Adhyaya 89

Verse 1

सूत उवाच । एवं तत्र स्थिते नित्यं तस्मिन्मातृगणे द्विजाः । बालकानां क्षयो जज्ञे ब्राह्मणानां गृहेगृहे

Sūta berkata: Wahai para dvija, ketika rombongan para Ibu (Mātṛgaṇa) itu menetap di sana terus-menerus, maka di rumah-rumah para brāhmaṇa, satu demi satu, timbullah kebinasaan anak-anak.

Verse 2

तरुणानां विशेषेण चमत्कारपुरोत्तरे । छिद्रमन्वेषमाणास्ता भ्रमंत्यखिलदेवताः

Terutama di kalangan para muda, di kota utama bernama Camatkāra itu, para dewa tersebut berkelana ke segala arah, mencari sebuah celah—titik lemah yang dapat ditembus.

Verse 3

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे ज्ञात्वा छिद्रसमुद्भवम् । विघातं बालकानां च देवताभिर्विनिर्मितम्

Maka semua brāhmaṇa itu, setelah memahami bahwa malapetaka timbul dari suatu celah, menyadari bahwa kebinasaan anak-anak telah ditimbulkan oleh para dewa itu.

Verse 4

अम्बावृद्धे समासाद्य पूजयित्वा प्रयत्नतः । प्रोचुश्च दुःखसन्तप्ता विनयावनताः स्थिताः

Mendekati Ambāvṛddhā dan memujanya dengan sungguh-sungguh, mereka—terbakar oleh duka—berdiri dengan rendah hati lalu berkata.

Verse 6

ह्रियंते बालका रात्रौ छिद्रं प्राप्य सहस्रशः । युष्मदीयाभिरेताभिर्देवताभिः समन्ततः

Pada malam hari, begitu sebuah celah ditemukan, anak-anak dibawa pergi beribu-ribu oleh para dewa milikmu ini, yang mengepung kami dari segala arah.

Verse 7

प्रसादः क्रियतां तस्माद्ब्राह्मणानां महात्मनाम् । नो चेत्पुरं परित्यज्य यास्यामोऽन्यत्र भूतले

Karena itu, limpahkanlah anugerahmu kepada para brāhmaṇa yang berhati luhur ini; jika tidak, kami akan meninggalkan kota ini dan pergi ke tempat lain di bumi.

Verse 8

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ततोंऽबा कृपयान्विता । हत्वा पादप्रहारेण भूमिं चक्रे गुहां ततः

Mendengar ucapan mereka, Ibu Ambā yang dipenuhi belas kasih menjejak tanah dengan hentakan kakinya, lalu di sana menjadikan sebuah gua.

Verse 9

रक्षार्थं सर्वविप्राणां चमत्कारेण भूभुजा । भवद्भ्यां निर्मितः श्रेष्ठः प्रासादोऽयं मनोहरः

Demi perlindungan semua brāhmaṇa, melalui keajaiban sang raja, oleh kalian berdua telah dibangun prasāda-kuil yang unggul dan menawan ini.

Verse 10

इमे मत्पादुके दिव्ये गुहामध्यगते सदा । सर्वाभिः सेवनीये च न गन्तव्यं बहिः क्वचित्

Sandal ilahi-Ku ini senantiasa berada di tengah gua. Hendaklah semuanya menghormati dan melayaninya; janganlah pergi keluar dari sini ke mana pun.

Verse 11

या काचिल्लौल्यमास्थाय निष्क्रमिष्यति मोहतः । सा दिव्यभावनिर्मुक्ता शृगाली संभविष्यति

Perempuan mana pun yang, dikuasai kegelisahan, keluar karena delusi—ia, terputus dari bhāva ilahi, akan terlahir sebagai serigala betina (jakal betina).

Verse 12

देवता ऊचुः । अत्र स्थाने महादेवि कोऽस्माकं प्रकरिष्यति । पूजां को वात्र चाहारस्तस्माद्ब्रूहि सुरेश्वरि

Para dewa berkata: “Wahai Mahādevī, di tempat ini siapakah yang akan melakukan pūjā bagi kami? Dan siapakah yang akan menyediakan āhāra (santapan)? Maka, wahai Penguasa para dewa, jelaskanlah.”

Verse 13

अम्बोवाच । अत्रागत्य विनिर्मुक्ता योगिनो ध्यानचिन्तकाः । पूजां सम्यक्करिष्यंति सर्वासां भक्तिसंयुताः

Ambā bersabda: “Datang ke sini, para yogin yang telah bebas—para perenung yang tekun dalam dhyāna—akan melaksanakan pūjā dengan semestinya, dipenuhi bhakti kepada semua Ibu (Mātṛkā).”

Verse 14

पादुके मे प्रपूज्यादौ मांस मद्यादिभिः क्रमात् । अवाप्स्यंति च संसिद्धिं दुर्लभाममरैरपि

Mula-mula sembahlah Paduka-Ku dengan hormat; lalu persembahkan menurut tata-urutan daging, arak, dan sebagainya. Mereka akan meraih kesempurnaan siddhi yang bahkan langka di kalangan para dewa abadi.

Verse 15

ततस्तथेति ताः प्रोच्य गुहामध्ये व्यवस्थिताः । परिवार्य शुभे तस्याः पादुके मोक्षदायिके

Kemudian, seraya berkata, “Tathāstu—demikianlah,” mereka tetap berada di dalam gua, mengelilingi Paduka yang suci itu, sang pemberi moksha.

Verse 16

ततस्तत्र समागत्य पुरुषा अपि दूरतः । प्रपूज्य पादुके सम्यङ्मातॄस्ताश्च ततः परम् । प्रयांति च परां सिद्धिं जन्म मृत्युविवर्जिताम्

Kemudian para lelaki pun datang dari jauh; mereka memuja Paduka dengan benar serta para Mātṛ (Ibu-ibu Dewi). Sesudah itu mereka mencapai siddhi tertinggi, bebas dari kelahiran dan kematian.

Verse 17

एतस्मिन्नंतरे नष्टा अग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । तीर्थयात्राव्रतान्येव संयमा नियमाश्च ये

Dalam masa itu, upacara-upacara seperti Agniṣṭoma dan sejenisnya lenyap; yang tersisa hanyalah ziarah ke tīrtha dan pelaksanaan vrata, beserta disiplin (saṃyama) dan aturan (niyama).

Verse 18

ये चापि ब्राह्मणाः शांताः सदा मद्यस्य दूषणम् । प्रकुर्वंति स्वहस्तेन तेऽपि मद्यैः पृथग्विधैः

Bahkan para brāhmaṇa yang tenang, yang senantiasa mencela keburukan minuman keras, mereka pun dengan tangan mereka sendiri terlibat dengan berbagai jenis arak.

Verse 19

तर्पयंति तथा मांसैस्त्यक्ताशेषमखक्रियाः । पादुके मातृभिर्जुष्टे तथा धूपानुलेपनैः

Meninggalkan seluruh upacara yajña, mereka pun mempersembahkan tarpaṇa dengan daging; dan mereka memuja Pādukā yang dikaruniai para Ibu (Mātṛ), dengan dupa serta olesan wewangian suci.

Verse 20

एतस्मिन्नंतरे भीताः सर्वे देवाः सवासवाः । दृष्ट्वा यज्ञक्रियोच्छेदं क्षुत्पिपासा समाकुलाः

Sementara itu, semua dewa bersama Indra menjadi takut. Melihat terputusnya pelaksanaan yajña, mereka diliputi lapar dan dahaga.

Verse 21

प्रोचुर्महेश्वरं गत्वा विनयावनताः स्थिताः । स्तुत्वा पृथग्विधैः सूक्तैर्वेदोक्तैः शतरुद्रियैः

Mereka mendatangi Maheśvara, berdiri dengan rendah hati dan menunduk, lalu menyampaikan permohonan. Mereka memuji-Nya dengan berbagai himne Veda, termasuk Śatarudrīya.

Verse 22

देवा ऊचुः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पादुके तत्र संस्थिते । अंबाया मातृभिः सार्धं गुहामध्ये सुगुप्तके

Para dewa berkata: “Di wilayah suci Hāṭakeśvara, Pādukā itu telah ditegakkan. Ambā, bersama para Ibu (Mātṛ), bersemayam di dalam gua yang sangat tersembunyi.”

Verse 23

ब्राह्मणा अपिदेवेश मद्यमांसेन भक्तितः । ताभ्यां पूजां प्रकुर्वंति प्रयांति परमां गतिम्

“Wahai Penguasa para dewa, bahkan para brāhmaṇa pun, dengan bhakti, memuja Pādukā itu dengan minuman keras dan daging, lalu mencapai tujuan tertinggi.”

Verse 24

नष्टा धर्मक्रिया सर्वा मर्त्यलोकेत्र सांप्रतम् । अस्माकं संक्षयो जातो यज्ञभागं विना प्रभो

Kini di dunia fana ini segala upacara dharma telah lenyap. Tanpa bagian kami dalam yajña, wahai Tuhan, kemunduran kami telah bermula.

Verse 25

तस्मात्त्वं कुरु देवेश यथा स्यात्पादुकाक्षयः । प्रभवंति मखा भूमावस्माकं स्युः परा मुदः

Karena itu, wahai Dewa-īśa, lakukanlah sesuatu agar ‘penyusutan Pādukā’ terjadi, dan yajña kembali berkembang di bumi—agar kami memperoleh sukacita tertinggi.

Verse 26

श्रीभगवानुवाच । या सा अंबेति विख्याता शक्तिः सा परमेश्वरी । जगन्माताऽक्षया साक्षान्ममा पि जननी च सा

Bhagavān bersabda: Śakti yang dikenal sebagai Ambā itulah Sang Mahādevī, Penguasa Tertinggi. Dialah Ibu semesta, sungguh tak binasa—dan Dia pula ibuku sendiri.

Verse 27

तत्कथं संक्षयस्तस्याः कर्तुं केनापि शक्यते । मनसापि महाभागाः पादुकानां विशेषतः

Lalu bagaimana mungkin siapa pun membuat penyusutan pada-Nya? Wahai yang berbahagia, terlebih lagi mengenai Pādukā-Pādukā itu—bahkan dalam pikiran pun tidak.

Verse 28

परं तत्र करिष्यामि सुखोपायं सुरेश्वराः । युष्मभ्यं पादुकायां च महत्त्वं येन जायते

Namun, wahai para penguasa dewa, di sana akan Kususun suatu cara yang mudah—yang dengannya kebesaran akan timbul bagi kalian dan juga bagi Pādukā.

Verse 29

एवमुक्त्वा ततो ध्यानं चक्रे देवो महेश्वरः । व्यावृत्यकमलं हृत्स्थमष्टपत्रं सकर्णिकम्

Setelah berkata demikian, Dewa Maheśvara pun masuk ke dalam samādhi. Ia mengembangkan teratai di dalam hatinya—teratai berdaun delapan, lengkap dengan putik (karnikā).

Verse 30

तस्यांतर्गतमासीनमंगुष्ठाग्रमितं शुभम् । द्वादशार्कप्रभं सूक्ष्मं स्वमात्मानं व्यलोकयत्

Duduk di dalam dirinya sendiri, ia memandang Ātman-nya yang halus—suci dan mujur, sebesar ujung ibu jari, bercahaya laksana kemilau dua belas matahari.

Verse 31

तस्यैवं ध्यायमानस्य तृतीयनयनात्ततः । श्वेतांबरधरा शुभ्रा निर्गता कन्यका शुभा

Ketika ia demikian bermeditasi, dari mata ketiganya muncullah seorang gadis suci—cemerlang dan murni, mengenakan busana putih.

Verse 32

अथ सा प्राह तं देवं प्रणिपत्य महेश्वरम् । किमर्थं देव सृष्टास्मि ममादेशः प्रदीयताम्

Lalu ia bersabda kepada Sang Dewa, bersujud kepada Maheśvara: “Wahai Tuhan, untuk tujuan apakah aku diciptakan? Anugerahkanlah perintah bagiku.”

Verse 33

श्रीभगवानुवाच । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पादुके संस्थिते शुभे । श्रीमातुर्जगतां मुख्ये ताभ्यां पूजां त्वमाचर

Bhagavān bersabda: “Di kṣetra suci Hāṭakeśvara, tempat Pādukā yang mulia ditegakkan, engkau lakukan pemujaan kepada Pādukā utama milik Śrī Mātā, Ibu segala jagat.”

Verse 34

कन्यकां संपरित्यज्य तवान्वयविवर्द्धिताम् । यः करिष्यति तत्पूजामाहारः स्यात्स मातृषु

Dengan menyingkirkan anggapan atas sang gadis sebagai milik pribadi, dan memandangnya sebagai yang menumbuhkan garis keturunanmu—siapa pun yang melaksanakan pemujaan itu, rezekinya akan terjamin di bawah lindungan para Mātṛ (Ibu-ibu Ilahi).

Verse 35

कौमारब्रह्मचर्य्येण त्वयापि च सुभक्तितः । ताभ्यां पूजा प्रकर्तव्या नो चेन्नाशमवाप्स्यसि

Engkau pun, dengan menjaga brahmacarya sebagai gadis dan dengan bhakti yang suci, wajib memuja keduanya; jika tidak, engkau akan menemui kebinasaan.

Verse 36

तव पूजा करिष्यन्ति ये नरा भक्तितत्पराः । मातॄणां संमतास्ते स्युः सर्वदैव सुखान्विताः

Orang-orang yang memuja engkau dengan bhakti sebagai satu-satunya tujuan akan diperkenan oleh para Mātṛ dan senantiasa dianugerahi kebahagiaan.

Verse 37

एवमुक्त्वा ततस्तस्या मंत्रमार्गं यथोचितम् । पूजामार्गं विशेषेण कथयामास विस्तरात्

Setelah berkata demikian, ia kemudian mengajarkan kepadanya—sesuai aturan yang patut—jalan mantra, dan secara khusus menjelaskan tata cara pemujaan dengan rinci.

Verse 38

ततो विसर्जयामास दत्त्वा छत्रादिभूषणम् । प्रतिपत्तिं महादेवस्तांश्च सर्वान्सुरेश्वरान्

Kemudian Mahādeva memulangkan mereka, menganugerahkan payung kehormatan dan perhiasan lainnya, serta memberikan penghormatan dan bekal yang semestinya—juga kepada semua dewa yang mulia itu.

Verse 39

कुमार्युवाच । त्वयेतत्कथितं देव त्वदन्वयसमुद्भवाः । कन्यकाः पूजयिष्यंति पादुके ते सुशोभने

Sang gadis: “Wahai Dewa, sebagaimana Engkau ajarkan, para gadis yang lahir dalam garis keturunan-Mu akan memuja Pādukā-Mu yang amat cemerlang.”

Verse 40

कौमारब्रह्मचर्य्येण भविष्यत्यन्वयः कथम् । एतन्मे विस्तरात्सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि

“Jika seseorang memelihara brahmacarya sejak masa kanak-kanak, bagaimana mungkin ada garis keturunan? Mohon jelaskan semuanya kepadaku dengan lengkap dan tepat.”

Verse 41

श्रीभगवानुवाच । यस्यायस्याः प्रसन्ना त्वं कन्यकाया वदिष्यसि । मंत्रग्राममिमं सम्यक्त्वद्भावा सा भविष्यति

Bhagavān bersabda: “Gadis mana pun yang engkau ridai, lalu engkau ajarkan kepadanya kumpulan mantra ini dengan benar dan sempurna—ia akan menjadi sehakikat denganmu, berbagi kedudukan rohanimu.”

Verse 42

एवं चान्या महाभागे पारंपर्येण कन्यकाः । तव वंशोद्भवाः सर्वाः प्रभविष्यंति मंत्रतः

“Demikian pula, wahai yang amat beruntung, melalui silsilah yang tak terputus, gadis-gadis lainnya pun akan muncul seakan lahir dari garis keturunanmu—oleh daya mantra.”

Verse 43

ततः सा तां समासाद्य पादुकासंभवां गुहाम् । पूजां चक्रे यथान्यायं यथोक्तं त्रिपुरारिणा

Kemudian ia mendatangi gua yang disucikan oleh penampakan Pādukā, lalu melaksanakan pemujaan menurut tata yang semestinya—tepat sebagaimana Tripurāri (Śiva) telah menuturkan.

Verse 44

सूत उवाच । तदन्वयसमुत्थायाः कन्यकायाः करेण यः । पादुकाभ्यां नरः पूजां प्रकरोति समाहितः । इह लोके सुखं प्राप्य स स्यात्प्रेत्य सुखान्वितः

Sūta bersabda: “Barangsiapa dengan batin terpusat melakukan pemujaan kepada paduḳā suci melalui tangan sang gadis yang lahir dari garis rohani itu, ia memperoleh kebahagiaan di dunia ini dan setelah wafat pun dianugerahi kebahagiaan di alam sana.”

Verse 45

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कन्याहस्तेन पादुके । पूजनीये विशेषेण पूज्या सा चापि कन्यका

Karena itu, dengan segenap upaya hendaknya paduḳā suci dipuja—terutama melalui tangan seorang gadis; dan sang gadis itu pun patut dihormati dengan penghormatan yang istimewa.

Verse 46

वांछद्भिः शाश्वतं सौख्यमिह लोके परत्र च । मानवैर्भक्तिसंयुक्तैरित्युवाच महेश्वरः

Demikianlah Maheśvara bersabda: “Manusia yang berbhakti dan mendambakan kebahagiaan abadi—di dunia ini maupun di alam kemudian—hendaknya menempuh ajaran ini.”

Verse 47

एतद्वः सर्वमाख्यातं माहात्म्यं पादुकोद्भवम् । श्रीमातुरनुषंगेण अंबादेव्या द्विजोत्तमाः

“Wahai para dvijottama, telah kukisahkan kepada kalian seluruh kemuliaan yang berkaitan dengan paduḳā suci—yang muncul dalam kaitannya dengan Śrīmātā, Ambā Devī.”

Verse 48

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या चतुर्दश्यां समाहितः । तथाष्टम्यां विशेषेण स प्राप्नोति परं पदम्

Barangsiapa dengan bhakti dan batin terhimpun mendengarkan māhātmya ini pada tithi caturdaśī—dan terutama pada aṣṭamī—ia mencapai kedudukan tertinggi.

Verse 89

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्रीमातुः पादुकामाहात्मवर्णनंनामैकोननवतितमोऽध्यायः

Demikian berakhir bab ke-89, berjudul “Uraian Kemuliaan Pādukā Suci Śrīmātā,” dalam Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya pada Nāgara Khaṇḍa keenam dari Śrī Skanda Mahāpurāṇa, dalam Ekāśīti-sāhasrī Saṃhitā.