Adhyaya 17

Verse 1

मैत्रेय उवाच निशम्यात्मभुवा गीतं कारणं शङ्कयोज्झिता: । तत: सर्वे न्यवर्तन्त त्रिदिवाय दिवौकस: ॥ १ ॥

シュリー・マイトレーヤは語った。ヴィシュヌより生まれたブラフマーが闇の原因を説き明かすのを聞いて、高位の惑星に住む神々は恐れと疑いをすべて離れた。こうして彼らはそれぞれの天界へ帰っていった。

Verse 2

दितिस्तु भर्तुरादेशादपत्यपरिशङ्किनी । पूर्णे वर्षशते साध्वी पुत्रौ प्रसुषुवे यमौ ॥ २ ॥

貞淑なディティは、夫の命と予言により、胎内の子らが神々に災いをもたらすのではと深く案じていた。満ちた百年の懐妊ののち、彼女は双子の男児を産んだ。

Verse 3

उत्पाता बहवस्तत्र निपेतुर्जायमानयो: । दिवि भुव्यन्तरिक्षे च लोकस्योरुभयावहा: ॥ ३ ॥

その二人の悪魔が生まれると、天界・地上・その中間の空間において、多くの自然の異変が起こり、恐ろしくも不思議であった。

Verse 4

सहाचला भुवश्चेलुर्दिश: सर्वा: प्रजज्वलु: । सोल्काश्चाशनय: पेतु: केतवश्चार्तिहेतव: ॥ ४ ॥

山々を伴って大地は揺れ、四方は燃え立つかのようであった。火球や雷霆が落ち、土星のような凶兆の星々に加え、彗星や流星も現れ、大いなる苦難の兆しとなった。

Verse 5

ववौ वायु: सुदु:स्पर्श: फूत्कारानीरयन्मुहु: । उन्मूलयन्नगपतीन्वात्यानीको रजोध्वज: ॥ ५ ॥

触れるにも耐えがたい風が、たびたび唸り声を上げて吹き荒れ、巨木を根こそぎ引き抜いた。嵐はその軍勢、砂塵の雲はその旗印であった。

Verse 6

उद्धसत्तडिदम्भोदघटया नष्टभागणे । व्योम्नि प्रविष्टतमसा न स्म व्याद‍ृश्यते पदम् ॥ ६ ॥

稲妻が時に笑うかのように閃く濃い雲塊が、天の光り輝く星々を覆い隠した。闇が四方を支配し、何一つ見えなかった。

Verse 7

चुक्रोश विमना वार्धिरुदूर्मि: क्षुभितोदर: । सोदपानाश्च सरितश्चुक्षुभु: शुष्कपङ्कजा: ॥ ७ ॥

高波立つ大海は悲嘆に打たれた者のように叫び、海の生きものは騒然となった。川も湖も井戸も揺れ動き、蓮は枯れしおれた。

Verse 8

मुहु: परिधयोऽभूवन् सराह्वो: शशिसूर्ययो: । निर्घाता रथनिर्ह्रादा विवरेभ्य: प्रजज्ञिरे ॥ ८ ॥

日と月の周りに、食の時のような霞んだ暈が幾度も現れた。雲なきところに雷鳴が轟き、山の洞穴からは戦車のがたつきのような響きが生じた。

Verse 9

अन्तर्ग्रामेषु मुखतो वमन्त्यो वह्निमुल्बणम् । सृगालोलूकटङ्कारै: प्रणेदुरशिवं शिवा: ॥ ९ ॥

村々の奥では雌のジャッカルが凶兆として叫び、口から激しい火を吐くかのようであった。さらにジャッカルと梟が耳障りな声で唱和し、不吉を告げた。

Verse 10

सङ्गीतवद्रोदनवदुन्नमय्य शिरोधराम् । व्यमुञ्चन् विविधा वाचो ग्रामसिंहास्ततस्तत: ॥ १० ॥

首をもたげた犬たちは、あちこちでさまざまな声を放った。あるときは歌のように、あるときは嘆きのように。

Verse 11

खराश्च कर्कशै: क्षत्त: खुरैर्घ्नन्तो धरातलम् । खार्काररभसा मत्ता: पर्यधावन् वरूथश: ॥ ११ ॥

おおクシャッター（ヴィドゥラ）よ、驢馬たちは群れをなしてあちこち駆け回り、硬い蹄で大地を打ち、荒々しくいなないた。

Verse 12

रुदन्तो रासभत्रस्ता नीडादुदपतन् खगा: । घोषेऽरण्ये च पशव: शकृन्मूत्रमकुर्वत ॥ १२ ॥

驢馬のいななきに怯え、鳥たちは叫びながら巣から飛び立った。牛舎や森の獣たちは糞尿を漏らした。

Verse 13

गावोऽत्रसन्नसृग्दोहास्तोयदा: पूयवर्षिण: । व्यरुदन्देवलिङ्गानि द्रुमा: पेतुर्विनानिलम् ॥ १३ ॥

牛は恐怖に震え、乳の代わりに血を出した。雲は膿を降らせ、寺院の神像は涙を流し、風もないのに木々は倒れた。

Verse 14

ग्रहान् पुण्यतमानन्ये भगणांश्चापि दीपिता: । अतिचेरुर्वक्रगत्या युयुधुश्च परस्परम् ॥ १४ ॥

火星や土星などの凶兆の星々がいよいよ輝きを増し、水星・木星・金星や多くの宿を凌いだ。逆行するかのような軌道を取り、諸惑星は互いに衝突し争った。

Verse 15

दृष्ट्वान्यांश्च महोत्पातानतत्तत्त्वविद: प्रजा: । ब्रह्मपुत्रानृते भीता मेनिरे विश्‍वसम्प्लवम् ॥ १५ ॥

これらと数多の凶兆を見て、梵天の四人の賢子を除く人々は恐怖に包まれた。兆しの秘義を知らず、宇宙のプララヤ（大滅）が迫ったと思い込んだ。

Verse 16

तावादिदैत्यौ सहसा व्यज्यमानात्मपौरुषौ । ववृधातेऽश्मसारेण कायेनाद्रिपती इव ॥ १६ ॥

太古のその二人のダイティヤは、たちまち並外れた剛勇を現した。鋼のように堅い身体は、二つの大山のごとく増大していった。

Verse 17

दिविस्पृशौ हेमकिरीटकोटिभि- र्निरुद्धकाष्ठौ स्फुरदङ्गदाभुजौ । गां कम्पयन्तौ चरणै: पदे पदे कट्या सुकाञ्‍च्यार्कमतीत्य तस्थतु: ॥ १७ ॥

金の冠の頂は天に触れんばかりで、四方の眺めを塞いだ。歩むたび大地は震え、腕には輝く腕輪。美しい腰帯で締めた腰は、立てば太陽さえ覆うかのようであった。

Verse 18

प्रजापतिर्नाम तयोरकार्षीद् य: प्राक् स्वदेहाद्यमयोरजायत । तं वै हिरण्यकशिपुं विदु: प्रजा यं तं हिरण्याक्षमसूत साग्रत: ॥ १८ ॥

生類の創造主プラジャーパティ・カश्यパは双子に名を授けた。先に生まれた者をヒラニヤークシャとし、ディティの胎内で先に宿った者をヒラニヤカシプと名づけた。

Verse 19

चक्रे हिरण्यकशिपुर्दोर्भ्यां ब्रह्मवरेण च । वशे सपालाँल्लोकांस्त्रीनकुतोमृत्युरुद्धत: ॥ १९ ॥

梵天の恩寵を得たヒラニヤカシプは驕り高ぶり、腕力によって三界をその守護者もろとも支配下に置いた。ゆえに三界のいかなる者からも死を恐れなかった。

Verse 20

हिरण्याक्षोऽनुजस्तस्य प्रिय: प्रीतिकृदन्वहम् । गदापाणिर्दिवं यातो युयुत्सुर्मृगयन् रणम् ॥ २० ॥

その弟ヒラニヤークシャは、常に兄ヒラニヤカシプを喜ばせようと行いに励んでいた。肩に棍棒を担ぎ、戦いを求める心で宇宙を遍歴し、兄を満たすために戦場を探し回った。

Verse 21

तं वीक्ष्य दु:सहजवं रणत्काञ्चननूपुरम् । वैजयन्त्या स्रजा जुष्टमंसन्यस्तमहागदम् ॥ २१ ॥

彼を見れば、その荒ぶる勢いが制し難いことが分かった。足には金の足輪が鳴り、巨大なヴァイジャヤンティーの花輪をまとい、片肩に大きな棍棒を載せていた。

Verse 22

मनोवीर्यवरोत्सिक्तमसृण्यमकुतोभयम् । भीता निलिल्यिरे देवास्तार्क्ष्यत्रस्ता इवाहय: ॥ २२ ॥

心身の力と授かった恩寵が彼を驕らせた。誰の手による死も恐れず、止める者もいない。ゆえに神々は彼を見ただけで恐怖にとらわれ、ガルダを恐れて蛇が身を潜めるように隠れた。

Verse 23

स वै तिरोहितान् दृष्ट्वा महसा स्वेन दैत्यराट् । सेन्द्रान्देवगणान् क्षीबानपश्यन् व्यनदद् भृशम् ॥ २३ ॥

ダイティヤの王は、自らの威光の前にインドラをはじめ神々が姿を消したのを見た。かつて力に酔っていた彼らが見当たらぬので、彼は激しく咆哮した。

Verse 24

ततो निवृत्त: क्रीडिष्यन् गम्भीरं भीमनिस्वनम् । विजगाहे महासत्त्वो वार्धिं मत्त इव द्विप: ॥ २४ ॥

それから天界より戻ったその強大な悪魔は、戯れのために、恐ろしい轟きをあげる深い大海へ、怒りに酔った象のように飛び込んだ。

Verse 25

तस्मिन् प्रविष्टे वरुणस्य सैनिका यादोगणा: सन्नधिय: ससाध्वसा: । अहन्यमाना अपि तस्य वर्चसा प्रधर्षिता दूरतरं प्रदुद्रुवु: ॥ २५ ॥

彼が海へ入ると、ヴァルナの軍勢をなす水の生きものたちは恐怖に打たれ、打撃を受けぬままその威光に圧されてはるか遠くへ逃げ去った。かくしてヒラニヤークシャは一撃も加えずに自らの輝きを示した。

Verse 26

स वर्षपूगानुदधौ महाबल- श्चरन्महोर्मीञ्‍छ्वसनेरितान्मुहु: । मौर्व्याभिजघ्ने गदया विभावरी- मासेदिवांस्तात पुरीं प्रचेतस: ॥ २६ ॥

幾年にもわたり海中をさまよった大力のヒラニヤークシャは、風にあおられる巨大な波を鉄の棍棒で幾度も打ち据え、ついにヴァルナの都ヴィバーヴァリーへ到った。

Verse 27

तत्रोपलभ्यासुरलोकपालकं यादोगणानामृषभं प्रचेतसम् । स्मयन् प्रलब्धुं प्रणिपत्य नीचव- ज्जगाद मे देह्यधिराज संयुगम ॥ २७ ॥

そこで彼は、水の生きものの主にして下界の守護者ヴァルナ（プラチェータス）を見いだした。嘲るために微笑み、卑しい者のようにその足もとにひれ伏して言った。「至高の主よ、我に戦いを授けよ！」

Verse 28

त्वं लोकपालोऽधिपतिर्बृहच्छ्रवा वीर्यापहो दुर्मदवीरमानिनाम् । विजित्य लोकेऽखिलदैत्यदानवान् यद्राजसूयेन पुरायजत्प्रभो ॥ २८ ॥

汝は一界の守護者にして名声広き統治者、驕り高ぶる武人の力を奪う者。世のすべてのダイティヤとダーナヴァを征服し、かつて主のためにラージャスーヤ祭を執り行った。

Verse 29

स एवमुत्सिक्तमदेन विद्विषा द‍ृढं प्रलब्धो भगवानपां पति: । रोषं समुत्थं शमयन् स्वया धिया व्यवोचदङ्गोपशमं गता वयम् ॥ २९ ॥

かくして限りなき驕慢に酔う敵に手厳しく嘲られ、水の主ヴァルナは怒りを起こした。だが理知によって湧き上がる憤りを鎮め、こう答えた。「親しき者よ、われらはいま戦を退いた。戦うにはあまりに老いたのだ。」

Verse 30

पश्यामि नान्यं पुरुषात्पुरातनाद् य: संयुगे त्वां रणमार्गकोविदम् । आराधयिष्यत्यसुरर्षभेहि तं मनस्विनो यं गृणते भवाद‍ृशा: ॥ ३० ॥

戦場において汝を満たし得る者は、太古のプルシャたる主ヴィシュヌのほかに見当たらぬ。ゆえに、阿修羅の雄よ、汝のような勇者さえ讃えて名を唱えるその御方に近づけ。

Verse 31

तं वीरमारादभिपद्य विस्मय: शयिष्यसे वीरशये श्वभिर्वृत: । यस्त्वद्विधानामसतां प्रशान्तये रूपाणि धत्ते सदनुग्रहेच्छया ॥ ३१ ॥

その神なる勇者に近づけば、汝の驕りはたちまち砕け、犬どもに囲まれた戦場の「勇士の床」に横たわり、永遠の眠りに落ちるであろう。汝のような悪しき者を鎮め、善き者に恩寵を与えるため、主はヴァラーハなど種々の化身を現される。