Srimad Bhagavatam — Chaturtha Skandha, Shloka 36
Dhruva-vaṁśa Continuation: Utkala’s Renunciation, Aṅga’s Sacrifice, and the Birth of Vena
Prelude to Pṛthu
Devanagari script
तस्मात्पुरुष उत्तस्थौ हेममाल्यमलाम्बर: । हिरण्मयेन पात्रेण सिद्धमादाय पायसम् ॥ ३६ ॥
Transliteration
tasmāt puruṣa uttasthau hema-māly amalāmbaraḥ hiraṇmayena pātreṇa siddham ādāya pāyasam
Translation
供物が火に投じられるや、火壇より一人の者が現れた。金の花輪を掛け白衣をまとい、乳で煮たパーヤサを満たした金の器を携えていた。
Synonyms
तस्मात्from that (sacrifice/fire)
तस्मात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Roottad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी एकवचन (ablative)
पुरुषःa person (divine being)
पुरुषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpuruṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
उत्तस्थौarose, stood up
उत्तस्थौ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootud-√sthā (स्था धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
हेममाल्यःwearing a golden garland
हेममाल्यः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roothema + mālya (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास (हेमं मालयं यस्य/हेममाल्यः); पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; (पुरुषः) विशेषण
अमलाम्बरःwith spotless garments
अमलाम्बरः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootamala + ambara (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास (अमलं अम्बरं यस्य/अमलाम्बरः); पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; (पुरुषः) विशेषण
हिरण्मयेनgolden
हिरण्मयेन:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roothiraṇmaya (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया एकवचन; (पात्रेण) विशेषण
पात्रेणwith a vessel
पात्रेण:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpātra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया एकवचन (instrument)
सिद्धम्prepared, cooked
सिद्धम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsiddha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; (पायसम्) विशेषण
आदायhaving taken
आदाय:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootā-√dā (दा धातु) + ल्यप् (ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/क्त्वान्त); पूर्वकालिक क्रिया
पायसम्rice-pudding (payasa)
पायसम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpāyasa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
FAQs
In this verse, pāyasa refers to prepared sweet rice (milk pudding), carried respectfully—often associated with auspicious offerings and sacred hospitality.
Śukadeva Gosvāmī is narrating this episode to Mahārāja Parīkṣit.
It highlights mindful preparation and respectful presentation of what we offer—encouraging cleanliness, sincerity, and dignity in service and duty.