Adhyaya 13

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । इति कृष्णवचः श्रुत्वा गोप्यः संहृष्टमानसाः । तस्मिन्मयसरे स्नात्वा विमुक्ताऽशेषबन्धनाः

Śrī Prahlāda berkata: Setelah mendengar sabda Kṛṣṇa, para gopī bersukacita dalam hati. Mereka mandi di telaga Māyā itu, dan melalui mandi tersebut terbebas dari segala ikatan tanpa tersisa.

Verse 2

कृष्णदर्शनसंजातपरमानन्दसंप्लुताः । ऊचुश्च वचनं गोप्यो मधुरं माधवं प्रति

Dilimpahi kebahagiaan tertinggi yang lahir dari darśana Kṛṣṇa, para gopī pun mengucapkan kata-kata manis kepada Mādhava.

Verse 3

गोप्य ऊचुः । धन्यः स दैत्यप्रवरो मयो येन कृतं सरः । यस्मिंस्त्वं देवतैः सार्द्धं समेष्यसि जगत्पते

Para gopī berkata: Berbahagialah Māyā, yang utama di antara para Dānava, yang telah membuat telaga ini—di tempat inilah Engkau, wahai Jagatpati, akan berhimpun bersama para dewa.

Verse 4

यदि तुष्टोऽसि भगवन्ननुग्राह्या वयं यदि । अस्माकमपि वार्ष्णेय कारयस्व सरोत्तमम्

Jika Engkau berkenan, wahai Bhagavān—jika kami layak menerima anugerah-Mu—maka, wahai Vārṣṇeya, perintahkanlah agar dibuatkan bagi kami juga sebuah telaga yang paling utama.

Verse 5

कीर्त्तनान्मृत्युलोकेऽस्मिंस्तव संदर्शनेन हि । अहर्निशं तव ध्यानाद्यास्यामः परमां गतिम्

Di alam kematian ini, dengan melantunkan kemuliaan-Mu dan sungguh dengan memandang darśana-Mu, melalui meditasi kepada-Mu siang dan malam kami akan mencapai keadaan tertinggi.

Verse 6

श्रीकृष्ण उवाच । करिष्ये वः प्रियं साध्व्यो यूयं मम परिग्रहाः । अनुग्राह्या मया नित्यं भक्तिग्राह्योऽस्मि सर्वदा

Śrī Kṛṣṇa bersabda: Wahai para wanita suci, Aku akan melakukan apa yang kalian kasihi; kalian adalah milik-Ku sendiri. Kalian senantiasa patut menerima anugerah-Ku, sebab Aku selalu dapat diraih hanya oleh bhakti.

Verse 7

प्रह्लाद उवाच । इत्युक्त्वा भगवान्कृष्णो गोपीनां हितकाम्यया । सरसः सन्निधौ तस्य सरस्त्वन्यच्चकार ह

Prahlāda berkata: Setelah berkata demikian, Bhagavān Kṛṣṇa—demi kesejahteraan para gopī—menciptakan sebuah telaga lain di dekat telaga itu.

Verse 8

तदगाधं स्वच्छजलं नलिनीदलशोभितम् । हंससारसयुग्मैश्च चक्रवाकैश्च शोभितम्

Telaga itu dalam, airnya jernih dan bening, berhias daun-daun teratai; serta semakin elok oleh pasangan angsa, bangau sārasa, dan burung cakravāka.

Verse 9

कुमुदोत्पलकह्लारपद्मिनीखण्डमण्डितम् । सेवितं द्विजमुख्यैश्च सिद्धविद्याधरैस्तथा

Ia dihiasi gugusan teratai air—kumuda, utpala, kahlāra—serta petak-petak kebun padma; dan didatangi para Brāhmaṇa utama, juga para Siddha dan Vidyādhara.

Verse 10

सेवितं यदुनारीभिस्तथा यदुकुमारकैः । दिवारात्रौ सुसंपूर्णं सर्वैर्जानपदैर्जनैः

Tempat itu senantiasa didatangi para wanita Yadu dan juga para pemuda Yadu; siang dan malam penuh sesak oleh seluruh rakyat dari pedesaan.

Verse 11

तं दृष्ट्वा जलकल्लोलैः सुसंपूर्णं जलाशयम् । हर्षाद्गोपीजनं कृष्णः प्रोवाच वचनं तदा

Melihat telaga itu penuh oleh gelombang air yang bergulung-gulung, Śrī Kṛṣṇa pun bersukacita lalu menuturkan kata-kata ini kepada perhimpunan para gopī.

Verse 12

पश्यध्वं गोपिकाः शुभ्रं सरः सरं समीपतः । स्वच्छमिष्टजलापूर्णं सज्जनानां यथा मनः

“Lihatlah, wahai para gopī—di dekat sini—telaga yang bercahaya ini; jernih dan penuh air manis nan menyenangkan, bagaikan batin orang saleh.”

Verse 13

कारणाद्भवतीनां च यस्मात्कृतमिदं सरः । भवतीनां तथा नाम्ना ख्यातमेतद्भविष्यति

“Karena telaga ini dibuat demi kalian, maka kelak ia akan termasyhur di dunia dengan nama kalian sendiri.”

Verse 14

गोर्वाचावाचकः शब्दो भवतीभिर्मया सह । गोप्रचारेति वै नाम्नां ख्यातिं लोके गमिष्यति

“Kata ‘go’ bermakna wicara (vāṇī); dan karena kalian—bersama-Ku—tempat ini akan masyhur di dunia dengan nama ‘Gopracāra’.”

Verse 15

युष्माकं प्रियकामार्थं यस्मात्कृतमिदं सरः । तस्माद्गोपीसर इति ख्यातिं लोके गमिष्यति

Karena telaga ini dibuat demi memenuhi apa yang kalian cintai dan dambakan, maka ia akan termasyhur di dunia dengan nama “Gopī-sara”.

Verse 16

गोप्य ऊचुः । अनुग्राह्या यदि वयमस्मन्नाम्ना कृतं सरः । अन्यत्किमपि वार्ष्णेय प्रार्थयामो वदस्व नः

Para gopī berkata: “Jika kami sungguh layak menerima anugerah-Mu, dan telaga ini dibuat atas nama kami, maka, wahai Vārṣṇeya, kami memohon satu anugerah lagi—katakanlah kepada kami.”

Verse 17

श्रीकृष्ण उवाच । प्रार्थ्यतां यदभिप्रेतं यद्वो मनसि वर्तते । भक्त्या समागता यूयं नास्त्यदेयं ततो मया

Śrī Kṛṣṇa bersabda: “Mohonlah apa pun yang kalian kehendaki, apa yang bersemayam di hati kalian. Kalian datang dengan bhakti; maka bagiku tiada sesuatu pun yang akan kutahan dari kalian.”

Verse 18

गोप्य ऊचुः । यदि तुष्टोऽसि भगवन्यदि देयो वरो हि नः । तस्मात्त्वया सदा कृष्ण नरयानेन माधव

Para gopī berkata: “Jika Engkau berkenan, wahai Bhagavān, dan jika anugerah memang hendak diberikan kepada kami, maka, wahai Kṛṣṇa, wahai Mādhava, datanglah selalu ke sini dalam wujud insani yang tampak.”

Verse 19

अत्रागत्य नभस्येऽस्मिन्स्नातव्यं नियमेन हि । यत्र त्वं तत्र देवाश्च यज्ञास्तीर्थानि केशव

Datanglah ke sini pada bulan Nabhas ini dan mandilah dengan tata laku yang ditetapkan. Sebab di mana pun Engkau berada, wahai Keśava, di sanalah para dewa, yajña, dan tīrtha-tīrtha suci berada.

Verse 20

यत्र त्वं तत्र दानानि व्रतानि नियमाश्च ये । ओंकारश्च वषट्कारः स्वाहाकारः स्वधा तथा

Di mana pun Engkau berada, di sanalah ada sedekah, tapa-brata, dan segala disiplin; di sanalah pula suku kata suci Oṃ, seruan vaṣaṭ, serta ucapan svāhā dan svadhā.

Verse 21

भूर्भुवःस्वर्महर्ल्लोको जनः सत्यं तपस्तथा । त्वन्मयं हि जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्

Bhūr, Bhuvar, Svar, Maharloka, Janaloka, Satyaloka, dan Tapoloka—segala loka—sesungguhnya dipenuhi oleh-Mu semata. Seluruh jagat ini, beserta para dewa, asura, dan manusia, adalah dari hakikat-Mu sendiri.

Verse 22

तस्मात्त्वयि जगन्नाथे ह्यत्र स्नाते जनार्दने । स्नातमत्र त्रिभुवनं भविष्यति न संशयः

Karena itu, wahai Jagannātha, bila Engkau—Janārdana—mandi suci di sini, maka tiga dunia pun seakan telah mandi di tempat ini; tiada keraguan tentangnya.

Verse 23

त्रैलोक्यपावनी गंगा तव पादजलं हि तत् । लक्ष्मीर्वक्षःस्थलस्थाने मुखे देवी सरस्वती

Gaṅgā yang menyucikan tiga dunia sungguh adalah air yang membasuh kaki-Mu. Lakṣmī bersemayam di dada-Mu, dan Dewi Sarasvatī tinggal pada wajah-Mu sebagai sabda ilahi.

Verse 24

सर्वभूतमयश्चात्र ततस्त्वं जगदीश्वर । यद्ददासि मनुष्याणां भविष्याणां कलौ युगे । तद्वदस्व महाबाहो कृपां कृत्वा जगत्पते

Dan karena di sini Engkau hadir sebagai hakikat segala makhluk, wahai Jagadīśvara—berbelas kasihlah, wahai Mahābāhu, Jagatpati; katakan kepada kami: apakah anugerah-Mu bagi manusia yang kelak hidup pada zaman Kali?

Verse 25

यात्रायामागतानां च अथ षण्मासवासिनाम् । सदैवात्र स्थितानां च यत्फलं तद्वदस्व नः

Wahai yang mulia, katakanlah kepada kami buah pahala apa yang diperoleh mereka yang datang ke sini untuk ziarah suci, mereka yang tinggal di sini selama enam bulan, dan juga mereka yang menetap di sini senantiasa.

Verse 26

श्रीकृष्ण उवाच । यत्फलं हि मनुष्याणां स्नातानां गोपिकासरे । तच्छृणुध्वमसंदिग्धं प्रसन्ने मयि गोपिकाः

Śrī Kṛṣṇa bersabda: Wahai para Gopikā, dengarkan tanpa keraguan; ketika Aku berkenan dengan kasih, inilah buah pahala yang diperoleh manusia yang mandi suci di Gopikāsara.

Verse 27

सोपस्करां सवत्सां च वस्त्रालंकारभूषिताम् । यथोक्तदक्षिणोपेतां ब्राह्मणाय कुटुंबिने

Seekor sapi beserta perlengkapan yang semestinya, bersama anaknya, dihiasi kain dan perhiasan, serta disertai dakṣiṇā sebagaimana ditetapkan—hendaknya dipersembahkan sebagai dāna kepada seorang brāhmaṇa berumah tangga.

Verse 28

सदाचाराय शुद्धाय दरिद्रायानुकारिणे । गां दत्त्वा फलमाप्नोति स्नानमात्रेण तत्फलम्

Dengan mendermakan sapi kepada insan yang berkelakuan mulia, suci, dan berbelas kasih kepada kaum papa, seseorang meraih buah pahala sedekah itu; namun di tīrtha ini, hanya dengan mandi suci pun diperoleh buah yang sama.

Verse 29

यावत्पदानि मनुजः कृष्णेन सह गच्छति । कुलानि देव्यस्तावंति वसंति हरिमन्दिरे

Wahai Dewi, sebanyak langkah yang ditempuh seseorang berjalan bersama Kṛṣṇa, sebanyak itu pula generasi keluarganya berdiam di kediaman ilahi Hari, di Hari-mandira.

Verse 30

कृष्णेन सह गच्छन्ति गीतवादित्रनिस्वनैः । स्तुवन्तो विविधैः स्तोत्रैर्गोविंदं गोपिकासरे

Mereka berjalan bersama Kṛṣṇa di tengah gema nyanyian dan bunyi alat musik, memuji Govinda dengan beragam stotra di Gopikāsara.

Verse 31

न मातुर्जठरे तेषां यातना जायते नृणाम् । सर्वान्कामानवाप्यांते वैष्णवं लोकमाप्नुयुः

Bagi orang-orang itu, bahkan di dalam rahim ibu pun tidak timbul penderitaan. Setelah memperoleh segala keinginan, mereka mencapai loka Vaiṣṇava, alam Viṣṇu.

Verse 32

अर्घ्यं दत्त्वा विधानेन स्नानं कुर्याद्विचक्षणः । मंत्रेणानेन वै साध्व्यः श्रद्धया परया युतः

Sesudah mempersembahkan arghya menurut tata-ritus, sang bhakta yang bijaksana hendaknya mandi suci dengan mantra ini, disertai śraddhā yang tertinggi.

Verse 33

नमस्ते गोपरूपाय विष्णवे परमात्मने । गोप्रचारे जगन्नाथ गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते

Sembah sujud kepada-Mu, wahai Viṣṇu, Paramātman, yang menampakkan diri sebagai gembala. O Jagannātha, yang berkelana di padang gembala, terimalah arghya ini; namaskāra bagi-Mu.

Verse 34

अर्घ्यं दत्त्वा विधानेन मृदमालिप्य पाणिना । स्नायाच्छ्रद्धासमायुक्तस्तर्पयेत्पितृदेवताः

Setelah mempersembahkan arghya menurut aturan dan mengoleskan tanah suci (mṛd) dengan tangan, hendaklah ia mandi dengan penuh śraddhā, lalu menenteramkan para dewa leluhur dengan tarpana.

Verse 35

श्राद्धं कुर्य्यात्ततो भक्त्या एकचित्तः समाहितः । यथोक्तदक्षिणा दद्याद्रजतं रुक्ममेव च

Sesudah itu, dengan bhakti, berbatin satu dan tenang, hendaknya melaksanakan śrāddha serta memberikan dakṣiṇā sesuai śāstra—termasuk perak dan emas.

Verse 36

विशेषतः प्रदातव्यं तांबूलं कज्जलं तथा । दुकूलानि च देयानि तथा कौसुंभकानि च

Secara khusus, hendaknya dipersembahkan tāmbūla (sirih) dan juga kajjala (celak). Kain halus (dukūla) pun patut diberikan, termasuk kain yang diwarnai kesumba/safron.

Verse 37

दंपत्योर्वाससी चैव भूषणानि स्वशक्तितः । गावो देया द्विजातिभ्यो वृषभाश्च धुरंधराः । दीनांधकृपणानां च दानं देयं स्वशक्तितः

Menurut kemampuan, hendaknya memberi pakaian bagi suami-istri serta perhiasan. Kepada para dvija (dua-kali-lahir) patut diberikan sapi, juga lembu jantan kuat pemikul beban. Dan sesuai daya, sedekah pun hendaknya diberikan kepada yang papa, yang buta, dan yang melarat.

Verse 38

एवं कृत्वा नरः सम्यगुत्तमां गतिमाप्नुयात् । प्रयांति परमं लोकं पितरस्त्रिकुलोद्भवाः

Dengan melakukan demikian secara benar, seseorang meraih jalan tertinggi. Para pitṛ (leluhur) yang berasal dari tiga garis keturunan pun pergi menuju loka yang tertinggi.

Verse 39

लभते पुत्रकामस्तु पुत्रानिष्टान्मनोरमान्

Orang yang mendambakan putra akan memperoleh putra-putra yang dicintai dan menyejukkan hati.

Verse 40

यं यं कामयते कामं स्वर्गमोक्षादिकं नरः । तत्सर्वं समवाप्नोति यः स्नाति गोपिकासरे

Apa pun hasrat yang diinginkan manusia—surga, moksha, dan sebagainya—semuanya ia peroleh, bila ia mandi suci di Gopikā-sara, telaga keramat para gopī.

Verse 41

यावल्लोका भविष्यंति तावत्स्थास्यति वै सरः । यावत्सरो यशस्तावद्भवतीनां भविष्यति

Selama dunia-dunia masih bertahan, telaga suci ini sungguh akan tetap ada. Dan selama telaga ini ada, selama itu pula kemasyhuranmu akan lestari.

Verse 42

यावत्कीर्तिर्मनुष्येषु तावत्स्वर्गे महीयते । विमुक्ताः सकलात्पापाद्यास्यंति परमां गतिम्

Selama kemasyhuranmu disebut di antara manusia, selama itu pula engkau dimuliakan di surga. Terbebas dari segala dosa, engkau akan mencapai tujuan tertinggi.

Verse 43

तत्पुण्यं गोपीसर इदं जलैः पूर्णं सदैव हि । अवगाह्यं मया गोप्यो नभस्ये नियमेन हि

Telaga Gopī yang penuh pahala ini senantiasa dipenuhi air. Wahai para gopī, hendaklah kalian berendam suci di dalamnya menurut tapa-aturan, terutama pada bulan Nabhas.

Verse 44

भवत्यः पतिभावेन ब्रह्मभावेन वा पुनः । चिंतयंत्यः परं मां हि परागतिमवाप्स्यथ

Entah kalian merenungkan Aku dengan rasa sebagai suami, ataupun dengan rasa sebagai Brahman Yang Mutlak; dengan bermeditasi pada-Ku sebagai Yang Mahatinggi, kalian akan mencapai keadaan tertinggi.

Verse 45

प्रह्लाद उवाच । अनुज्ञाता भगवता ततस्ता गोपकन्यकाः । नमस्कृत्य च गोविंदं ययुः सर्वा यथागता

Prahlāda berkata: Setelah memperoleh izin dari Bhagavān, para gopī itu bersujud hormat kepada Govinda, lalu semuanya pergi kembali sebagaimana mereka datang.

Verse 46

भगवानपि गोविंद उद्धवेन समन्वितः । विसृज्य गोपिकाः कृष्णः स्वकं मंदिरमाविशत्

Dan Bhagavān Govinda pun—bersama Uddhava—setelah memulangkan para gopī, Kṛṣṇa memasuki kediaman-Nya sendiri.