Adhyaya 38

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत राजेन्द्र गुहावासीति चोत्तमम् । यत्र सिद्धो महादेवो गुहावासी समार्बुदम्

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: Kemudian, wahai raja terbaik, pergilah ke tirtha utama bernama Guhāvāsī; di sanalah Mahādewa di Gunung Arbuda menjadi siddha, termasyhur sebagai ‘Guhāvāsī’.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । केन कार्येण भो तात महादेवो जगद्गुरुः । गुहायामनयत्कालं सुदीर्घं द्विजसत्तम

Yudhiṣṭhira bersabda: Untuk tujuan apakah, wahai guru yang mulia, Mahādewa—Jagadguru—menghabiskan waktu yang amat panjang di dalam gua, wahai brāhmaṇa utama?

Verse 3

एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ । श्रोतुमिच्छाम्यहं सर्वपरं कौतूहलं हि मे

Wahai yang tanpa noda, jelaskanlah semuanya kepadaku dengan rinci. Aku ingin mendengarnya sepenuhnya, sebab rasa ingin tahuku sangat mendalam.

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच । साधु प्रश्नो महाराज पृष्टो यो वै त्वयोत्तमः । पुराणे विस्तरो ह्यस्य न शक्यो हि मयाधुना

Mārkaṇḍeya bersabda: Wahai mahārāja, sungguh baik pertanyaan utama yang engkau ajukan. Uraiannya yang luas berada dalam khazanah Purāṇa, dan kini aku tidak mampu menuturkannya secara menyeluruh.

Verse 5

कथितुं वृद्धभावत्वादतीतो बहुकालिकः । संक्षेपात्तेन ते तात कथयामि निबोध मे

Karena usiaku telah lanjut dan banyak waktu telah berlalu, aku tidak sanggup menuturkannya panjang lebar. Maka, wahai anakku, akan kukatakan kepadamu secara ringkas—perhatikanlah ucapanku.

Verse 6

पुरा कृतयुगे राजन्नासीद्दारुवनं महत् । नानाद्रुमलताकीर्णं नानावल्ल्युपशोभितम्

Pada zaman purba, di Kṛtayuga, wahai Raja, ada rimba agung bernama Dāruvana. Ia dipenuhi beraneka pohon dan sulur, dihiasi berbagai tanaman merambat yang elok.

Verse 7

सिंहव्याघ्रवराहैश्च गजैः खड्गैर्निषेवितम् । बहुपक्षियुतं दिव्यं यथा चैत्ररथं वनम्

Rimba itu didatangi singa, harimau, babi hutan, gajah, dan badak. Dipenuhi banyak burung, hutan ilahi itu menakjubkan—laksana hutan surgawi Caitraratha.

Verse 8

तत्र केचिन्महाप्राज्ञा वसन्ति संशितव्रताः । वसन्ति परया भक्त्या चतुराश्रमभाविताः

Di sana tinggal beberapa mahāprājña, para pertapa yang teguh dalam tapa-vrata yang teratur. Mereka menetap dengan bhakti tertinggi, berteguh dalam semangat empat āśrama.

Verse 9

ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थो यतिस्तथा । स्वधर्मनिरताः सर्वे वाञ्छन्तः परमं पदम्

Baik sebagai brahmacārī, gṛhastha, vānaprastha, maupun yati—semuanya tekun pada svadharma masing-masing, mendambakan Paramapada, kedudukan tertinggi.

Verse 10

तावद्वसन्तसमये कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । विमानस्थो महादेवो गच्छन्वै ह्युमया सह

Kemudian, pada musim semi, pada suatu kesempatan lain, Mahādeva—bersemayam di dalam vimāna surgawi—benar-benar sedang bepergian bersama Umā.

Verse 11

ददर्श तोय आवासमृक्सामयजुर्नादितम् । अलक्ष्यागतनिर्गम्यं सर्वपापक्षयंकरम्

Ia melihat pertapaan suci di tepi air, bergema oleh lantunan Ṛk, Sāma, dan Yajus. Tempat itu dapat dimasuki dan ditinggalkan tanpa terlihat, serta melenyapkan segala dosa.

Verse 12

तं दृष्ट्वा मुदिता देवी हर्षगङ्गदया गिरा । पप्रच्छ देवदेवेशं शशाङ्ककृतभूषणम्

Melihatnya, Sang Dewi bersukacita; dengan kata-kata yang mengalir dalam kegembiraan dan kasih sayang, ia bertanya kepada Dewa para dewa, yang berhias bulan.

Verse 13

देव्युवाच । कस्यायमाश्रमो देव वेदध्वनिनिनादितः । यं दृष्ट्वा क्षुत्पिपासाद्यैः श्रमैश्च परिहीयते

Sang Dewi berkata: “Wahai Dewa, pertapaan siapakah ini yang bergema oleh suara Weda? Dengan memandangnya, lapar, dahaga, dan keletihan lainnya pun mereda.”

Verse 14

महेश्वर उवाच । किं त्वया न श्रुतं देवि महादारुवनं महत् । बहुविप्रजनो यत्र गृहधर्मेण वर्तते

Maheśvara bersabda: “Wahai Dewi, tidakkah engkau pernah mendengar Mahādāruvana yang agung? Di sana banyak brāhmaṇa hidup menurut dharma kehidupan berumah tangga.”

Verse 15

अत्र यः स्त्रीजनः कश्चिद्भर्तृशुश्रूषणे रतः । नान्यो देवो न वै धर्मो ज्ञायते शैलनन्दिनि

Di sini, perempuan mana pun yang tekun melayani suaminya—wahai putri gunung—tidak mengenal dewa lain dan tidak pula dharma lain; itulah ikrarnya.

Verse 16

एतच्छ्रुत्वा परं वाक्यं देवदेवेन भाषितम् । कौतूहलसमाविष्टा शङ्करं पुनरब्रवीत्

Mendengar sabda yang agung itu, yang diucapkan oleh Dewa para dewa, ia—diliputi rasa ingin tahu—kembali menyapa Śaṅkara.

Verse 17

यत्त्वयोक्तं महादेव पतिधर्मरताः स्त्रियः । तासां त्वं मदनो भूत्वा चारित्रं क्षोभय प्रभो

“Wahai Mahādeva, engkau berkata bahwa para wanita di sini teguh dalam dharma kesetiaan kepada suami. Maka, wahai Prabhu, jadilah laksana Madana dan guncangkan laku mereka—ujilah keteguhan mereka.”

Verse 18

ईश्वर उवाच । यत्त्वयोक्तं च वचनं न हि मे रोचते प्रिये । ब्राह्मणा हि महद्भूतं न चैषां विप्रियं चरेत्

Īśvara bersabda: “Wahai kekasih, ucapanmu itu tidak berkenan bagiku. Para Brāhmaṇa adalah kekuatan suci yang agung; maka janganlah sekali-kali bertindak dengan cara yang membuat mereka tersinggung.”

Verse 19

मन्युप्रहरणा विप्राश्चक्रप्रहरणो हरिः । चक्रात्क्रूरतरो मन्युस्तस्माद्विप्रं न कोपयेत्

Senjata para vipra (Brāhmaṇa) adalah amarah, sedangkan senjata Hari adalah cakra. Amarah lebih kejam daripada cakra; karena itu janganlah membangkitkan murka seorang Brāhmaṇa.

Verse 20

न ते देवा न ते लोका न ते नगा न चासुराः । दृश्यन्ते त्रिषु लोकेषु ये तैर्दृष्टैर्न नाशिताः

Tiada para dewa, tiada dunia-dunia, tiada gunung-gunung, bahkan tiada asura pun yang terlihat di tiga alam—yang, bila telah dipandang oleh mereka dalam murka, tidak binasa.

Verse 21

तेषां मोक्षस्तथा स्वर्गो भूमिर्मर्त्ये फलानि च । येषां तुष्टा महाभागा ब्राह्मणाः क्षितिदेवताः

Mokṣa dan surga, kemakmuran di bumi, serta buah-buah di alam manusia menjadi milik mereka yang kepadanya para Brāhmaṇa mulia—laksana dewa di bumi—berkenan.

Verse 22

एवं ज्ञात्वा महाभागे असद्ग्राहं परित्यज । तत्र लोके विरुद्धं वै कुप्यन्ते येन वै द्विजाः

Maka setelah mengetahui hal ini, wahai wanita mulia, tinggalkanlah desakan yang tidak patut itu; sebab di dunia ini para Dvija (Brāhmaṇa) murka oleh sesuatu yang bertentangan dengan tatanan dharma.

Verse 23

देव्युवाच । नाहं ते दयिता देव नाहं ते वशवर्तिनी । अकृत्वाधश्व वै तासां मानं सुरसुपूजितम्

Sang Dewi bersabda: “Wahai Dewa, aku bukan kekasihmu, dan aku pun tidak berada di bawah kuasamu—kecuali engkau terlebih dahulu merendahkan kehormatan mereka, yang bahkan dipuja oleh para dewa.”

Verse 24

लोकलोके महादेव अशक्यं नास्ति ते प्रभो । क्रियतां मम चैवैकमेतत्कार्यं सुरोत्तम

Di dunia ini dan di alam seberang, wahai Mahādeva, tiada yang mustahil bagimu, wahai Prabhu. Wahai yang terbaik di antara para dewa, laksanakanlah satu tugas ini bagiku.

Verse 25

एवमुक्तो महादेवो देव्या वाक्यहिते रतः । कृत्वा कापालिकं रूपं ययौ दारुवनं प्रति

Demikian disapa, Mahādeva—bertekad menunaikan sabda Sang Dewi—mengambil wujud seorang Kāpālika dan berangkat menuju Dāruvana.

Verse 26

महाहितजटाजूटं नियम्य शशिभूषणम् । कण्ठत्राणं परं कृत्वा धारयन् कर्णकुण्डले

Ia mengikat rapat jalinan jaṭā-nya yang tertata indah, berhias rembulan; menjadikan pelindung-leher sebagai perhiasan utama, Ia pun mengenakan anting-kundala di telinga.

Verse 27

व्याघ्रचर्मपरीधानो मेखलाहारभूषितः । नूपुरध्वनिनिघोषैः कम्पयन् वै वसुंधराम्

Berbalut kulit harimau, berhias ikat pinggang dan untaian kalung; dengan gemuruh bunyi gelang kaki (nūpura) Ia sungguh mengguncang bumi.

Verse 28

महानूर्द्ध्वजटामाली कृत्तिभस्मानुलेपनः । कृत्वा हस्ते कपालं तु ब्रह्मणश्च महात्मनः

Dengan jaṭā yang menjulang tinggi, berkalungkan jaṭā, berlumur abu suci dan berselimut kulit; Sang Mahādeva menggenggam mangkuk-tengkorak (kapāla) di tangan—yang dikatakan milik Brahmā yang berhati luhur—seraya mengambil wujud pengembara pertapa.

Verse 29

महाडमरुघोषेण कम्पयन् वै वसुंधराम् । प्रभातसमये प्राप्तो महादारुवनं प्रति

Dengan gemuruh ḍamaru agung-Nya Ia mengguncang bumi; pada waktu fajar Ia tiba, menuju rimba Daruvana yang luas.

Verse 30

तावत्पुण्यजनः सर्वपुष्पपत्रफलार्थिकः । निर्गतो बहुभिः सार्द्धं पवमानः समन्ततः

Saat itu juga orang-orang saleh, menginginkan segala macam bunga, daun, dan buah; mereka keluar beramai-ramai, berkeliling ke segala penjuru dalam pengembaraan mereka.

Verse 31

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं रूपं देवस्य भारत । युवतीनां मनस्तासां कामेन कलुषीकृतम्

Wahai Bhārata, melihat rupa Dewa yang sungguh menakjubkan itu, batin para gadis muda menjadi keruh dan ternoda oleh nafsu keinginan.

Verse 32

शोभनं पुरुषं दृष्ट्वा सर्वा अपि वराङ्गनाः । क्लेदभावं ततो जग्मुर्मुदा दारुवनस्त्रियः

Melihat pria yang elok itu, semua wanita beranggota indah—para perempuan Daruvana—diliputi gelora haru; hati mereka seakan meleleh dalam sukacita.

Verse 33

विकारा बहवस्तासां देवं दृष्ट्वा महाद्भुतम् । संजाता विप्रपत्नीनां तदा तासु नरोत्तम

Wahai insan terbaik, ketika para istri brāhmaṇa memandang Dewa yang maha-ajaib itu, banyak gelombang perubahan rasa yang kuat bangkit dalam diri mereka.

Verse 34

परिधानं न जानन्ति काश्चिद्दृष्ट्वा वराङ्गनाः । उत्तरीयं तथा चान्या महामोहसमन्विताः

Melihatnya, sebagian wanita jelita tak lagi sadar apa yang sedang mereka kenakan; yang lain, diliputi kebingungan besar, bahkan kehilangan ingatan akan kain penutup bahu mereka.

Verse 35

केशभारपरिभ्रष्टा काचिदेवासनोत्थिता । दातुकामा तदा भैक्ष्यं चेष्टितुं नैव चाशकत्

Seorang wanita, rambutnya terurai berantakan, bangkit dari tempat duduknya; meski ingin memberi sedekah, saat itu ia bahkan tak mampu bertindak layak untuk mempersembahkan makanan kepada sang pengemis suci.

Verse 36

काचिद्दृष्ट्वा महादेवं रूपयौवनगर्विता । उत्सङ्गे संस्थितं बालं विस्मृता पायितुं स्तनम्

Seorang wanita lain, angkuh oleh keelokan dan masa mudanya, ketika memandang Mahādeva menjadi terpukau; bayi di pangkuannya pun terlupa untuk disusui.

Verse 37

कामबाणहता चान्या बाहुभ्यां पीड्य सुस्तनौ । निःश्वसन्ती तदा चोष्णं न किंचित्प्रतिजल्पति

Yang lain lagi, terkena panah Kāma, merapatkan kedua lengannya menekan dada yang elok; menghela napas panas, ia tak sanggup mengucap sepatah kata pun.

Verse 38

। अध्याय

“Adhyāya”—penanda bab (kolofon) di sini.

Verse 39

तावत्ते ब्राह्मणाः सर्वे भ्रमित्वा काननं महत् । आगताः स्वगृहे दारान् ददृशुश्च हतौजसः

Sementara itu, semua brāhmaṇa itu, setelah mengembara di rimba yang luas, kembali ke rumah masing-masing dan melihat para istri mereka; namun daya wibawa dan keyakinan mereka telah runtuh.

Verse 40

यासां पूर्वतरा भक्तिः पातिव्रत्ये पतीन्प्रति । चलितास्ता विदित्वाशु निर्जग्मुर्द्विजसत्तमाः

Begitu menyadari bahwa bhakti para istri kepada suami—berlandaskan pativratā-dharma—telah terguncang, para dvija terbaik itu segera berangkat lagi.

Verse 41

संविदं परमां कृत्वा ज्ञात्वा देवं महेश्वरम् । क्षोभयित्वा मनस्तासां ततश्चादर्शनं गतम्

Setelah meneguhkan tekad tertinggi dan mengenali Sang Dewa sebagai Mahēśvara sendiri, mereka mengguncang batin para wanita itu; lalu kehadiran ilahi itu lenyap dari pandangan.

Verse 42

क्रोधाविष्टो द्विजः कश्चिद्दण्डमुद्यम्य धावति । कल्माषयष्टिमन्ये च तथान्ये दर्भमुष्टिकाम्

Seorang dwija yang dikuasai amarah berlari maju sambil mengangkat tongkat; yang lain mengambil tongkat bertotol, dan yang lain lagi menggenggam segenggam rumput darbha.

Verse 43

इतश्चेतश्च ते सर्वे भ्रमित्वा काननं नृप । एकीभूत्वा महात्मानो व्याजह्रुश्च रुषा गिरम्

Wahai Raja, setelah berkeliling ke sana kemari di rimba, mereka semua—para mahatma itu—berkumpul dan mengucapkan kata-kata yang menyala oleh amarah.

Verse 44

यदिदं च हुतं किंचिद्गुरवस्तोषिता यदि । तेन सत्येन देवस्य लिङ्गं पततु चोत्तमम्

Jika benar ada persembahan homa apa pun yang telah kami lakukan, dan jika para guru sungguh telah berkenan, maka oleh kebenaran itu semoga liṅga Tuhan yang mulia itu jatuh.

Verse 45

आश्रमादाश्रमं सर्वे न त्यजामो विधिक्रमात् । तेन सत्येन देवस्य लिङ्गं पततु भूतले

Kami tidak meninggalkan dharma āśrama—berpindah dari satu tahap pertapaan ke tahap berikutnya—bertentangan dengan tata yang ditetapkan. Oleh kebenaran itu, semoga liṅga Tuhan jatuh ke bumi.

Verse 46

एवं सत्यप्रभावेन त्रिरुक्तेन द्विजन्मनाम् । शिवस्य पश्यतो लिङ्गं पतितं धरणीतले

Demikianlah, oleh daya kebenaran—diucapkan tiga kali oleh para dvija—liṅga itu jatuh ke permukaan bumi, sementara Śiva memandangnya.

Verse 47

हाहाकारो महानासील्लोकालोकेऽपि भारत । देवस्य पतिते लिङ्गे जगतश्च महाक्षये

Wahai Bhārata, ketika liṅga Sang Dewa jatuh dan kehancuran besar jagat mengancam, ratapan dahsyat pun bangkit—bahkan melintasi segala loka.

Verse 48

पतमानस्य लिङ्गस्य शब्दोऽभूच्च सुदारुणः । उल्कापाता दिशां हाहा भूमिकम्पाश्च दारुणाः

Saat Liṅga itu sedang jatuh, terdengarlah gemuruh yang amat mengerikan. Meteor pun berjatuhan; seruan “Aduhai!” menggema ke segala arah, dan gempa dahsyat mengguncang bumi.

Verse 49

पतन्ति पर्वताग्राणि शोषं यान्ति च सागराः । देवस्य पतिते लिङ्गे देवा विमनसोऽभवन्

Puncak-puncak gunung mulai runtuh, dan samudra pun seakan mengering. Ketika Liṅga Sang Dewa telah jatuh, para dewa menjadi muram dan gelisah.

Verse 50

समेत्य सहिताः सर्वे ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । कृताञ्जलिपुटाः सर्वे स्तुवन्ति विविधैः स्तवैः

Lalu mereka semua berkumpul dan mendatangi Brahmā, Sang Pengatur Tertinggi. Dengan tangan terkatup penuh hormat, mereka memujinya dengan beraneka kidung pujian.

Verse 51

ततस्तुष्टो जगन्नाथश्चतुर्वदनपङ्कजः । आर्तान्प्राह सुरान्सर्वान्मा विषादं गमिष्यथ

Maka Jagannātha Brahmā—berwajah teratai, bermulut empat—berkenan lalu bersabda kepada semua dewa yang tertimpa duka: “Jangan tenggelam dalam keputusasaan.”

Verse 52

ब्रह्मशापाभिभूतोऽसौ देवदेवस्त्रिलोचनः । तुष्टैस्तैस्तपसा युक्तैः पुनर्मोक्षं गमिष्यति

Dewa para dewa yang bermata tiga itu telah ditundukkan oleh kutukan Brahmā; namun bila laku tapa dan sarana asketis itu dijalankan dengan sempurna, ia akan kembali mencapai mokṣa (pembebasan).

Verse 53

एतच्छ्रुत्वा ययुर्देवा यथागतमरिन्दम । भावयित्वा ततः सर्वे मुनयश्चैव भारत

Mendengar itu, wahai penakluk musuh, para dewa pun pergi sebagaimana mereka datang. Lalu, wahai Bhārata, semua resi merenungkannya dan melanjutkan perjalanan.

Verse 54

विश्वामित्रवसिष्ठाद्या जाबालिरथ कश्यपः । समेत्य सहिताः सर्वे तमूचुस्त्रिपुरान्तकम्

Viśvāmitra, Vasiṣṭha, dan para resi lainnya—Jābāli serta Kaśyapa juga—berkumpul bersama, lalu semuanya berkata kepada Tripurāntaka (Śiva).

Verse 55

ब्रह्मतेजो हि बलवद्द्विजानां हि सुरेश्वर । क्षान्तियुक्तस्तपस्तप्त्वा भविष्यसि गतक्लमः

Wahai Penguasa para dewa, brahma-tejas kaum dvija sungguh amat kuat. Dengan kesabaran, lakukan tapa; niscaya engkau akan bebas dari letih dan derita.

Verse 56

यतः क्षोभादृषीणां च तदेवं लिङ्गमुत्तमम् । पतितं ते महादेव न तत्पूज्यं भविष्यति

Karena kegelisahan para resi, Liṅga yang luhur ini demikian jatuh, wahai Mahādeva. Maka dalam keadaan jatuh itu, ia tidak lagi layak dipuja.

Verse 57

न तच्छ्रेयोऽग्निहोत्रेण नाग्निष्टोमेन लभ्यते । प्राप्नुवन्ति च यच्छ्रेयो मानवा लिङ्गपूजने

Kesejahteraan tertinggi itu tidak diperoleh melalui Agnihotra, dan tidak pula melalui Agniṣṭoma. Namun kebajikan yang dicapai manusia—itulah kesejahteraan tertinggi—diperoleh melalui pemujaan Liṅga.

Verse 58

देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । वचनेन तु विप्राणामेतत्पूज्यं भविष्यति

Bagi para dewa, dānava, yakṣa, gandharva, nāga, dan rākṣasa sekalipun—oleh sabda para brāhmaṇa—ini akan menjadi layak dihormati dan dipuja.

Verse 59

ब्रह्मविष्ण्विन्द्रचन्द्राणामेतत्पूज्यं भविष्यति । यत्फलं तव लिङ्गस्य इह लोके परत्र च

Ini akan menjadi layak dipuja bahkan oleh Brahmā, Viṣṇu, Indra, dan Candra; dan buah pemujaan Liṅga-Mu akan diperoleh di dunia ini maupun di alam seberang.

Verse 60

एवमुक्तो जगन्नाथः प्रणिपत्य द्विजोत्तमान् । मुदा परमया युक्तः कृताञ्जलिरभाषत

Demikian disapa, Jagannātha bersujud kepada para dvija yang utama. Dipenuhi sukacita tertinggi, dengan tangan terkatup penuh hormat, ia pun bertutur.

Verse 61

ब्राह्मणा जङ्गमं तीर्थं निर्जलं सार्वकामिकम् । येषां वाक्योदकेनैव शुध्यन्ति मलिनो जनाः

Para Brāhmaṇa adalah tīrtha yang bergerak—tanpa air namun menganugerahkan segala tujuan; hanya oleh ‘air’ sabda mereka, orang yang ternoda pun menjadi suci.

Verse 62

न तत्क्षेत्रं न तत्तीर्थमूषरं पुष्कराणि च । ब्राह्मणे मन्युमुत्पाद्य यत्र गत्वा स शुध्यति

Tiada kṣetra suci, tiada tīrtha—bahkan tanah tandus atau Puṣkara sekalipun—yang dapat menyucikan seseorang bila sebelumnya ia membangkitkan murka seorang Brāhmaṇa.

Verse 63

न तच्छास्त्रं यन्न विप्रप्रणीतं न तद्दानं यन्न विप्रप्रदेयम् । न तत्सौख्यं यन्नविप्रप्रसादान्न तद्दुःखं यन्न विप्रप्रकोपात्

Bukanlah śāstra sejati yang tidak disusun oleh para Brāhmaṇa; bukanlah dāna sejati yang tidak patut dipersembahkan kepada Brāhmaṇa. Tiada kebahagiaan tanpa anugerah mereka, dan tiada duka tanpa kemurkaan mereka.

Verse 64

पृथिव्यां यानि तीर्थानि गङ्गाद्याः सरितस्तथा । एकस्य विप्रवाक्यस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्

Segala tīrtha di bumi, bahkan sungai-sungai mulai dari Gaṅgā, tidak sebanding dengan seperenam belas bagian dari satu sabda seorang Brāhmaṇa.

Verse 65

अभिनन्द्य द्विजान्सर्वाननुज्ञातो महर्षिभिः । ततोऽगमत्तदा देवो नर्मदातटमुत्तमम्

Setelah menghormati semua dvija dan memperoleh izin para maharṣi, sang Deva pun berangkat menuju tepi Narmadā yang mulia.

Verse 66

परमं व्रतमास्थाय गुहावासी समार्बुदम् । तपश्चचार भगवाञ्जपस्नानरतः सदा

Menjalankan tapa-brata yang tertinggi, Sang Bhagavān berdiam di gua di Arbuda dan melakukan tapa; senantiasa tekun dalam japa serta mandi suci.

Verse 67

समाप्ते नियमे तात स्थापयित्वा महेश्वरम् । वन्द्यमानः सुरैः सार्द्धं कैलासमगमत्प्रभुः

Wahai dear one, setelah laku-niyama selesai, ia menegakkan Maheśvara di sana; Sang Prabhu, dipuja para dewa, berangkat bersama mereka menuju Kailāsa.

Verse 68

नर्मदायास्तटे तेन स्थापितः परमेश्वरः । तेनैव कारणेनासौ नर्मदेश्वर उच्यते

Di tepi Sungai Narmadā, ia menegakkan Parameśvara; karena sebab itulah Ia dikenal sebagai “Narmadeśvara”.

Verse 69

योऽर्चयेन्नर्मदेशानं यतिर्वै संजितेन्द्रियः । स्नात्वा चैव महादेवमश्वमेधफलं लभेत्

Seorang yati yang menaklukkan indria, bila memuja Narmadeśāna dan mandi di sana seraya menyembah Mahādeva, memperoleh pahala setara Aśvamedha-yajña.

Verse 70

ददाति यः पितृभ्यस्तु तिलपुष्पकुशोदकम् । त्रिःसप्तपूर्वजास्तस्य स्वर्गे मोदन्ति पाण्डव

Wahai Pāṇḍava, siapa yang mempersembahkan kepada Pitṛs wijen, bunga, rumput kuśa, dan air, maka leluhurnya hingga tiga kali tujuh generasi bersukacita di surga.

Verse 71

यस्तु भोजयते विप्रांस्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । पायसं घृतमिश्रं तु स लभेत्कोटिजं फलम्

Wahai raja, siapa pun yang memberi jamuan kepada para brāhmaṇa di tīrtha itu—dengan menyajikan payasa (bubur susu) bercampur ghee—akan memperoleh pahala kebajikan berlipat sejuta (kroṛa).

Verse 72

सुवर्णं रजतं वापि ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिर । ददाति तोयमध्यस्थः सोऽग्निष्टोमफलं लभेत्

Wahai Yudhiṣṭhira, siapa pun yang berdiri di tengah air lalu mempersembahkan emas atau perak kepada para brāhmaṇa, ia meraih pahala setara yajña Agniṣṭoma.

Verse 73

अष्टम्यांवा चतुर्दश्यां निराहारो वसेत्तु यः । नर्मदेश्वरमासाद्य प्राप्नुयाज्जन्मनः फलम्

Siapa yang tinggal di sana sambil berpuasa pada tithi kedelapan atau keempat belas, lalu mendekati Narmadeśvara untuk darśana, ia memperoleh buah sejati dari kelahiran sebagai manusia.

Verse 74

अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । तस्य व्याधिभयं न स्यात्सप्तजन्मसु भारत

Wahai raja, wahai Bhārata, siapa yang melakukan agnipraveśa di tīrtha itu, baginya tiada ketakutan akan penyakit selama tujuh kelahiran.

Verse 75

अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोके भविष्यति

Wahai raja, siapa yang menjalankan anāśaka—pantang makan sepenuhnya—di tīrtha itu, jalannya menjadi tak berbalik, dan ia akan mencapai Rudraloka.

Verse 76

एष ते विधिरुद्दिष्टस्तस्योत्पत्तिर्नरोत्तम । पुराणे विहिता तात संज्ञा तस्य तु विस्तरात्

Wahai insan utama, tata cara ini telah dijelaskan kepadamu; asal-usulnya, wahai yang terkasih, serta sebutannya telah ditetapkan dalam Purāṇa dengan uraian lengkap.

Verse 77

एतं कीर्तयते यस्तु नर्मदेश्वरसम्भवम् । भक्त्या शृणोति च नरः सोऽपि स्नानफलं लभेत्

Siapa pun yang melantunkan kisah penampakan Narmadeśvara ini, dan siapa pun yang mendengarnya dengan bhakti, ia pun memperoleh pahala mandi suci di tīrtha.