Adhyaya 22

Verse 1

हेतुनिरूपणं नामैकविंशो ऽध्यायः श्रीकृष्ण उवाच / या लक्ष्मणा पूर्वसर्गे खगेन्द्र पुत्री ह्यभूद्वह्निवेदस्य वेत्तुः / सुलक्षणैः संयुतत्वाद्यतः सा सुलक्ष्मणेति प्रथिता खगेन्द्र

「『因の究明』と名づけられた第二十一章」として、聖なるクリシュナは語った。かつての創造の周期において、鳥の王よ、ラクシュマナーという女性がいた。彼女はガルダの娘であり、火のヴェーダ（アグニ）を知る者の妻であった。すぐれた吉祥の相を具えていたゆえに、鳥王ガルダよ、彼女は「ス・ラクシュマナー（善き相を具する者）」の名で知られた。

Verse 2

यथा लक्ष्मीर्लक्षणैः सा सुपूर्णा यथा हरिर्लक्षणैर्वै सुपूर्णः / यथा वायुर्लक्षणैः पूर्ण एव यथा गायत्री लक्षणैः सा सुपूर्णा

ラクシュミーが吉祥の相を余すところなく具えるように、またハリ（ヴィシュヌ）が神聖なる徳相において真に円満であるように、さらにヴァーユがその本質を示す性質において満ちているように、同じくガーヤトリーも相と徳において完全に円満である。

Verse 3

यथा रुद्राद्या लक्षणैर्वै प्रपूर्णा रुद्रादिल्लक्ष्मणा चैव पूर्णा / गुणेनैवं धर्मतः किञ्चिदेव तथानुसंधानाद्व्रियते नाम चापि

ルドラをはじめ諸神が、それぞれの固有の相によって完全に特徴づけられ、またルドラに始まる諸標によって満ちているように、同じくある存在も—少なくとも一部は—グナ（性質）とダルマによって定まる。さらに、たゆまぬ探究と観想によって、「名」（同一性）さえも確定される。

Verse 4

तस्मा दाहुर्लक्ष्मणेत्येव सर्वे तल्लक्षणं शृणु चादौ खगेन्द्र / नारायणे पूर्णगुणे रमेशे द्वात्रिंशत्संख्यानि सुलक्षणानि

ゆえに人々はそれらを「ラクシャナ（相）」と呼ぶ。鳥の王ガルダよ、まずその相を聞きなさい。あらゆる徳に円満で、ラマー（ラクシュミー）の主であるナーラーヤナには、数えて三十二の吉祥相がある。

Verse 5

संत्येव पक्षीन्द्र वदाम्यनु क्रमान्मत्तः श्रुत्वा मोक्षमाप्नोति नित्यम् / यः सप्तपादः षण्णवत्यङ्गुलोङ्गश्चतुर्हस्तः पुरुषस्तीक्ष्णदन्तः

まことにそれらは存在する、鳥の主よ。われは順序に従って説き明かそう。これを我より聞く者は常に解脱（モークシャ）を得る。そこに猛き男がいる――身の丈七尺、身は九十六指幅、四臂を備え、歯は鋭い。

Verse 6

य एतत्सर्वं मिलितं चैकमेव हरेर्विष्णोर्लक्षणं चाहुरार्याः / मुखं स्त्रिग्धं वर्तुलं पुष्टिरूपं द्वितीयं तल्लक्षणं चाहुरार्याः

聖なる賢者たちは言う――これらすべての相が一つに具わるとき、それはハリ（ヴィシュヌ）の識別の相である。さらに、顔は滑らかで艶があり、円く、ふくよかに見えるべきだと説く。これが第二の相である。

Verse 7

हनुर्यस्यानुन्नतं चास्ति वीन्द्र तल्लक्षणं प्राहुरार्यास्तृतीयम् / यद्दन्ता वै तीक्ष्णसूक्ष्माश्च संति तल्लक्षणं चाहुरार्याश्चतुर्थम्

鳥の中の最勝者（ガルダ）よ、賢者たちは第三の相として「顎が持ち上がっていないこと」を説く。さらに第四の相として「歯がまことに鋭く、細やかであること」を説く。

Verse 8

यस्याधरे रक्तिमा त्वस्ति वीन्द्र तल्लक्षणं पञ्चमं चाहुरार्याः / यस्य हस्ता अतिरक्ताः खगेन्द्र तल्लक्षणं प्राहुरार्याश्च पष्ठम्

鳥の中の最勝者（ガルダ）よ、賢仙たちは第五の相として「下唇に赤みがあること」を説く。さらに、鳥の主よ、第六の相として「手がことさらに赤いこと」を宣言する。

Verse 9

यस्मिन्नखाः संति रक्ताः सुशोभास्तल्लक्षणं सप्तमं चाहुरार्याः / यस्मिन्कपोले रक्तिमा त्वस्ति वीन्द्र तल्लक्षणं ह्यष्टमं प्राहुरार्या

賢者たちは第七の相として「爪が赤く、美しく艶めくこと」を説く。さらに、鳥の中の最勝者（ガルダ）よ、頬に薔薇色の紅みが現れるなら、聖なる人々はそれを第八の相と宣言する。

Verse 10

यस्मिन्करे शङ्खचक्रादिरेखा वर्तन्ते तन्नवमं प्राहुरार्याः / यस्यो दरं तन्तुरूपं सुपुष्टं वलित्रयैरङ्कितं सुंदरं च

高貴なる聖仙たちは、第九の最勝の相とは、手のひらに法螺（シャンク）や円盤（チャクラ）など吉祥の印に似た線が現れる手であると説く。さらに、腹が堅く整い、強い紐のように引き締まり、三つのひだによって美しく刻まれている者は福徳に満ちる。

Verse 11

तल्लक्षणं दशमं प्राहुरार्या एकादशं निम्ननाभिं तदाहुः / ऊरुद्वयं यस्य च मांसलं वै तल्लक्षणं द्वादशं प्राहुरार्याः

聖なる賢者たちは、それを第十の相と説き、第十一の相は臍がくぼんでいる者だと言う。また、両腿が豊かに肉づきしている者を、彼らは第十二の相と宣言する。

Verse 12

कटिर्हि दीर्घा पृथुलास्ति यस्य त्रयोदशं लक्ष्म तदाहुरार्याः / यस्यास्ति मुष्को सुपरिष्ठितो वै चतुर्दशं लक्ष्म तदाहुरार्याः

腰・臀が長く広い者を、聖なる人々は第十三の相と言う。また、睾丸がよく整い、正しい位置に安定している者を、第十四の相と説く。

Verse 13

समुन्नतं शिश्रमथो हि लक्ष्म यस्यास्ति तत् पञ्चदशं वदन्ति / सुताम्रकं पादतलं खगेन्द्र तल्लक्षणं षोडशं प्राहुरार्याः

第十五の吉相とは、男根がよく持ち上がり、形が整っていることだと彼らは言う。さらに、鳥の王ガルダよ、聖者が説く第十六の相とは、足裏がやわらかに銅赤色を帯びていることである。

Verse 14

निम्नौ च गुल्फौ सप्तदशं तदाहुर्ग्री वारूपं प्राहुरष्टादशं च / एकोनविंशं त्वक्षिपद्मं सुरक्तं प्राहुर्बाहुं जानु विंशं तथैव

第十七の相は下部と足首（くるぶし）にあると言い、第十八の相は首とその姿（容貌）であると説く。第十九の相は蓮華のごとき眼で、濃く赤い。さらに第二十の相として、腕と膝を同様に挙げる。

Verse 15

विस्तीर्णोरश्चैकविंशं तदाहुः सिंहास्कन्धं द्व्युत्तरं विंशमाहुः / त्रयोविंशं सूक्ष्ममास्यं तदाहुश्चतुर्विशं सुप्रसन्ने च दृष्टी

彼らは、吉相の第二十一を「広く張った胸」と説き、第二十を「獅子のごとき肩」と言う。第二十三は「端正に整った精妙な顔貌」、第二十四は「静けさに満ち、澄みわたり輝く安らかな眼差し」であると。

Verse 16

ह्रस्वं लिङ्गं मार्दवं चापि वीन्द्र तल्लक्षणं पञ्चविंशं वदन्ति / समौ च पादौ कटिजानु चोरू षड्विंशमाहुश्च समे च जङ्घे

鳥の中の最勝者ガルダよ、彼らは第二十五の相として「陰部が小さく、身が柔らかいこと」を挙げる。第二十六の相としては「両足が等しく、腰・膝・腿も調和し、脛（すね）もまた均整であること」と説く。

Verse 17

समानहस्तौ समकर्णौ मिलित्वा द्वात्रिंशत्कं लक्षणं प्राहुरार्याः / द्वात्रिंशत्कं लक्षणं वै मुकुन्दे द्वात्रिंशत्कं लक्षणं वै रमायाम्

両手が等しく、両耳が左右相称であるとき、聖なる人々は「三十二の吉相の具足」を説く。まことに、その三十二相はムクンダ（ヴィシュヌ）にあり、同じ三十二相はラマー（ラクシュミー）にもまた具わる。

Verse 18

द्वात्रिंशत्कं लक्षणं ब्रह्मणोपि तद्भारत्याः प्रवदन्त्येव सत्यम् / तथा च शङ्का सममेव चक्रिणेत्येवं सदामा कुरु निर्णयं ब्रुवे

三十二の相は、ブラフマーによっても、またバーラティー（サラスヴァティー）によっても、真実として宣言されている。されど、円盤を持つ主チャクリンよ、疑いはなお等しく残る。ゆえにサダーマよ、明確に決断せよ—我はそれを語ろう。

Verse 19

एकस्य वै लक्षणस्यापि विष्णोर्लक्ष्मीरन्तं नैव सम्यक् प्रपेदे / अतोनन्तैर्लक्षणैः संयुतं च हरिं चाहुर्लक्षणज्ञाः सदैव

ラクシュミーでさえ、ヴィシュヌのただ一つの徳相の極みにも、完全には到達し得なかった。ゆえに、神聖なる相を知る者たちは常に、ハリは無量無辺の属性を具えると宣言する。

Verse 20

जानाति लक्ष्मीर्लक्षणं वायुरूपे स्वापेक्षया ह्यतिरिक्तं खगेन्द्र / स्वलक्षणापेक्षया भारती तु शतैर्गुणैरधिका वेधसोपि

おおカゲーンドラ（ガルダ）よ、ラクシュミーはヴァーユの姿に現れる識別の徴を、自らの徴をも超えるものとして知る。さらにバーラティー（サラスヴァティー）は、自身の本質的属性に照らして比べれば、ヴェーダス（梵天）にさえ百倍勝れている。

Verse 21

खगेन्द्र तस्माल्लक्षणे साम्यचित्तं विश्वादीनां सर्वदा मा कुरुष्व / अष्टाविंशतिं प्राहू रुद्रादिकानां भ्रूनेत्रयोर्लक्षणेनैव हीनाः

おお鳥の主よ、それゆえ外相のしるしだけをもって、ヴィシュヴァら諸群が常に同一であると思ってはならぬ。ルドラ類およびそれに連なる者のうち二十八は、その基準によって、眉と（第三の）眼の徴を欠くと説かれる。

Verse 22

अलक्षणं मन्यते यद्धि तस्य दुर्लक्षणं नैव तच्चिन्तनीयम् / अष्टाविंशतिं लक्षणं वै हरस्य न भारतीवच्चिन्तनीयं खगेन्द्र

おおカゲーンドラよ、人が「彼のしるし」と思いなすものは、真実には無相である。ゆえに、彼について劣った、あるいは欠けた「徴」を思惟してはならぬ。まことに、ハリの二十八の相は、バーラティーの言葉や詩句としてではなく、聖なる禅観の所縁として観想すべきである。

Verse 23

अतो हरः क्रोधरूपी सदैव तयोरभावात्सत्यमुक्तं तथैतत् / अतो द्वयं नास्ति रुद्रे खगेन्द्र शिश्रोदरे किञ्चिदाधिक्यमस्ति

それゆえハラ（ルドラ）は常に憤怒の性を帯びる。かの二つの（徳）が彼には欠けるがゆえに、先に語られたことはまことに真実である。ゆえに、おお鳥の王よ、ルドラに二相はない。ただリンガと腹に関してのみ、わずかな過分（目立つ隆起）があると説かれる。

Verse 24

सप्ताधिकैर्विशतिलक्षणैस्तु समायुताः स्वस्त्रियो लक्ष्मणाद्याः / षड्वविंशत्या लक्षणैश्चापि युक्ता वारुण्याद्या पञ्चविंशैश्च चन्द्रः

ラクシュマナーらの女性たちは、二十を超える吉祥なる身体の相を具えると説かれる。ヴァールニーらは二十六の相を備えるといい、月神チャンドラは二十五の相を有すると描かれる。

Verse 25

अर्थश्चतुर्विंशतिभिश्चैव युक्तो नासावायोर्द्व्यधिका विंशतिश्च लक्षणैश्चैकविंशत्या शची युक्ता न संशयः

アルタ（Artha）は二十四の徳相を具え、鼻孔と生命の風（ヴァーユ）は二十二の徴によって示され、さらにシャチー（Śacī）は二十一の吉祥なる相を具える—これに疑いはない。

Verse 26

प्रवाहा विंशकैर्युक्ता यम एकोनविंशकैः / पाश्यष्टादशभिर्युक्तो दशसप्तयुतो ऽनलः

「プラヴァーハー（Pravāhā）」と呼ばれる区分は二十（の単位）に結びつき、ヤマ（Yama）は十九、パーシュヤー（Pāśyā）は十八、アナラ（Anala）は十七に結びつく。

Verse 27

वैवस्वतः षोडशभिमित्रः पञ्चदशैर्युतः / चत्रुर्विंशैस्तु धनपः पावकस्तु त्रयोदशैः

ヴァイヴァスヴァタ（Vaivasvata、すなわちヤマ）は十六を伴い、ミトラ（Mitra）は十五と結び、ダナパ（Dhanapa、クベーラ）は二十四、パーヴァカ（Pāvaka、アグニ）は十三と結びつく。

Verse 28

गङ्गा द्वादशभिर्युक्ता बुध एकादशैर्युतः / शनिस्तु दशसंख्याकैः पुष्करो नवभिर्युतः

聖なるガンガー（Gaṅgā）は十二（の単位）に結びつき、ブダ（Budha・水星）は十一、シャニ（Śani・土星）は十、そして聖なるティールタであるプシュカラ（Puṣkara）は九に結びつく。

Verse 29

अष्टभिश्चैव संयुक्ताः सप्तभिः पितरस्तथा

同様に、祖霊ピトリ（Pitṛs）—祖先の父たち—は、八つの群と、また七つの群とに結びついて配されると説かれる。

Verse 30

षड्भिश्च देवगन्धर्वाः पञ्चभिस्तदनन्तराः / चतुर्भैः क्षितिपाः प्रोक्तास्त्रिभिरन्ये च संयुताः

デーヴァ・ガンダルヴァは六つの（徳相）を具えると説かれる。その後に続く者は五つを有する。地上の統治者（クシティパ）は四つと述べられ、他の者は三つと結び付く。

Verse 31

उदरे किञ्चिदाधिक्ये ह्रस्वे पादे च कर्णयोः / शिखाधिक्यं विना विप्र भार्यायां च शिवस्य च

おおブラーフマナよ、腹にわずかなふくらみがあり、足と耳が短い—しかし頭頂のシカー（髻）が過度でない—これらは妻に関して、またシヴァに関しても説かれる徴である。

Verse 32

लक्ष्मणायां पञ्च दोषाः शिरोगुल्फादिकं विना / नाभ्याधिक्ये सहैवाष्टौ दोषाः संत्यतिवाहिके

身体の相（ラクシャナ）においては、頭や足首などに関わるものを除けば、欠相は五つである。だが臍が過度に突出するなら、それらに加えて八つの欠相となり、その状態は「アティヴァーヒカ」（甚だしい災患）と呼ばれる。

Verse 33

जङ्घाधिक्ये सहैवाष्टौ दोषाः शच्याः सदा स्मृताः / एवमेव हि दोषाश्चाप्यूहनीयाः खगेश्वर

おおカゲーシュヴァラ（鳥の王）よ、脛・脚が過度に目立つとき、八つの欠相が示されると伝統により常に記憶されている。同様に、他の欠相もまた身体の相から推し量るべきである。

Verse 34

दुर्लक्षणैः सदा वीन्द्र संश्रुतैस्तत्त्वविद्भवेत् / महोदरो लंबनाभिरीषामात्रोग्रदंष्ट्रकः

おお鳥の中の最勝者よ、これら常に現れる不吉の徴を注意深く聴き受けることで、人は真理を知る者となる。すなわち、腹は大きく、臍は垂れ、牙は猛々しい—しかも身の丈はほどほどである。

Verse 35

अन्धकूपगभीराक्षो लंबकर्णौष्ठनासिकः / लंबगुल्फो वक्रपादः कुनखी श्यावदन्तकः

彼の目は暗い井戸のように深く窪み、耳、唇、鼻は長く垂れ下がっている。足首は長く、足は曲がり、爪は不格好で、歯は黒ずんでいる。

Verse 36

दीर्घजङ्घो दीर्घशिश्रस्त्वेकाण्डश्चैकनासिकः / रक्तश्मश्रू रक्तरोमा वक्रास्यः संप्रकीर्तितः

彼は長い脛と長く伸びた器官を持ち、睾丸は一つ、鼻孔も一つしかないと記されている。赤い髭と赤みがかった体毛を持ち、口は歪んでねじれている。

Verse 37

दग्धपर्व तसंकाशो रक्तपृष्ठः कलिः स्मृतः / अलोमांसो ऽलोमशिरा रक्तगण्डकपोलकः

カリは、関節が焼けたように見え、背中は血のように赤いと記されている。肉体にも頭にも毛がなく、頬と頬骨は血のような赤色に染まっている。

Verse 38

ललाटे पाण्डुता नित्यं वामस्कन्धे करे खग / क्रूरदृष्टिर्दृष्टिपादस्तथा वै घर्घरस्वरः

額に絶えず青白さがあり、鳥が左肩や左手に止まり、眼差しが険しくなり、目が落ち窪み、声がしわがれるならば、これらはまさに（死の）兆候である。

Verse 39

अत्याशी चातिपानश्च स्तनौ शुष्कफलोपमौ / ऊरौ नवाञ्जिकारोमः तथा पृष्ठे च मस्तके

過度に飲食する者は、その乳房が干した果実のようになり、太腿や背中、頭には新鮮な墨のように黒い毛が生えてくる。

Verse 40

ललाटे त्रीणि दीर्घे तु समे द्वौ संप्रकीर्तितौ / सर्पाकारस्तु यो मत्स्यस्तस्य शिश्रे प्रकीर्तितः

額には、長く伸びた三つの印が吉祥と説かれ、また均整のとれた二つの印も称えられる。さらに、蛇に似た魚形の印は、彼の男根にある徴と宣言される。

Verse 41

पादत्राणोपमो मत्स्यो रसनाग्रे प्रकीर्तितः / शिश्राकारश्च यो मत्स्यो गुदे तस्य प्रशस्यते

履（サンダル）に似た魚形の印は舌先にあると吉祥と説かれる。さらに、男根に似た魚形の印は、肛門に見いだされるとき殊に賞賛される。

Verse 42

वृश्चिकाकारमत्स्यस्तु पदोस्तस्य प्रशस्यते / श्वाकारश्चापि मत्स्यो वै मुखे तस्य प्रकीर्तितः

蠍に似た魚形の印は足に現れると称えられ、犬に似た魚形の印は顔にあると説かれる。

Verse 43

हस्ते तु बहुरेखाः स्युर्लोम नासापुटे स्मृतम् / अतिदीर्घं तु चाङ्गुष्ठं कनिष्ठं चातिदीर्घकम्

手に多くの線があり、鼻孔に毛が見え、さらに親指が過度に長く、小指もまた過度に長いならば——これらは人の性質と運命を量るために説かれる身体の徴である。

Verse 44

दुर्लक्षणं त्वे वमादि कलावस्ति ह्यनेकशः / सुलक्षणान्यनेकानि मयि संति खगेश्वर

鳥の王（ガルダ）よ、汝には左側などに見られる不吉の徴が多く備わっている。されど我にもまた、吉祥の徴が数多く存している。

Verse 45

द्वात्रिंशल्लक्षणं विष्णोर्ब्रह्माद्यापेक्षयैव तत् / सहाभिप्राय गर्भेण ब्रह्मणोक्तं तव प्रभो

ヴィシュヌの三十二相は、ブラフマーおよび他の神々との関係においてこそ真に理解される。おお主よ、ブラフマーはその意図された深義を内に含ませて、あなたにそれを宣言した。

Verse 46

ब्रह्मोक्तस्य मयोक्तस्य विरोधो नास्ति सत्तम / मयोक्तस्यैव स व्यासः कंबुग्रीवः प्रदर्श्यते

おお徳高き者の中の最勝よ、ブラフマーの語ったことと私の語ったことに矛盾はない。まことに、法螺貝のごとき首をもつヴィヤーサこそ、私の説いた教えを宣揚するその人であると示される。

Verse 47

रक्ताधरं रक्त तालु चैकीकृत्य मयोदितम् / अतो विरोधो नास्त्येव तथा ज्ञानात्प्रतीयते

私は「赤き唇」と「赤き口蓋」という表現を一つにまとめて説いたのである。ゆえに矛盾はまったくなく、正しい知によってそのように理解される。

Verse 48

सप्ताधिकैर्विंशतिलक्षणैस्तु समायुता याः स्त्रियो लक्ष्मणाद्याः

吉祥なる相をはじめとして、二十の相に加えさらに七つの徴を具える女性は、福徳の相を備える者であると説かれる。

Verse 49

भगे नेत्रे च हस्ते च स्तने कुक्षौ तथैव च / भारत्यपेक्षया पञ्चभिर्न्यूना त्वस्ति लक्षणैः

陰部・眼・手・乳房、そして腹においても、バーラティー（インドの女性）と比べれば、あなたには身体の相が五つ欠けている。

Verse 50

न रुद्रवन्न चान्यानि लक्षणानि खगेश्वर / षड्विंशत्या लक्षणैश्चापि युक्ता वारुण्याः षड्लक्षणैश्चैव हीना

おお鳥の主よ、それにはルドラに結びつく徴も、他の吉祥の相も見られぬ。二十六の相を具すと説かれるが、ヴァルニーの類はとりわけ六つの相を欠くと説示される。

Verse 51

कर्णे कुक्षौ नासिकाकेशपाशे गुल्फे भगे किञ्चिदाधिक्यमस्ति / इन्द्रो युक्तः पञ्चविंशत्या खगेन्द्र सदा हीनो लक्षणैः सप्तसंख्यैः

耳・腹・鼻・髪の房・足首・陰部に、わずかな過分の相がある。おおカゲーンドラよ、インドラは二十五の相を具すが、常に七つの徴を欠く。

Verse 52

हस्ते पादे उदरे कर्णयोश्च शिश्रे गुल्फे त्वधरोष्ठेधिकं च / चतुर्विंशत्या लक्षणैश्चापि युक्तो नास्तिक्यवायुस्तद्वदेवाष्टभिश्च

不信に結びつく風力（ナースティキヤ・ヴァーユ）が起こると、手・足・腹・耳・生殖器・足首に顕れ、下唇にはいっそう強く現れる。これは二十四の相によって、また同様に別の八つの徴によっても識別される。

Verse 53

नाभ्यां गुल्फे हनुरर्ङ्घ्योश्च स्कन्धे द्विजे नेत्रे त्वधरोष्ठेधिकं च / त्रयोविंशत्या लक्षणैश्चापि युक्ता शची तथा नवदोषैश्च युक्ता

臍・足首・顎と足・肩・歯・眼、そして下唇—これらを観察する。二十三の吉相を具える女はシャチー（Śacī）に等しいと説かれるが、なお九つの दोष（欠点）を伴うこともある。

Verse 54

भगे केशे ह्यधरोष्ठे च कर्णे जङ्घे गण्डे वक्षसि गुल्फयोश्च / तथोत्तरोष्ठे किञ्चिदाधिक्यमस्ति एवं विजानीहि खगेन्द्रसत्तम

陰部・髪・下唇・耳・脛・頬・胸・足首に相が現れ、さらに上唇にもわずかな過分があると知れ。かく理解せよ、最勝の鳥王カゲーンドラ（ガルダ）よ。

Verse 55

द्वाविंशत्या लक्षणैः संयुतस्तु दशभिर्देषैः प्रवहो नाम वायुः / तथाङ्गुष्ठे किञ्चिदाधिक्यमस्ति विंशत्येकादशभिर्देषतोर्कः

「プラヴァハ」と名づけられる生命の風は二十二の相を具え、十の度量（デーシャ）にわたり流れ広がる。親指にはわずかな増分があり、また「アルカ」という別の生命流は、度量により二十一のデーシャに及ぶ。

Verse 56

तद्विंशत्या लक्षणैः संयुतस्तु तदा दोषेर्द्वादशभिश्च युक्तः / एकोनविंशत्या लक्षणैश्चापि युक्तस्त्रयोदशभिस्तदभावैर्युतोग्निः

次に、かくのごとき二十の相を具えるとき、その者はまた身体の十二のドーシャ（体液の過失）と結びつく。さらに十九の相を具えるとき、消化の火アグニは、それらの（過失・相の）不在によって定められる十三の状態と連なる。

Verse 57

अष्टादशभिर्लक्षणैः संयुतस्तु वैवस्वतस्तदभावैश्चतुर्दशभिः / मित्रस्तु सप्तदशभिर्लक्षणैः संयुतः खग

おお鳥よ（ガルダよ）、ヴァイヴァスヴァタ（ヤマ）は十八の識別の相を具え、さらに十四の（他の）相の不在によって特徴づけられる。だがミトラは十七の識別の相を具える。

Verse 58

सदोषैः पञ्चदशभिः संयुक्तो नात्र संशयः / तैश्च षोडशभिर्युक्तो धनपो नात्र संशयः

十五のドーシャを具える者は—疑いなく—それらと結びつく。さらにそれら十六を具える者は、財の主ダナパとなる—これもまた疑いない。

Verse 59

तदभावैः षोडशभिः संयुक्तः संप्रकीर्तितः / तैः पञ्चदशभिश्चैव युक्तोग्रेज्यष्ठपुत्रकः

それら十六の「不在の状態」と結びつく者は、伝承においてそのように宣説される。またそのうち十五と結びつく者は、八種の子（プトラカ）の中で「アグレージャ」—長子・最上位—と説かれる。

Verse 60

तैः सप्तदशभिर्देषैः संयुक्तो नात्र संशयः / तैश्चतुर्दशभिश्चैव गङ्गा संपरिकीर्तिता

彼はその十七の聖なる地と結び付いている—これに疑いはない。さらにその十四とも結び、聖なるガンガー（Gaṅgā）は明らかに関連あるものとして称えられる。

Verse 61

तथाष्टादशभिर्देषैः संयुता नात्र संशयः / तैस्त्रयोदशभिश्चैव संयुतो बुध एव तु

同様に、それは十八の区分と結び付く—これに疑いはない。さらに十三と結び付くとき、まさにブダ（Budha、 水星）が示される。

Verse 62

दोषैरेकोनविंशत्या संयुतो नात्र संशयः / शनिर्विंशतिदोषेण युतो द्वादशलक्षणैः

彼は確かに十九の दोष（過失）により損なわれている—これに疑いはない。さらにシャニ（Śani、土星）は二十の過失を備え、十二の特徴的なしるしによって示される。

Verse 63

लक्षणैश्चैकादशभिः पुष्करः परिकीर्तितः / एकविंशतिसंख्याकैरसद्भावैः प्रकीर्तितः

プシュカラ（Puṣkara）は、十一の識別のしるしを備えるものとして説かれる。さらに、数え挙げられた二十一の欠乏・不吉の状態によっても同定されると言われる。

Verse 64

दशभिर्लक्षणैर्युक्ताः पितरो ये चिराः खग / त्रयोविंशतिदोषैश्च संयुता नात्र संशयः

おお、カガ（ガルダ）よ、久しく存続するピトリ（Pitṛs、祖霊）は十の識別のしるしによって特徴づけられ、また二十三の過失とも結び付く—これに疑いはない。

Verse 65

अष्टभिर्लक्षणैर्युक्ता देवगन्धर्वसत्तमाः / दोषैश्चतुर्विंशतिभिः संयुक्ताः परिकीर्तिताः

デーヴァとガンダルヴァのうち最勝の者たちは、八つの識別の相を具え、また二十四の欠点にも結びつくと説かれる。

Verse 66

सप्तलक्षणसंयुक्ता गन्धर्वा मानुषातमकाः / यैस्तु पञ्चविंशतिभिर्देषैः संयुक्ताः प्रकीर्तिताः

ガンダルヴァは人に似た性質をもち、七つの相を具えるとされ、さらに二十五の特定の特徴によって語られる。

Verse 67

षद्गुणैः क्षितिपा युक्ता षड्विंशत्या च दोषतः / तदन्ये पञ्चभिर्युक्ताश्चतुर्भिः केचिदेव च

王たちは六つの徳を具えるが、同時に二十六の過失によっても印づけられる。ほかの支配者は五つのみを具え、ある者はまことに四つのみである。

Verse 68

त्रिभिः केच्चित्ततो हीना न संति खगसत्तम / यस्मिन्नरे क्षितिपे वा खगेन्द्र आधिक्यं यद्दृश्यते लक्षणस्य

おお、鳥の中の最勝者よ。三つ（の相）を欠く者はいても、まったく相を持たぬ者はいない。いかなる人—凡人であれ王であれ—おお鳥の主よ、吉祥の相がひときわ多く見られるなら、それはその相における優越を示す。

Verse 69

न ते नरा नैव ते वै क्षितीशाः सर्वे नैव ह्युत्तमाः सर्वदैव / ये देवा ये च दैत्याश्च सर्वेप्येवं खगाधिप

鳥の主（ガルダ）よ。凡人も王も、常に最上であるとは限らない。同様に、デーヴァもアスラも永遠に至上ではない—すべてはこの同一の真理に従う。

Verse 70

लक्षणालक्षणैश्चैव क्रमेणोक्ता न संशयः / लक्षणैः सप्तविंशत्यालक्षणैः संयुताः खग

おお鳥（ガルダ）よ、相（しるし）と非相（しるしならざるもの）は順序立てて説き示された—疑いはない。二十七の相と、それに対応する非相とを具えると説かれる。

Verse 71

अतः सलक्षणा ज्ञेया द्वात्रिंशल्लक्षणैर्न हि / पितुर्गृहे वर्धमाना सदापि स्वकुटुंबं श्रेष्ठयितुं खगेन्द्र

それゆえ、カゲーンドラ（ガルダ）よ、まことに吉祥なる女性は、ただ三十二の外相のみで量られるべきではない。父の家で育つ間でさえ、彼女は常に自らの未来の家族を高め、気高くしようとする。

Verse 72

उवाच सा पितरं दीयमानमन्नादिकं त्रमित्रादिकेषु / सदापि ये त्वनुसंधानेन युक्ता अन्तर्गते तत्रतत्र स्थिते च

彼女は父に告げた。「施される食物やその他の供物は、友や親族などの間で与えられるものであっても、正念の想起によって常に結ばれている受者に届きます。受者は内に在しつつも、意向の置かれるところ、そこかしこに安住するのです。」

Verse 73

अज्ञातत्वे चान्नपानादिकं च दत्तं संतो व्यर्थमेवं वदन्ति / हरिं वक्ष्ये तत्रतत्र स्थितं चं तं वै शृणु त्वादरेणाद्य नित्यम्

受け手が知られぬとき、善き人が食物や飲み物などを施しても、このようにして無益になると言われる。ゆえに、彼処にも遍く在すハリについて語ろう。今日より常に、敬虔のうちに彼を聴け。

Verse 74

बालो हरिर्बालरूपेण कृष्णः क्षीरादिकं नवनीतं घृतं च / गृह्णाति नित्यं भूषणं वस्त्रजातमेवं दद्यात्सर्वदा विष्णुतुष्ट्यै

ハリ—幼子の姿のクリシュナ—は、乳と乳製品、新鮮なバターとギーを常に受け取り、また装身具と衣も受け取られる。ゆえに、ヴィシュヌを歓ばせるため、かかる供物を常に捧げるべきである。

Verse 75

मित्रैर्हरिः केशवाख्यो मुकुन्दो भुङ्क्ते दत्तं त्वन्नप्रानादिकं च / पूर्वं दद्यात्सर्वदा वै गृहस्थो धन्यो भवेदन्यथा व्यर्थमेव

ハリ—ケーシャヴァ、ムクンダと称される御方—は、客人や友の口を通して、施された食物・水など命を支える供物を受け召される。ゆえに家住者は常にまず施すべきである。そうしてこそ真に福を得、さもなくばすべては空しい。

Verse 76

गृह्णाति नित्यं माधवाख्यो हरिश्चेत्येवं ज्ञात्वा देयमन्नादिकं च / एवं ज्ञात्वा दीयमानेन नित्यं प्रीणाति विष्णुर्नान्यथा व्यर्थमेव

ハリ—マードゥヴァと呼ばれる御方—が日々その供物を受け取られると知り、食物などを施すべきである。この理解をもって常に施すなら、ヴィシュヌは真に喜ばれる。さもなくば実りなく空しい。

Verse 77

गृहे नित्यं वासुदेवो हरिस्तु प्रीणाति नित्यं तत्र तिष्ठन्सुपर्ण / एवं ज्ञात्वा स्वगृहं सर्वदैव अलङ्कुर्याद्धातुरूपैः सदैव

おおスパルナ（ガルダ）よ、家においてはヴァースデーヴァ—ハリ—が常に臨在し、絶えず喜ばれている。これを知り、自らの家を常に金属で作られた聖像や荘厳具によって、いつも飾り整えるべきである。

Verse 78

गोविन्दाख्यस्तिष्ठति वष्णवानां पुत्रैर्युतस्तिष्ठति वासुदेवः / मित्रे मुकुन्दः शालके चानिरूद्धो नारायणो द्विजवर्ये सदास्ति

ヴァイシュナヴァの中では御方は「ゴーヴィンダ」として住し、御子らと共にあるときは「ヴァースデーヴァ」として住す。友の中では「ムクンダ」、姉妹の子（甥）の中では「アニルッダ」。最上の二度生まれ（ブラーフマナ）の中には、常に「ナーラーヤナ」として住まわれる。

Verse 79

गोष्ठे च नित्यं विष्णुरूपी हरिस्तु अश्वे सदा तिष्ठति वामनाख्यः / संकर्षणः शूद्रवर्णे सदास्ति वैश्ये प्रद्युम्नस्तिष्ठति सर्वदैव

牛舎においてはハリは常にヴィシュヌの姿として住し、馬においては常に「ヴァーマナ」と名づけられる御方として立たれる。サンカルシャナはシュードラのヴァルナの中に常住し、ヴァイシャの中にはプラデュムナがいつも住まわれる。

Verse 80

जनार्दनः क्षत्त्रजातौ सदास्ति दाशेषु नित्यं महिदासो हरिस्तु / मह्यां नित्यं तिष्ठति सर्वदैव ह्युपेन्द्राख्यो हरिरेकः सुपर्ण

ジャナールダナは常にクシャトリヤの中に住まい、漁師や舟人の間ではハリはつねに「マヒダーサ」として知られる。大地のうちにもまた、彼はあらゆる時に永遠に立ち給う—ただ一柱のハリ、ウペーンドラと名高き御方よ、スパルナ（ガルダ）よ。

Verse 81

गजे सदा तिष्ठति चक्रपाणिः सदान्तरे तिष्ठति विश्वरूपः / नित्यं शुनि तिष्ठति भूतभावनः पिपीलकायामपि सर्वदैव

象のうちには円盤を執る御方（ヴィシュヌ）が常に住まい、象の内奥そのものに宇宙の御姿（ヴィシュヴァルーパ）が現前する。犬のうちにも衆生を養う御方は絶えず宿り、蟻のうちにさえ、彼は常に在します。

Verse 82

त्रिविक्रमो हरिरूप्यन्तरिक्षे सर्वजातावनन्तरूपी हरिश्च / हरेर्न वर्णोस्ति न गोत्रमस्ति न जातिरीशे सर्वरूपे विचित्रे

虚空の中域には、ハリはトリヴィクラマの御姿として在し、ハリはあらゆる存在の主であり、無尽の形相を具える。ハリにはヴァルナもゴートラも定まったジャーティもない—主は妙なる御方、あらゆる姿を現し給う。

Verse 83

एवं ज्ञात्वा सर्वदा लक्ष्मणा तु हरिं सदा प्रीणयामास देवी / सपर्यया वै क्रियमाणया हरिः पतिर्ममस्य दिति चिन्तयाना

かく知って、女神ラクシュマナー（ラクシュミー）は常にあらゆる時にハリを喜ばせた。絶えず礼拝と奉仕を行う彼女を前に、ハリは「われは彼女の主、夫である」と念じて満悦された。

Verse 84

तत्याज देहं विष्णुपतित्वकामा मद्रेषु वै वीन्द्र पुत्री प्रजाता / स्वयंवरे लक्ष्मणाया अहं च भित्त्वा लक्ष्यं भूपतीन्द्रावयित्वा

マドラの地に生まれ、インドラの娘となった彼女は、ヴィシュヌを夫と願ってその身を捨てた。われもまた、ラクシュマナーのスヴァヤンヴァラにおいて的を射抜き、それによって地上の諸王に勝った。

Verse 85

पाणिग्रहं लक्ष्मणायाश्च कृत्वा गत्वा पुरीं रमयामास देवी / तथैवाहं जांबवत्या विवाहं मत्पत्नीत्वे कारणं त्वां ब्रवीमि

ラクシュマナーの手を取りて婚姻を結び、のち都へ赴くと、女神はそこを歓喜で満たした。まさに同じく、わたしがジャーンバヴァティーを娶った理由と、彼女がわたしの妃となった次第を汝に語ろう。