Adhyaya 13

Verse 1

सूत उवाच निशम्य कौषारविणोपवर्णितंध्रुवस्य वैकुण्ठपदाधिरोहणम् । प्ररूढभावो भगवत्यधोक्षजेप्रष्टुं पुनस्तं विदुर: प्रचक्रमे ॥ १ ॥

スータは語った。クシャーラヴァの子マイトレーヤ仙が説いた、ドゥルヴァ・マハーラージャのヴァイクンタの境地への昇進を聞き、ヴィドゥラは感官を超越する主アドホークシャジャへの帰依の情が深く熟した。そこで彼は再びマイトレーヤに次のように問いかけた。

Verse 2

विदुर उवाच के ते प्रचेतसो नाम कस्यापत्यानि सुव्रत । कस्यान्ववाये प्रख्याता: कुत्र वा सत्रमासत ॥ २ ॥

ヴィドゥラは問うた。「善き誓いを守る方よ、あのプラチェータたちとは誰なのですか。彼らは誰の子で、いかなる家系に名高く、またどこで大いなるサトラ祭を執り行ったのですか。」

Verse 3

मन्ये महाभागवतं नारदं देवदर्शनम् । येन प्रोक्त: क्रियायोग: परिचर्याविधिर्हरे: ॥ ३ ॥

ヴィドゥラは言った――私は、神を直に拝した大バガヴァタであるナーラダ仙を最上の帰依者とみなす。彼こそが、ハリへの奉仕のためのパンチャラートラの作法とクリヤー・ヨーガを説き示したのだ。

Verse 4

स्वधर्मशीलै: पुरुषैर्भगवान् यज्ञपूरुष: । इज्यमानो भक्तिमता नारदेनेरित: किल ॥ ४ ॥

人々が自らのダルマに従い、ヤジュニャ・プルシャなる至上主を満足させるために祭儀をもって礼拝していたとき、ナーラダ仙はドゥルヴァ・マハーラージャの超越的徳を語り讃えた。

Verse 5

यास्ता देवर्षिणा तत्र वर्णिता भगवत्कथा: । मह्यं शुश्रूषवे ब्रह्मन् कार्त्स्‍न्येनाचष्टुमर्हसि ॥ ५ ॥

ブラーフマナよ、そこで天仙ナーラダはどのようなバガヴァット・カター（主の聖なる物語）を語り、いかに主を讃えたのか。私は切に聞きたい。どうか余すところなく説き明かしてほしい。

Verse 6

मैत्रेय उवाच ध्रुवस्य चोत्कल: पुत्र: पितरि प्रस्थिते वनम् । सार्वभौमश्रियं नैच्छदधिराजासनं पितु: ॥ ६ ॥

マイトレーヤ仙は答えた――親愛なるヴィドゥラよ、マハーラージャ・ドゥルヴァが森へ旅立ったとき、その子ウトカラは、この地上の諸国を統べる者のための父の栄華ある王座を受け取ろうとはしなかった。

Verse 7

स जन्मनोपशान्तात्मा नि:सङ्ग: समदर्शन: । ददर्श लोके विततमात्मानं लोकमात्मनि ॥ ७ ॥

ウトカラは生まれながらに心が鎮まり、執着なく、平等の眼を備えていた。彼は世界に遍満するパラマートマーを見、また世界のすべてがパラマートマーのうちに安住するのを見た。

Verse 8

आत्मानं ब्रह्म निर्वाणं प्रत्यस्तमितविग्रहम् । अवबोधरसैकात्म्यमानन्दमनुसन्ततम् ॥ ८ ॥ अव्यवच्छिन्नयोगाग्निदग्धकर्ममलाशय: । स्वरूपमवरुन्धानो नात्मनोऽन्यं तदैक्षत ॥ ९ ॥

至高のブラフマンに関する知識を深めることで、彼は肉体の束縛から解放されました。バクティ・ヨーガの火ですべてのカルマの汚れを焼き払い、彼は至高主だけを見ていました。

Verse 9

आत्मानं ब्रह्म निर्वाणं प्रत्यस्तमितविग्रहम् । अवबोधरसैकात्म्यमानन्दमनुसन्ततम् ॥ ८ ॥ अव्यवच्छिन्नयोगाग्निदग्धकर्ममलाशय: । स्वरूपमवरुन्धानो नात्मनोऽन्यं तदैक्षत ॥ ९ ॥

至高のブラフマンに関する知識を深めることで、彼は肉体の束縛から解放されました。バクティ・ヨーガの火ですべてのカルマの汚れを焼き払い、彼は至高主だけを見ていました。

Verse 10

जडान्धबधिरोन्मत्तमूकाकृतिरतन्मति: । लक्षित: पथि बालानां प्रशान्तार्चिरिवानल: ॥ १० ॥

実際にはそうではありませんでしたが、ウツカラは道行く愚かな人々には、愚鈍で、盲目で、聾唖で、狂っているように見えました。彼は灰に覆われた火のように留まっていました。

Verse 11

मत्वा तं जडमुन्मत्तं कुलवृद्धा: समन्त्रिण: । वत्सरं भूपतिं चक्रुर्यवीयांसं भ्रमे: सुतम् ॥ ११ ॥

このため、大臣や一族の長老たちは、ウツカラを知性がなく、狂っていると考えました。こうして、ブラミの息子である弟のヴァツァラが王位に就けられました。

Verse 12

स्वर्वीथिर्वत्सरस्येष्टा भार्यासूत षडात्मजान् । पुष्पार्णं तिग्मकेतुं च इषमूर्जं वसुं जयम् ॥ १२ ॥

ヴァツァラ王にはスヴァルヴィーティという最愛の妻がおり、彼女はプシュパルナ、ティグマケートゥ、イシャ、ウールジャ、ヴァス、ジャヤという6人の息子を産みました。

Verse 13

पुष्पार्णस्य प्रभा भार्या दोषा च द्वे बभूवतु: । प्रातर्मध्यन्दिनं सायमिति ह्यासन् प्रभासुता: ॥ १३ ॥

プシュパールナにはプラバーとドーシャという二人の妃がいた。プラバーからはプラータル、マディヤンディナム、サーヤムの三子が生まれた。

Verse 14

प्रदोषो निशिथो व्युष्ट इति दोषासुतास्त्रय: । व्युष्ट: सुतं पुष्करिण्यां सर्वतेजसमादधे ॥ १४ ॥

ドーシャにはプラドーシャ、ニシタ、ヴュシュタの三子がいた。ヴュシュタの妃プシュカリニーは、強大な力をもつサルヴァテージャを産んだ。

Verse 15

स चक्षु: सुतमाकूत्यां पत्‍न्यां मनुमवाप ह । मनोरसूत महिषी विरजान्नड्‌वला सुतान् ॥ १५ ॥ पुरुं कुत्सं त्रितं द्युम्नं सत्यवन्तमृतं व्रतम् । अग्निष्टोममतीरात्रं प्रद्युम्नं शिबिमुल्मुकम् ॥ १६ ॥

サルヴァテージャの妃アークーティーはチャークシュシャという子を産み、彼はマヌヴァンタラの終わりに第六のマヌとなった。チャークシュシャ・マヌの王妃ナドヴァラー（ヴィラジャー）は、欠けのない子ら—プル、クツァ、トリタ、デュムナ、サティヤヴァーン、リタ、ヴラタ、アグニシュトーマ、アティーラートラ、プラデュムナ、シビ、ウルムカ—をもうけた。

Verse 16

स चक्षु: सुतमाकूत्यां पत्‍न्यां मनुमवाप ह । मनोरसूत महिषी विरजान्नड्‌वला सुतान् ॥ १५ ॥ पुरुं कुत्सं त्रितं द्युम्नं सत्यवन्तमृतं व्रतम् । अग्निष्टोममतीरात्रं प्रद्युम्नं शिबिमुल्मुकम् ॥ १६ ॥

サルヴァテージャの妃アークーティーはチャークシュシャという子を産み、彼はマヌヴァンタラの終わりに第六のマヌとなった。チャークシュシャ・マヌの王妃ナドヴァラー（ヴィラジャー）は、欠けのない子ら—プル、クツァ、トリタ、デュムナ、サティヤヴァーン、リタ、ヴラタ、アグニシュトーマ、アティーラートラ、プラデュムナ、シビ、ウルムカ—をもうけた。

Verse 17

उल्मुकोऽजनयत्पुत्रान्पुष्करिण्यां षडुत्तमान् । अङ्गं सुमनसं ख्यातिं क्रतुमङ्गिरसं गयम् ॥ १७ ॥

ウルムカは妃プシュカリニーとの間に、すぐれた六人の子をもうけた。名はアンガ、スーマナー、キヤーティ、クラトゥ、アンギラー、ガヤである。

Verse 18

सुनीथाङ्गस्य या पत्नी सुषुवे वेनमुल्बणम् । यद्दौ:शील्यात्स राजर्षिर्निर्विण्णो निरगात्पुरात् ॥ १८ ॥

アンガ王の妃スニータは、ヴェナという名の、きわめて邪曲な子を産んだ。ヴェナの悪しき性質により、聖王アンガは厭離して都と王国を捨て、森へと去った。

Verse 19

यमङ्ग शेपु: कुपिता वाग्वज्रा मुनय: किल । गतासोस्तस्य भूयस्ते ममन्थुर्दक्षिणं करम् ॥ १९ ॥ अराजके तदा लोके दस्युभि: पीडिता: प्रजा: । जातो नारायणांशेन पृथुराद्य: क्षितीश्वर: ॥ २० ॥

ヴィドゥラよ、大聖仙の呪詛の言葉は金剛の雷のごとく抗しがたい。怒りにより彼らがヴェナ王を呪うと、王は命を落とした。王なき世となって盗賊がはびこり、国は無秩序となり、民は大いに苦しんだ。これを見た聖仙たちはヴェナの右手を攪拌の杵として撹拌し、その結果、ナーラーヤナの分身として主ヴィシュヌがプṛトゥ王として顕現し、世界最初の帝王となった。

Verse 20

यमङ्ग शेपु: कुपिता वाग्वज्रा मुनय: किल । गतासोस्तस्य भूयस्ते ममन्थुर्दक्षिणं करम् ॥ १९ ॥ अराजके तदा लोके दस्युभि: पीडिता: प्रजा: । जातो नारायणांशेन पृथुराद्य: क्षितीश्वर: ॥ २० ॥

王なき時、盗賊が民を苦しめ、国は無秩序となった。そこで聖仙たちはヴェナの右手を攪拌して、ナーラーヤナの分身として主ヴィシュヌがプṛトゥ王となって現れ、大地最初の王となった。

Verse 21

विदुर उवाच तस्य शीलनिधे: साधोर्ब्रह्मण्यस्य महात्मन: । राज्ञ: कथमभूद्दुष्टा प्रजा यद्विमना ययौ ॥ २१ ॥

ヴィドゥラは問うた。「徳の宝庫にしてブラーフマナの道を愛する大聖よ。あれほど温和なアンガ王に、なぜヴェナのような悪しき子が生まれ、王は心を離して国を捨て去ったのですか。」

Verse 22

किं वांहो वेन उद्दिश्य ब्रह्मदण्डमयूयुजन् । दण्डव्रतधरे राज्ञि मुनयो धर्मकोविदा: ॥ २२ ॥

ヴィドゥラはさらに問うた。「法に通じた聖仙たちは、刑罰の杖を執る王ヴェナに対し、なぜ最高の罰であるブラフマ・ダンダ（梵罰の呪詛）を下そうと望んだのですか。」

Verse 23

नावध्येय: प्रजापाल: प्रजाभिरघवानपि । यदसौ लोकपालानां बिभर्त्योज: स्वतेजसा ॥ २३ ॥

たとえ王が時に罪深い行いをしたように見えても、民は決して王を侮ってはならない。王は自らの武威と光輝によって、他のいかなる支配者よりも大いなる影響力を保つからである。

Verse 24

एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् सुनीथात्मजचेष्टितम् । श्रद्दधानाय भक्ताय त्वं परावरवित्तम: ॥ २४ ॥

ブラーフマナよ、スニータの子ヴェナの行いを私に語ってください。あなたは過去と未来のあらゆる事に通暁しておられる。私は信を抱く帰依者ゆえ、どうか詳しく説き明かしてください。

Verse 25

मैत्रेय उवाच अङ्गोऽश्वमेधं राजर्षिराजहार महाक्रतुम् । नाजग्मुर्देवतास्तस्मिन्नाहूता ब्रह्मवादिभि: ॥ २५ ॥

聖マイトレーヤは答えた。ヴィドゥラよ、かつて王仙アンガは大祭アシュヴァメーダを執り行った。梵語に通じた祭官たちが神々を招いたが、いかに努めても、いずれの神々もその祭に来臨せず、姿を現さなかった。

Verse 26

तमूचुर्विस्मितास्तत्र यजमानमथर्त्विज: । हवींषि हूयमानानि न ते गृह्णन्ति देवता: ॥ २६ ॥

すると祭官たちは驚いて、祭主であるアンガ王に告げた。「大王よ、我らは清澄バターなどの供物を正しく火に捧げておりますが、それでも神々は受け取られません。」

Verse 27

राजन् हवींष्यदुष्टानि श्रद्धयासादितानि ते । छन्दांस्ययातयामानि योजितानि धृतव्रतै: ॥ २७ ॥

大王よ、あなたが信心をもって整えた供物と祭具は清浄で、いかなる汚れもありません。また、ここにいる誓戒堅固なブラーフマナたちは、ヴェーダの韻文を「アヤータヤーマ」—欠けも誤りもなく—正しい作法で唱えています。

Verse 28

न विदामेह देवानां हेलनं वयमण्वपि । यन्न गृह्णन्ति भागान् स्वान् ये देवा: कर्मसाक्षिण: ॥ २८ ॥

王よ、神々が侮られたり顧みられなかったりする理由は、私たちには微塵も見当たりません。それでも、供犠の証人である神々は自らの分け前を受け取りません。なぜそうなるのか、私たちには分かりません。

Verse 29

मैत्रेय उवाच अङ्गो द्विजवच: श्रुत्वा यजमान: सुदुर्मना: । तत्प्रष्टुं व्यसृजद्वाचं सदस्यांस्तदनुज्ञया ॥ २९ ॥

マイトレーヤは語った。祭主であるアンガ王は、祭司たちの言葉を聞いて深く嘆き悲しんだ。そこで彼らの許しを得て沈黙を破り、供犠の場に居合わせたすべての祭司に問いかけた。

Verse 30

नागच्छन्त्याहुता देवा न गृह्णन्ति ग्रहानिह । सदसस्पतयो ब्रूत किमवद्यं मया कृतम् ॥ ३० ॥

アンガ王は言った。「招いているのに神々は来ず、ここで受け取るべき分け前も受け取らない。会座の長たちよ、私が犯した罪過は何か、告げてくれ。」

Verse 31

सदसस्पतय ऊचु: नरदेवेह भवतो नाघं तावन् मनाक्स्थितम् । अस्त्येकं प्राक्तनमघं यदिहेद‍ृक् त्वमप्रज: ॥ ३१ ॥

会座の長たちは言った。「王よ、この生において、あなたには心の内にさえ罪の影は見当たらず、少しも咎はない。しかし前生の一つの罪により、あらゆる資質を備えながらも、あなたは子を得ていないのだ。」

Verse 32

तथा साधय भद्रं ते आत्मानं सुप्रजं नृप । इष्टस्ते पुत्रकामस्य पुत्रं दास्यति यज्ञभुक् ॥ ३२ ॥

ゆえに王よ、あなたに吉祥あれ。すみやかに、善き子を得るための道を成しなさい。子を願って供犠を行えば、供犠を享受される至上主は満悦し、あなたに子を授けられる。

Verse 33

तथा स्वभागधेयानि ग्रहीष्यन्ति दिवौकस: । यद्यज्ञपुरुष: साक्षादपत्याय हरिर्वृत: ॥ ३३ ॥

子を望んで祭祀の主ヤジュニャ・プルシャそのものなるハリを招くとき、諸天は皆その御方と共に来たり、供犠において各々の分け前を受け取る。

Verse 34

तांस्तान् कामान् हरिर्दद्याद्यान् यान् कामयते जन: । आराधितो यथैवैष तथा पुंसां फलोदय: ॥ ३४ ॥

人が望むさまざまな願いは、ハリが礼拝されるなら授けられる。礼拝のあり方に応じて、人々の果報は現れる。

Verse 35

इति व्यवसिता विप्रास्तस्य राज्ञ: प्रजातये । पुरोडाशं निरवपन् शिपिविष्टाय विष्णवे ॥ ३५ ॥

かくして婆羅門たちは王アンガに子孫を授けんと決し、あらゆる生類の心に住まうシピヴィシュタなるヴィシュヌにプuroḍāśaの供物を捧げた。

Verse 36

तस्मात्पुरुष उत्तस्थौ हेममाल्यमलाम्बर: । हिरण्मयेन पात्रेण सिद्धमादाय पायसम् ॥ ३६ ॥

供物が火に投じられるや、火壇より一人の者が現れた。金の花輪を掛け白衣をまとい、乳で煮たパーヤサを満たした金の器を携えていた。

Verse 37

स विप्रानुमतो राजा गृहीत्वाञ्जलिनौदनम् । अवघ्राय मुदा युक्त: प्रादात्पत्‍न्या उदारधी: ॥ ३७ ॥

祭司たちの許しを得て、寛大なる王は両手を合わせてその供食を受け取り、香りを嗅いで喜び、妻にその一部を与えた。

Verse 38

सा तत्पुंसवनं राज्ञी प्राश्य वै पत्युरादधे । गर्भं काल उपावृत्ते कुमारं सुषुवेऽप्रजा ॥ ३८ ॥

王妃には息子がいなかったが、男児を授かる力のあるその食物を食べた後、彼女は懐妊し、やがて時が満ちて息子を出産した。

Verse 39

स बाल एव पुरुषो मातामहमनुव्रत: । अधर्मांशोद्भवं मृत्युं तेनाभवदधार्मिक: ॥ ३९ ॥

その少年は不信心な家系に部分的に属して生まれた。彼の祖父は死の化身であり、少年はその追随者として成長し、極めて不信心な者となった。

Verse 40

स शरासनमुद्यम्य मृगयुर्वनगोचर: । हन्त्यसाधुर्मृगान् दीनान् वेनोऽसावित्यरौज्जन: ॥ ४० ॥

その残酷な少年は弓矢を携えて森へ行き、罪のない鹿を無益に殺していた。彼が来ると人々は皆、「残酷なヴェーナが来たぞ！残酷なヴェーナが来たぞ！」と叫んだ。

Verse 41

आक्रीडे क्रीडतो बालान् वयस्यानतिदारुण: । प्रसह्य निरनुक्रोश: पशुमारममारयत् ॥ ४१ ॥

その少年はあまりにも残酷で、同年代の少年たちと遊んでいる最中に、まるで屠殺される動物であるかのように彼らを無慈悲に殺してしまった。

Verse 42

तं विचक्ष्य खलं पुत्रं शासनैर्विविधैर्नृप: । यदा न शासितुं कल्पो भृशमासीत्सुदुर्मना: ॥ ४२ ॥

息子ヴェーナの残酷で無慈悲な振る舞いを見て、アンガ王は彼を更生させるために様々な方法で罰したが、彼を温厚な道に引き戻すことはできなかった。こうして王は深く悲しんだ。

Verse 43

प्रायेणाभ्यर्चितो देवो येऽप्रजा गृहमेधिन: । कदपत्यभृतं दु:खं ये न विन्दन्ति दुर्भरम् ॥ ४३ ॥

王は心中で思った。「子のない者こそまことに幸いだ。前世に主を礼拝したゆえ、悪しき子による耐え難い悲苦を味わわずに済むのだ。」

Verse 44

यत: पापीयसी कीर्तिरधर्मश्च महान्नृणाम् । यतो विरोध: सर्वेषां यत आधिरनन्तक: ॥ ४४ ॥

罪深い子は人の名声を消し去る。家における不義の行いは皆の争いを招き、そこから生まれるのは尽きぬ不安ばかりである。

Verse 45

कस्तं प्रजापदेशं वै मोहबन्धनमात्मन: । पण्डितो बहु मन्येत यदर्था: क्लेशदा गृहा: ॥ ४५ ॥

思慮と知恵ある者が、どうしてそのような無価値な子を望むだろうか。その子は魂を縛る迷妄の鎖にすぎず、家を苦しみの場にしてしまう。

Verse 46

कदपत्यं वरं मन्ये सदपत्याच्छुचां पदात् । निर्विद्येत गृहान्मर्त्यो यत्‍क्‍लेशनिवहा गृहा: ॥ ४६ ॥

さらに王は思った。「善い子よりも悪い子のほうがましだ。善い子は家への執着を生むが、悪い子はそうではない。悪い子は家を地獄のようにし、賢者は自然と容易に家を厭い離れる。」

Verse 47

एवं स निर्विण्णमना नृपो गृहा- न्निशीथ उत्थाय महोदयोदयात् । अलब्धनिद्रोऽनुपलक्षितो नृभि- र्हित्वा गतो वेनसुवं प्रसुप्ताम् ॥ ४७ ॥

そのように思い巡らし、アンガ王は夜に眠れず、家住の生活に完全に倦み離れた。ある深夜、彼は床を起き、深く眠るヴェナの母（妻）を残し、栄華きわまる王国への執着をすべて捨て、誰にも気づかれぬまま静かに家と富を離れて森へと向かった。

Verse 48

विज्ञाय निर्विद्य गतं पतिं प्रजा: पुरोहितामात्यसुहृद्गणादय: । विचिक्युरुर्व्यामतिशोककातरा यथा निगूढं पुरुषं कुयोगिन: ॥ ४८ ॥

王が離欲の心で家を去ったと知るや、民衆、祭司、重臣、友人らは深い悲嘆に沈んだ。彼らは世界中を巡って王を探し始めた。それは、未熟なヨーギーが自らの内に隠れたパラマートマー（至上霊）を探し求めるようであった。

Verse 49

अलक्षयन्त: पदवीं प्रजापते- र्हतोद्यमा: प्रत्युपसृत्य ते पुरीम् । ऋषीन् समेतानभिवन्द्य साश्रवो न्यवेदयन् पौरव भर्तृविप्लवम् ॥ ४९ ॥

至る所を探しても王の足跡が見いだせず、人々は力尽きて都へ戻った。そこには王の不在ゆえ国中の大聖仙たちが集っていた。民は涙をたたえ、彼らに礼拝し、王をどこにも見つけられなかったことを詳しく告げた。