Adhyaya 148

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कूपं कुंडलसंभवम् । तस्यैव चोत्तरे भागे ब्रह्मकुण्डसमीपतः

Īśvara bersabda: “Kemudian, wahai Mahādevī, hendaklah pergi ke sumur bernama Kuṇḍalasaṃbhava; dan ke sisi utaranya, dekat Brahmakuṇḍa yang suci.”

Verse 2

यत्र सिद्धो महादेवि रूपकुंडलहारकः । तत्र स्नात्वा नरो देवि मुच्येत्स्तेयकृतादघात्

Wahai Mahādevī, di tempat di mana siddha yang dikenal sebagai “pencuri anting yang indah” mencapai kesempurnaan—dengan mandi di sana, wahai Dewi, seseorang terbebas dari dosa akibat pencurian.

Verse 3

सप्त जन्मानि देवेशि न तस्यान्वयसंभवः । चौरः कश्चिद्भवेत्क्रूरस्तत्र स्नानप्रभावतः

Wahai Dewi Penguasa, selama tujuh kelahiran tidak akan berlanjut garis keturunannya; ia menjadi seorang pencuri yang kejam—demikianlah akibat yang dikaitkan dengan daya mandi di sana (menurut kisah ini).

Verse 4

शिवरात्र्यां विशेषेण पिंडदानादिकां क्रियाम् । कुर्याच्छस्त्रहतानां च पापिनां तत्र मुक्तये

Terutama pada Śivarātri, hendaknya dilakukan di sana upacara seperti piṇḍa-dāna dan ritual lainnya, demi pembebasan mereka yang gugur oleh senjata serta para pendosa.

Verse 5

देव्युवाच । कथं कुण्डलरूपं तु पृथिव्यां ख्यातिमागतम् । एतत्कथय मे देव विस्तराद्वदतां वर

Sang Dewi bersabda: “Bagaimanakah bentuk ‘Kuṇḍala’ (seperti anting) ini menjadi termasyhur di bumi? Wahai Dewa, yang terbaik di antara para penutur, ceritakanlah kepadaku dengan rinci.”

Verse 6

ईश्वर उवाच । शृणु देवि महापुण्यां कथां पापप्रणाशनीम् । यां श्रुत्वा मुच्यते पापान्नरो जन्मशतार्जितात्

Īśvara bersabda: “Dengarlah, wahai Dewi, kisah yang amat suci ini, pemusnah dosa; dengan mendengarnya, manusia terbebas dari dosa yang terkumpul selama seratus kelahiran.”

Verse 7

प्रभासक्षेत्रमाहात्म्याच्छिवरात्र्यामुपोषितः । आसीत्सुदर्शनो राजा पृथिव्यामेकराट् सुधीः

Berkat kemuliaan Prabhāsa Kṣetra dan karena berpuasa pada Śivarātri, dahulu ada Raja Sudarśana di bumi—bijaksana dan menjadi penguasa tunggal.

Verse 8

धन्यो हि स धनाढ्यश्च प्रजां यत्नैरपालयत् । राज्यं तस्य सुसंपन्नं ब्राह्मणैरुपशोभितम् । समृद्धमृद्धिसंयुक्तं विटतस्करवर्जितम्

Sungguh berbahagialah ia dan berharta; dengan kesungguhan ia melindungi rakyatnya. Kerajaannya serba tercukupi, dihiasi para Brāhmaṇa—makmur, penuh kelimpahan, serta bebas dari perampok dan pencuri.

Verse 9

तस्मिञ्जनपदे रम्ये पुरी भगवती शुभा । चातुर्वर्ण्यसमायुक्ता पुरप्राकारमंडिता

Di negeri yang elok itu ada sebuah kota yang suci dan mujur; dihuni keempat varṇa, serta dihiasi benteng dan tembok kota yang kokoh.

Verse 10

तस्मिन्पुरवरे रम्ये राज्यं निहतकण्टकम् । करोति बान्धवैः सार्द्धमृद्धियुक्तः सुदर्शनः । हिरण्यदत्तस्य सुतो जातो गांधारकन्यया

Di kota yang elok dan utama itu, Sudarśana—berlimpah kemakmuran—memerintah kerajaan yang bebas duri (bebas dari gangguan), bersama para kerabatnya. Ia putra Hiraṇyadatta, lahir dari seorang gadis Gandhāra.

Verse 11

तस्य भार्या प्रिया साध्वी भर्तृव्रतपरायणा । सुनंदा नामविख्याता काशिराजसुता शुभा

Istri tercintanya adalah wanita suci, teguh dalam dharma pativratā (kesetiaan kepada suami). Ia termasyhur bernama Sunandā, putri yang mujur dari Raja Kāśī.

Verse 12

तया सार्धं हि राजेन्द्रो भोगान्स बुभुजे सदा । भुंजमानस्य भोगान्वै चिरकालो गतस्तदा

Bersama dirinya, sang raja senantiasa menikmati kenikmatan kerajaan; dan ketika ia demikian menikmati, lamalah waktu berlalu.

Verse 13

अकरोत्स महायज्ञान्ददौ दानानि भूरिशः । एवं कालो गतस्तस्य भार्यया सह सुव्रते

Ia melaksanakan yajña-yajña agung dan menganugerahkan sedekah-dāna yang melimpah. Demikianlah waktu berlalu baginya bersama sang istri yang luhur ikrarnya.

Verse 14

कदाचिन्माघमासे तु शिवरात्र्यां वरानने । सस्मार पूर्वजातिं स भार्यामाहूय चाब्रवीत्

Pada suatu ketika, di bulan Māgha, pada malam suci Śivarātri, wahai yang berwajah elok, ia teringat kelahiran terdahulunya; lalu memanggil istrinya dan berkata.

Verse 15

सुदर्शन उवाच । शिवरात्रिव्रतं देवि मया कार्यं वरानने । व्रतस्यास्य प्रभावेन प्राप्तं राज्यं मया किल

Sudarśana berkata: “Wahai yang laksana Dewi, wahai yang berwajah elok, aku harus menjalankan vrata Śivarātri. Sungguh, oleh daya vrata inilah aku memperoleh kerajaanku.”

Verse 16

राज्ञ्युवाच । महान्प्रभावो राजेन्द्र एवमुक्तं त्वया मम । एतन्मे कारणं ब्रूहि आश्चर्यं हृदि वर्तते

Sang permaisuri berkata: “Wahai raja agung, sebagaimana engkau katakan kepadaku, sungguh besar daya itu. Jelaskan kepadaku sebabnya; keajaiban telah timbul di hatiku.”

Verse 17

राजोवाच । शृणु तीर्थस्य माहात्म्यं शिवरात्रिमुपोषणात् । तस्मिञ्छिवपुरे रम्ये स्वर्गद्वारे सुशोभने

Raja berkata: “Dengarkanlah kemuliaan tīrtha yang lahir dari berpuasa pada Śivarātri—di sana, di Śivapura yang elok itu, yang bersinar laksana gerbang surga.”

Verse 18

आदितीर्थे प्रभासे तु कामिके तीर्थ उत्तमे

Di Prabhāsa, pada Āditīrtha; yakni pada tempat suci yang utama bernama Kāmika Tīrtha.

Verse 19

ऋद्धियुक्ते पुरे तस्मिन्नित्यं धर्मानुसेविते । शिवरात्र्यां गतो राज्ञि तिथीनामुत्तमा तिथिः

Di kota yang dianugerahi kemakmuran itu, tempat dharma senantiasa dijalankan, wahai ratu, tibalah Śivarātri—yang utama di antara hari-hari tithi.

Verse 20

मानवास्तत्र ये केचित्पुरराष्ट्रनि वासिनः । तत्रागता वरारोहे शिवरात्र्यामुपोषितुम्

Wahai wanita berpinggul elok, siapa pun manusia yang tinggal di kota maupun di desa di sana, semuanya datang ke tempat itu untuk menjalankan puasa pada malam Śivarātri.

Verse 21

धननामा वणिक्कश्चित्तत्रैव वसते सदा । धनाढ्यः स तु धर्मात्मा सदा धर्मपरायणः

Seorang saudagar bernama Dhana senantiasa tinggal di sana. Walau kaya raya, ia berhati dharma dan selalu teguh berpegang pada dharma.

Verse 22

स भार्यासहितस्तत्र शिवरात्रिमुपोषितः । तस्य भार्याऽभवत्साध्वी रूपयौवनसंवृता

Di sana ia, bersama istrinya, menjalankan puasa Śivarātri. Istrinya seorang sādvī, dianugerahi keelokan rupa dan kemudaan.

Verse 23

प्रचलन्मेखलाहारा सर्वाभरणभूषिता । स तया भार्यया सार्धं कामक्रोधविवर्जितः

Dengan ikat pinggang dan kalung yang berayun, berhias segala perhiasan, ia berdiri; dan sang suami, bersama istrinya itu, tetap bebas dari nafsu dan amarah.

Verse 24

प्रभासस्याग्रतो भूत्वा स्नातः शुक्लांबरः शुचिः । यथोक्तेन विधानेन भक्त्या निद्राविवर्जितः

Berdiri di hadapan Prabhāsa, ia mandi, mengenakan busana putih, dan tetap suci; menurut tata cara yang ditetapkan, dengan bhakti ia menahan diri dari tidur.

Verse 25

तत्राहं चौररूपेण पापः स्तैन्यं समाश्रितः । सच्छूद्राणां कुले जातो देवब्राह्मणपूजकः

Di sana aku, berdosa dalam rupa seorang pencuri, bersandar pada perbuatan mencuri. Aku lahir dalam keluarga Śūdra yang terhormat, namun tetap pemuja para dewa dan penghormat kaum Brāhmaṇa.

Verse 26

पूर्वकर्मानुसंयोगाद्विकर्मणि रतः सदा । तस्यां रात्र्यामहं तत्र जनमध्ये तु संस्थितः

Karena keterikatan pada buah karma masa lampau, aku senantiasa tenggelam dalam perbuatan salah. Namun pada malam itu aku berada di sana, berdiri di tengah kerumunan orang banyak.

Verse 27

कुण्डलीनः स्थितस्तत्र रंध्रापेक्षी वरानने । वणिजस्तस्य भार्यायाश्छिद्रान्वेषणतत्परः

Wahai wanita berwajah elok, aku tinggal di sana meringkuk, menanti celah kesempatan—tekad mencari kelemahan pada istri sang pedagang.

Verse 28

सा रात्रिर्जाग्रतस्तस्य गता मे विजने तथा । गीतनृत्यादिनिर्घोषैर्वेदमंगलपाटकैः

Malam itu berlalu baginya dalam keadaan berjaga, dan bagiku juga di tempat sunyi; dipenuhi gaung nyanyian dan tarian, serta lantunan bacaan Weda yang membawa berkah.

Verse 29

तालशब्दैस्तथा बन्धैः पुस्तकानां च वाचकैः । एवं रात्र्यां तु शेषायां यावत्तिष्ठति तत्र वै

Dengan bunyi tepukan berirama, dengan ikatan-ikatan metrum dan gubahan lagu, serta para pembaca kitab yang melantunkan—demikianlah, sepanjang sisa malam itu, ia sungguh tetap tinggal di sana.

Verse 30

निरोधेन समायुक्ता पीड्यमाना शुचिस्मिता । धनिभार्या निरोधार्ता देवागाराद्बहिर्गता

Diliputi sumbatan pada tubuh dan tersiksa oleh nyeri, istri orang kaya—berhias senyum suci nan lembut—keluar dari pelataran rumah dewa (kuil), gelisah oleh himpitan itu.

Verse 31

तस्याः कर्णौ त्रोटयित्वा पुप्लुवेऽहं जले स्थितः । ततः कोलाहलस्तत्र कृतस्तत्पुरवासिभिः

Setelah merobek kedua telinganya, aku menyelam, tetap berada di dalam air. Lalu penduduk kota itu menimbulkan kegemparan besar di sana.

Verse 32

श्रुत्वा कोलाहलं शब्दं कर्णत्रोटनजं तदा । धाविता रक्षकास्तत्र राजशासनकारकाः

Mendengar suara hiruk-pikuk yang timbul dari perobekan telinga itu, para penjaga pun berlari ke sana—mereka yang bertugas menegakkan titah raja.

Verse 33

तैरहं शस्त्रहस्तैश्च उल्काहस्तैः समंततः । निरीक्षितोऽथ न प्राप्तं सुवर्णं मन्मुखे स्थितम्

Dikepung dari segala arah oleh mereka yang menggenggam senjata dan obor, aku diperiksa; namun emas yang tersimpan di dalam mulutku tidak mereka peroleh.

Verse 34

खड्गेन तीक्ष्णधारेण छित्त्वा शीर्षं तदा मम । उल्काहस्ता निरीक्षन्तो नापश्यन्स्वर्णमण्वपि

Kemudian, dengan pedang yang tajam, mereka memenggal kepalaku. Meski memegang obor dan mencari, mereka tidak melihat sedikit pun emas.

Verse 35

हित्वा मां ते गताः सर्वे गत्वा राज्ञे न्यवेदयन् । न किञ्चित्तत्र संप्राप्तं हतोऽस्माभिश्च तत्क्षणात्

Meninggalkanku, mereka semua pergi dan melapor kepada raja: 'Tidak ada apa-apa yang diperoleh di sana; dia telah kami bunuh pada saat itu juga.'

Verse 36

कथयित्वा तु ते सर्वे यथादेशं गताः पुनः । ततो वै बन्धुना तत्र भयभीतेन चेतसा

Setelah melapor, mereka semua kembali ke tugas masing-masing. Kemudian, di sana, seorang kerabat—dengan pikiran yang dicekam ketakutan—mendekat.

Verse 37

निखातं मम तत्रैव शिरः कायेन संयुतम् । खातं कृत्वा प्रिये तत्र ब्रह्मतीर्थस्य चोत्तरे

Di sana juga kepalaku—yang disatukan dengan tubuh—dikuburkan. Setelah menggali lubang di sana, wahai kekasih, (itu dilakukan) di sebelah utara Brahma-tīrtha.

Verse 38

पिहितोऽहं तु तत्रैव प्रभासे तीर्थ उत्तमे । शिवरात्रिप्रभावेन तज्जातिस्मरतां गतः

Demikianlah aku tertimbun di sana, di Prabhāsa, tīrtha yang paling utama itu. Berkat kekuatan Śivarātri, aku memperoleh ingatan akan kelahiranku sebelumnya.

Verse 39

राज्यं निष्कण्टकं प्राप्तं समृद्धं वरवर्णिनि । एतत्प्रभासमाहात्म्यं शिवरात्रेरुपोषणात् । एतत्फलं मया लब्धं गत्वा तस्मादुपोषये

Wahai yang berparas elok, aku memperoleh kerajaan yang makmur, bebas dari duri—bebas dari segala kesusahan. Demikianlah kemuliaan Prabhāsa melalui puasa pada malam Śivarātri. Buah ini telah kudapat; sebab itu aku akan pergi dan menjalankan puasa itu.

Verse 40

राज्ञ्युवाच । गच्छावस्तत्र यत्रैव कपालं पतितं तव । स्फोटिते च कपाले च हिरण्यं दृश्यते यदि । प्रत्ययो मे भवेत्पश्चात्तव वाक्यं न संशयः

Sang permaisuri berkata: “Marilah kita pergi ke tempat tepat di mana tengkorakmu jatuh. Jika ketika tengkorak itu dibelah tampak emas di dalamnya, barulah keyakinanku teguh; maka ucapanmu takkan diragukan.”

Verse 41

राजोवाच । कल्पं हि तिष्ठते चास्थि यावद्भूमिविपर्ययः । उत्तिष्ठ व्रज भद्रं ते प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम्

Raja berkata: “Tulang itu sungguh bertahan sepanjang satu kalpa—hingga terjadi guncangan besar pada bumi. Bangkitlah, mari berangkat; semoga sejahtera bagimu—menuju Prabhāsa, kṣetra suci yang utama.”

Verse 42

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा यद्राज्ञा समुदीरितम् । गमनाय मतिं चक्रे शिवरात्र्या उपोषणे

Mendengar kata-kata yang diucapkan raja, ia pun menetapkan niat untuk berangkat—dengan tekad menjalankan puasa pada malam Śivarātri.

Verse 43

ततोऽश्वैर्जवनैयुर्क्तं रथं हेमविभूषितम् । आस्थाय सह पत्न्या च प्रभासं क्षेत्रमेयिवान्

Kemudian, menaiki kereta perang berhias emas dan ditarik kuda-kuda yang tangkas, ia pun berangkat bersama istrinya menuju kṣetra suci Prabhāsa.

Verse 44

व्रतं कृत्वा प्रभासे तु यथोक्तं वरवर्णिनि । ब्रह्मतीर्थे समागत्य उद्धृत्य सकलं ततः

Wahai wanita berparas elok, setelah melaksanakan vrata di Prabhāsa tepat menurut ketentuan, mereka datang ke Brahma-tīrtha; dan di sana mereka mengangkat semuanya dari tempat itu.

Verse 45

हिरण्यं दर्शयामास स्फोटयित्वा शवं स्वयम्

Ia menampakkan emas itu—dengan membelah mayat itu sendiri.

Verse 46

ईश्वर उवाच । जातसंप्रत्यया भार्या तस्य राज्ञो बभूव ह । जगाम परमं स्थानं यत्र कल्याणमुत्तमम्

Īśvara bersabda: Istri sang raja, setelah keyakinannya teguh terlahir, sungguh mencapai kediaman tertinggi—tempat bersemayamnya keberkahan yang paling utama.

Verse 47

जनोऽपि विस्मितः सर्वो दृष्ट्वा चित्रं तदद्भुतम्

Seluruh orang pun tercengang, melihat keajaiban yang menakjubkan itu.

Verse 48

नदी चित्रपथानाम तत्रोत्पन्ना वरानने । चित्रादित्यस्य पूर्वेण ब्रह्मतीर्थस्य चोत्तरे

Wahai yang berwajah elok, di sana muncul sebuah sungai bernama Citrāpathā—di sebelah timur Citrāditya dan di sebelah utara Brahma-tīrtha.

Verse 49

तस्यां तत्तिष्ठते तत्र सर्वपापप्रणाशनम्

Di dalam sungai itu bersemayam daya ilahi yang melenyapkan segala dosa.

Verse 50

श्रावणे मासि संप्राप्ते तस्मिन्कूपे विधानतः । यः स्नानं कुरुते देवि श्राद्धं तत्र विशेषतः

Wahai Dewi, ketika bulan Śrāvaṇa tiba, siapa pun yang mandi di sumur itu menurut tata-ritus, dan terutama melaksanakan śrāddha di sana, memperoleh pahala dharma yang istimewa.

Verse 51

चित्रादित्यं तु संपूज्य शिवलोके महीयते

Dengan memuja Citrāditya sebagaimana mestinya, seseorang dimuliakan dan ditinggikan di Śivaloka.

Verse 52

एतत्ते कथितं सर्वं शिवरात्र्या महत्फलम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्

Demikian telah Kuceritakan sepenuhnya buah agung Śivarātri: laku suci yang menganugerahkan kesejahteraan duniawi dan mokṣa, serta melenyapkan segala dosa.

Verse 53

य इदं पठते नित्यं शृणुयाद्वापि मानवः । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते

Siapa pun yang setiap hari membacanya, atau bahkan hanya mendengarnya, terbebas dari segala dosa dan dimuliakan di Rudraloka.