Adhyaya 28

Verse 1

लोमश उवाच । कुमारं स्वांकमारोप्य उवाच जगदीश्वरः । देवान्प्रति तदा रुद्रः सेंद्रान्भर्गः प्रतापवान्

Lomasha berkata: Kemudian Penguasa dunia, menempatkan Kumara di pangkuan-Nya sendiri, berbicara kepada para dewa bersama Indra. Rudra yang perkasa itu menyapa mereka.

Verse 2

किं कार्यं कथ्यतां देवाः कुमारेणाधुना मम । तदोचुः सहिताः सर्वे देवं पशुपतिं प्रति

"Wahai para dewa, katakan padaku: tugas apa yang sekarang harus diselesaikan oleh Kumara-ku?" Kemudian mereka semua bersama-sama berbicara kepada Dewa Pashupati.

Verse 3

तारकाद्भयमुत्पन्नं सर्वेषां जगतां विभो । त्राता त्वं जगतां स्वामी तस्मात्त्राणं विधीयताम्

"Ya Tuhan, ketakutan telah muncul bagi seluruh dunia karena Taraka. Engkau adalah pelindung, penguasa alam semesta—karenanya biarlah pembebasan ditetapkan."

Verse 4

कुमारेण हतोऽद्यैव तारको भविता प्रभो । तस्मादद्यैव यास्यामस्तारकं हंतुमुद्यताः

"Ya Tuhan, hari ini juga Taraka akan dibunuh oleh Kumara. Oleh karena itu, hari ini juga kami akan berangkat, siap untuk membunuh Taraka."

Verse 5

तथेति मत्वा सहसा निर्जग्मुस्ते तदा सुराः । कार्त्तिकेयं पुरस्कृत्य शंकरातमजमेव हि

Berpikir, "Jadilah demikian," para dewa kemudian segera berangkat, menempatkan Karttikeya—putra Shankara—di depan mereka.

Verse 6

सर्वे मिलित्वा सहसा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । देवानामुद्यमं श्रुत्वा तारकोऽपि महाबलः

Semua dewa segera berkumpul, dengan Brahmā dan Viṣṇu di barisan terdepan; mendengar kesiapsiagaan para dewa, Tāraka yang mahaperkasa pun tersentak.

Verse 7

सैन्येन महता चैव ययौ योद्धुं सुरान्प्रति । देवैर्दृष्टं समायातं तारकस्य महद्बलम्

Ia maju dengan bala tentara yang sangat besar untuk berperang melawan para dewa. Para dewa melihat kekuatan besar Tāraka mendekat.

Verse 8

तदा नभोगता वाणी ह्युवाच परिसांत्व्य तान् । शांकरिं च पुरस्कृत्य सर्वे यूय प्रतिष्ठिताः

Lalu terdengarlah suara surgawi yang menenteramkan mereka: “Dengan Śaṅkarī (Pārvatī) di barisan depan, kalian semua teguh berdiri dan terlindungi.”

Verse 9

दैत्यान्विजित्य संग्रामे जयिनो हि भविष्यथ

“Setelah menaklukkan para Daitya di medan perang, kalian sungguh akan menjadi pemenang.”

Verse 10

वाचं तु खेचरीं श्रुत्वा देवाः सर्वे समुत्सुकाः । कुमारं च पुरस्कृत्य सर्वे ते गतसाध्वसाः

Mendengar suara surgawi itu, semua dewa menjadi bersemangat; menempatkan Kumāra di barisan depan, mereka pun bebas dari rasa takut.

Verse 11

युद्धकामाः सुरा यावत्तावत्सर्वे समागताः । वरणार्थं कुमारस्य सुता मृत्योर्दुरत्यया

Begitu para dewa yang rindu perang berhimpun, datanglah pula putri Maut yang sukar ditaklukkan, dengan niat memilih Kumāra sebagai suami.

Verse 12

ब्रह्मणा नोदिता पूर्वं तपः परममाश्रिता । तपसा तेन महता कुमारं प्रति वै तदा । आगता दुहिता मृत्योः सेना नामैकसुंदरी

Dahulu, atas dorongan Brahmā, ia menempuh tapa tertinggi. Berkat tapas yang agung itu, putri Maut bernama Senā—yang tiada banding keelokannya—datang menghadap Kumāra.

Verse 13

तां दृष्ट्वा तेऽब्रुवन्सर्वे देवं पशुपतिं प्रति । एनं कुमारमुद्दिश्य आगता ह्यतिसुंदरी

Melihatnya, mereka semua berkata kepada Dewa Paśupati: “Yang teramat elok ini datang dengan maksud menuju Kumāra ini juga.”

Verse 14

ब्रह्मणो वचनाच्चैव कुमारेण तदा वृता । अथ सेनापतिर्जातः कुमारः शांकरिस्तदा

Sesuai sabda Brahmā, saat itu Kumāra memilihnya; dan ketika itu pula Kumāra, putra Śaṅkara, menjadi Senāpati, panglima bala para dewa.

Verse 15

तदा शंखाश्च भेर्यश्च पटहानकगोमुखाः । तथा दुंदुभयो नेदुर्मृदंगाश्च महास्वनाः

Saat itu sangkakala, genderang besar, paṭaha, ānaka, dan gomukha bergema; demikian pula duṃdubhi menggelegar, dan mṛdaṅga memancarkan bunyi yang dahsyat.

Verse 16

तेन नादेन महता पूरितं च नभस्तलम् । तदा गौरी च गंगा च कृत्तिका मातरस्तथा । परस्परमथोचुस्ताः सुतो मम ममेति च

Oleh gema agung itu, kubah langit pun dipenuhi. Lalu Gaurī, Gaṅgā, dan para Kṛttikā—para ibu itu—saling berkata: “Dialah putraku, sungguh milikku.”

Verse 17

एवं विवादमापन्नाः सर्वास्ता मातृकादयः । निवारिता नारदेन मौढ्यं मा कुरुतेति च

Demikianlah semua para ibu dan dewi-ibu itu terjerat perselisihan. Mereka ditahan oleh Nārada yang berkata, “Jangan bertindak bodoh.”

Verse 18

पार्वत्यां शंकराज्जातो देवकार्यार्थसिद्धये । तूष्णींभूतास्तदा सर्वाः कृत्तिका मातृभिः सह

Ia lahir dari Pārvatī dan Śaṅkara demi terselesaikannya tujuan para dewa. Maka semuanya pun terdiam—para Kṛttikā bersama para Ibu.

Verse 19

गुहेनोक्तास्तदा सर्वा ऋषिपत्न्यश्च कृत्तिकाः । नक्षत्राणि समाश्रित्य भवद्भिः स्थीयतां चिरम्

Kemudian Guha (Kārttikeya) berkata kepada semuanya—para istri resi dan para Kṛttikā: “Berlindunglah pada gugus bintang-bintang, dan tinggallah di sana untuk waktu yang lama.”

Verse 20

तथा मातृगणस्तेन स्वामिना स्थापितो दिवि । मृत्योः कन्यां च संगृह्य कार्त्तिकेयस्त्वरान्वितः

Demikian pula Sang Tuan menempatkan rombongan para Ibu di surga. Lalu, membawa serta putri Mṛtyu (Kematian), Kārttikeya pun melangkah maju dengan segera.

Verse 21

इंद्रं प्रोवाच भगवान्कुमारः शंकरात्मजः । दिवं याहि सुरैः सार्द्धं राज्यं कुरु निरन्तरम्

Bhagavān Kumāra, putra Śaṅkara, berkata kepada Indra: “Pergilah ke surga bersama para dewa, dan perintahlah kerajaanmu tanpa terputus.”

Verse 22

इंद्रेणोक्तः कुमारो हि तारकेण प्रपीडिताः । स्वर्गाद्विद्राविताः सर्वे वयं याता दिशो दश

Indra berkata kepada Kumāra: “Sungguh, kami sangat ditindas oleh Tāraka. Terusir dari surga, kami semua lari ke sepuluh penjuru.”

Verse 23

किं पृच्छसि महाभाग अस्मान्पदपरिच्युतान् । एवमुक्तस्तदा तेन वज्रिणाशंकरात्मजः । प्रहस्येंद्रं प्रति तदा मा भैषीत्यभयं ददौ

“Wahai yang mulia, kami telah jatuh dari kedudukan; mengapa engkau bertanya kepada kami?” Demikian ujar Vajrin (Indra); putra Śaṅkara pun tersenyum dan berkata kepada Indra, “Jangan takut,” seraya menganugerahinya rasa aman.

Verse 24

यावत्कथयतस्तस्य शांकरेश्च महात्नः । कैलासं तु गते रुद्रे पार्वत्या प्रमथैः सह

Ketika putra Śaṅkara yang berhati agung itu sedang berbicara, Rudra telah pergi ke Kailāsa bersama Pārvatī dan para Pramatha.

Verse 25

आजगाम महादैत्यो दैत्यसेनाभिरावृतः । रणदुंदुभयो नेदुस्तता प्रलयभीषणाः

Datanglah seorang raksasa besar, dikepung bala tentara Dānava; genderang perang pun berdentum, mengerikan laksana kedahsyatan pralaya.

Verse 26

रणकर्कशतूर्याणि डिंडिमान्यद्भुतानि च । गोमुखाः खरश्रृंगाणि काहलान्येव भूरिशः

Alat-alat perang yang garang meraung—ḍiṇḍima yang menakjubkan, sangkakala gomukha, tanduk keledai, dan banyak kāhala lainnya.

Verse 27

वाद्यभेदा आवाद्यंत तस्मिन्दैत्यसमागमे । गर्जमानास्तदा वीरस्तारकेण सहैव तु

Di pertemuan para daitya itu, beragam jenis alat musik dimainkan; lalu sang pahlawan, bersama Tāraka, mengaum keras.

Verse 28

उवाच नारदो वाक्यं तारकं देवकण्टकम्

Nārada mengucapkan kata-kata kepada Tāraka, duri di sisi para dewa.

Verse 29

नारद उवाच । पुरा देवैः कृतो यत्नो वधार्थं नात्र संशयः । तवैव चासुरश्रेष्ठ मयोक्तं नान्यथा भवेत्

Nārada berkata: “Dahulu para dewa sungguh telah berusaha untuk membinasakanmu—tiada keraguan. Dan wahai yang terbaik di antara para asura, apa yang kukatakan kepadamu adalah benar tentang dirimu; takkan terjadi sebaliknya.”

Verse 30

कुमारोऽयं च शर्वस्य तवार्थं चोपपादितः । एवं ज्ञात्वा महाबाहो कुरु यत्नं समाहितः

“Kumāra ini adalah putra Śarva (Śiva), yang dibangkitkan khusus demi urusanmu. Mengetahui hal ini, wahai yang berlengan perkasa, berusahalah dengan pikiran terpusat.”

Verse 31

नारदोक्तं निशम्याथ तारकः प्रहसन्निव । उवाच वाक्यं मेधावी गच्छ त्वं च पुरंदरम्

Mendengar perkataan Narada, Taraka tertawa dan berkata dengan cerdik: "Pergilah engkau dan sampaikan kepada Purandara."

Verse 32

मम वाक्यं महर्षे त्वं वद शीघ्रं यथातथम् । कुमारं च पुरस्कृत्य मया योद्धुं त्वमिच्छसि

Wahai resi agung, sampaikan pesanku segera apa adanya. Dengan menempatkan Kumara di depan, kalian ingin berperang melawanku.

Verse 33

मूढभावं समाश्रित्य कर्तुमिच्छसि नान्यथा । मनुष्यमेकमाश्रित्य मुचुकुन्दाख्यमेव च

Berpegang pada kebodohan, engkau ingin bertindak demikian dan tidak lain—hanya mengandalkan seorang manusia bernama Mucukunda.

Verse 34

तत्प्रभावेऽमरावत्यां स्थितोऽसि त्वं न चान्यथा । कौमारं बलमाश्रित्य तिष्ठसे त्वं ममाग्रतः

Berkat pengaruhnya engkau bertahta di Amaravati, tidak ada alasan lain. Dan dengan mengandalkan kekuatan Kumara, engkau berdiri di hadapanku.

Verse 35

त्वां हनिष्याम्यहं मन्दलोकपालैः सहैव हि । एवं कथय देवेन्द्रं देवर्षे नान्यथा वद

Aku akan membunuhmu beserta para penjaga dunia yang lemah itu. Katakanlah demikian kepada Dewendra, wahai resi dewata; sampaikan tepat seperti itu.

Verse 36

तथेति मत्वा भगवान्स नारदो ययौ सुराञ्छक्रपुरोगमांश्च । आचष्ट सर्वं ह्यसुरेन्द्रभाषितं सहोपहासं मतिमांस्तथैव

Dengan berpikir, “Tathāstu—demikianlah,” Bhagavān Nārada pergi kepada para dewa yang dipimpin Śakra (Indra). Sang resi bijaksana menyampaikan seluruh ucapan raja para Asura—beserta ejekannya—apa adanya.

Verse 37

नारद उवाच । भवद्भिः श्रूयतां देवा वचनं मम नान्यथा । तारकेण यदुक्तं च सानुगे नावधार्यताम्

Nārada berkata: “Wahai para dewa, dengarkanlah ucapanku sebagaimana adanya, tidak lain. Hendaklah kata-kata Tāraka, beserta para pengikutnya, diperhatikan dan diresapi.”

Verse 38

तारक उवाच । त्वां हनिष्यामि रे मूढ नान्यथा मम भाषितम्

Tāraka berkata: “Hei bodoh, aku akan membunuhmu; titahku ini tidak akan lain.”

Verse 39

मुचुकुन्दं समासाद्य लोकपालैश्च पूजितः । न त्वया भीरुणा योत्स्ये देवो भूत्वा नराश्रितः

“Setelah mendatangi Raja Mucukunda—yang dihormati bahkan oleh para penjaga dunia—aku tidak akan bertempur denganmu, pengecut, ketika aku, meski seorang dewa, berlindung dalam keadaan sebagai manusia.”

Verse 40

तस्य वाक्यं निशम्योचुः सर्वे देवाः सवासवाः । कुमारं च पुरस्कृत्य नारदं चर्षिसत्तमम्

Mendengar kata-katanya, semua dewa beserta Indra menjawab, menempatkan Kumāra di barisan terdepan, dan juga Nārada, resi terbaik, di hadapan mereka.

Verse 41

जानासि त्वं हि देवर्षे कुमारस्य बलाबलम् । अज्ञो भूत्वा कथं वाक्यमुक्तं तस्य ममाग्रतः

Wahai resi ilahi, engkau sungguh mengetahui kekuatan dan batas-batas Kumāra. Maka bagaimana mungkin, berpura-pura tidak tahu, engkau mengucapkan kata-kata demikian tentangnya di hadapanku?

Verse 42

प्रहस्य नारदो वाक्यमुवाच तस्य सन्निधौ । अहमप्युपहासं च वाक्यं तारकमुक्तवान्

Sambil tersenyum, Nārada berkata di hadapannya: “Aku pun pernah mengucapkan kata-kata ejekan kepada Tāraka.”

Verse 43

जानीध्वममराः सर्वे कुमारं जयिनं सुराः । भविष्यत्यत्र मे वाक्यं नात्र कार्याविचारणा

Ketahuilah, wahai para abadi, wahai para dewa: Kumāra adalah sang penakluk. Ucapanku ini pasti terwujud di sini; tiada perlu ragu atau berpanjang pertimbangan.

Verse 44

नारदस्य वचः श्रुत्वा सर्वे देवा मुदान्विताः । ऐकपद्येन चोत्तस्थुर्योद्धुकामाश्च तारकम्

Mendengar sabda Nārada, semua dewa dipenuhi sukacita. Seketika mereka bangkit serentak, berhasrat memerangi Tāraka.

Verse 45

कुमारं गजमारोप्य देवेन्द्रो ह्यग्रगोऽभवत् । सुरसैन्येन महता लोकपालैः समावृतः

Setelah menaikkan Kumāra ke atas gajah, Dewa-Indra maju di barisan terdepan, dikelilingi bala tentara besar para dewa serta para penjaga penjuru dunia.

Verse 46

तदा दुन्दुभयो नेदुर्भेरीतूर्याण्यनेकशः । वीणावेणुमृदंगानि तथा गन्धर्वनि स्वनाः

Saat itu genderang dundubhi bergemuruh; banyak bheri dan turyā pun ditiup nyaring. Vīṇā, seruling, dan mṛdaṅga berbunyi, disertai alunan merdu para Gandharva.

Verse 47

गजं दत्त्वा महेंद्राय कुमारो यानमारुहत् । अनेकरत्नसंवीतं नानाश्चर्यसमन्वितम् । विचित्रचित्रं सुमहत्तथाश्चर्यसमन्वितम्

Setelah mempersembahkan gajah kepada Mahendra (Indra), Kumāra menaiki sebuah wahana agung—berhiaskan banyak permata, sarat aneka keajaiban, amat luas dan menakjubkan, dengan ragam hias yang indah beraneka warna.

Verse 48

विमानमारुह्य तदा महायशाः स शांकरिः सर्वगणैरुपेतः । श्रिया समेतः परया बभौ महान्स वीज्यमानश्चमरैर्महाप्रभैः

Kemudian putra Śaṅkara yang termasyhur itu (Kumāra) menaiki vimāna, disertai seluruh gaṇa; ia bersinar dengan kemegahan agung. Berlimpah śrī yang tertinggi, ia tampak mulia, diipasi dengan cāmara yang bercahaya.

Verse 49

प्राचे तसं छत्र महामणिप्रभं रत्नैरुपेतं बहुभिर्विराजितम् । धृतं तदा तेन कुमारमूर्द्धनि चन्द्रैः किरणैः सुशोभितम्

Lalu, ke arah timur, sebuah payung kerajaan yang menyala oleh sinar permata agung—berhias banyak ratna—diangkat di atas kepala Panglima ilahi, Kumāra, tampak elok seakan dihiasi pancaran sinar rembulan.

Verse 50

संमीलितास्तदा सव देवा इन्द्रपुरोगमाः । बलैः स्वैः स्वैः परिक्रांता योद्धुकामा महाबलाः

Saat itu semua dewa, dipimpin Indra, berhimpun bersama. Masing-masing dikelilingi bala tentaranya sendiri—perkasa, penuh daya, dan berhasrat maju ke medan perang.

Verse 51

यमेऽपि स्वगणैः सार्द्धं मरुद्भिश्च सदागतिः । पाथोभिर्वरुणस्तत्र कुबेरो गुह्यकैः सह । ईशोऽपि प्रमथैः सार्द्धं नैरृतो व्याधिभिः सह

Yama pun datang bersama para pengiringnya; para Marut yang senantiasa bergerak juga hadir di sana. Varuṇa datang beserta segala perairan, Kubera bersama para Guhyaka, dan Īśa bersama para Pramatha; Nairṛta pun hadir disertai rombongan penyakit dan derita.

Verse 52

एवं तेऽष्टौ लोकपा योद्धुकामाः सर्वे मिलित्वा तारकं हंतुमेव । पुरस्कृत्वा शांकरिं विश्ववंद्यं सेनापतिं चात्मविदां वरिष्ठम्

Demikianlah delapan penjaga dunia, semuanya berhasrat berperang, bersatu dengan satu tujuan—membinasakan Tāraka. Dengan menempatkan Śāṅkarī-Śakti yang dipuja segenap jagat di barisan depan, serta Sang Panglima, yang utama di antara para pengenal Ātman, mereka pun maju.

Verse 53

एवं ते योद्धुकामा हि अवतेरुश्च भूतलम् । अंतर्वेद्यां स्थिताः सर्वे गंगा यमुनमध्यगाः

Demikianlah, mereka yang berhasrat bertempur turun ke bumi. Semuanya mengambil posisi di Antarvedī—tanah suci yang terletak di antara Gaṅgā dan Yamunā.

Verse 54

पातालाच्च समायातास्तारकस्योपजीविनः । चेरुरंगबलोपेता हन्तुकामाः सुरान्रणे

Dari Pātāla pun datang mereka yang hidup di bawah naungan Tāraka. Berbekal kekuatan jasmani, mereka bergerak ke sana kemari, berniat membunuh para dewa dalam pertempuran.

Verse 55

तारको हि समायातो विमानेन विराजितः । छत्रेण च महातेजा ध्रियमाणेन मूर्द्धनि

Tāraka pun datang, bersinar gemilang di atas vimāna-nya. Sang perkasa yang bercahaya itu dihiasi payung kerajaan yang dipegang tegak di atas kepalanya.

Verse 56

चामरैर्विज्यमानो हि शुशुभे दैत्यराट् स्वयम्

Dikipasi dengan cāmara (kipas ekor yak), raja para Daitya itu sendiri tampak amat cemerlang.

Verse 57

एवं देवाश्च दैत्याश्च अंतर्वेद्यां स्थितास्तदा । सैन्येन महता तत्र व्यूहान्कृत्वा पृथक्पृथक्

Demikianlah, para dewa dan para Daitya yang saat itu berada di Antarvedī, menyusun bala tentara besar mereka di sana dalam formasi-formasi perang yang terpisah.

Verse 58

गजान्कृत्वा ह्येकतश्च हयांश्च विविधांस्तथा । स्यंदनानिविचित्राणि नानारत्नयुतानि च

Mereka menempatkan gajah-gajah di satu sisi, demikian pula aneka kuda; dan mengatur kereta-kereta perang yang menakjubkan, bertatahkan berbagai permata.

Verse 59

पदाता बहवस्तत्र शक्तिशूलपरश्वधैः । खड्गतोमरनाराचैः पाशमुद्गरशोभिताः

Di sana banyak prajurit pejalan kaki berdiri gemilang—bersenjata tombak, trisula, dan kapak; serta berhias pedang, lembing, panah besi, jerat, dan gada.

Verse 60

ते सेने सुरदैत्यानां शुशुभाते परस्परम् । हंतुकामास्तदा ते वै स्तूयमानाश्च बन्धुभिः

Kedua bala tentara—para dewa dan para Daitya—tampak bersinar saling berhadapan; saat itu masing-masing berhasrat menumbangkan lawan, sementara dipuji dan disemangati oleh sanak-kerabatnya.