スターナービマーニン）について、すでに汝に説き明かした。