Home›Upanishads›Niralamba›Verse 39
←Previous Verse
Next Verse→

Niralamba Upanishad: Verse 39

संन्यासीति च सर्वधर्मान्परित्यज्य निर्ममो निरहङ्कारो भूत्वा ब्रह्मेष्टं शरणमुपगम्य ‘तत्त्वमसि’, ‘अहं ब्रह्मास्मि’, ‘सर्वं खल्विदं ब्रह्म’, ‘नेह नानास्ति किञ्चन’ इत्यादिमहावाक्यार्थानुभवज्ञानाद् ‘ब्रह्मैवाहमस्मि’ इति निश्चित्य निर्विकल्पसमाधिना स्वतन्त्रो यतिश्चरति स संन्यासी स मुक्तः स पूज्यः स योगी स परमहंसः सोऽवधूतः स ब्राह्मण इति ॥३९॥

संन्यासी इति च । सर्व-धर्मान् परित्यज्य । निर्ममः निरहङ्कारः भूत्वा । ब्रह्म-इष्टम् शरणम् उपगम्य । तत्त्वम् असि । अहम् ब्रह्म अस्मि । सर्वम् खलु इदम् ब्रह्म । न इह नाना अस्ति किञ्चन । इति-आदि-महावाक्य-अर्थ-अनुभव-ज्ञानात् । ब्रह्म एव अहम् अस्मि इति निश्चित्य । निर्विकल्प-समाधिना । स्वतन्त्रः यतिः चरति । सः संन्यासी । सः मुक्तः । सः पूज्यः । सः योगी । सः परमहंसः । सः अवधूतः । सः ब्राह्मणः इति ॥३९॥

Recitation with translationNiralamba Upanishad 39

saṃnyāsīti ca sarva-dharmān parityajya nirmamo nirahaṅkāro bhūtvā brahmeṣṭaṃ śaraṇam upagamya ‘tattvam asi’, ‘ahaṃ brahmāsmi’, ‘sarvaṃ khalvidaṃ brahma’, ‘neha nānāsti kiñcana’ ityādi-mahāvākya-artha-anubhava-jñānād ‘brahmaivāham asmi’ iti niścitya nirvikalpa-samādhinā svatantraḥ yatiś carati sa saṃnyāsī sa muktaḥ sa pūjyaḥ sa yogī sa paramahaṃsaḥ so’vadhūtaḥ sa brāhmaṇa iti ||39||

संन्यासी वो है जो सब धरम छोड़ देता है। उसमें मेरा-मेरा नहीं रहता, अहंकार नहीं रहता। वो ब्रह्मन को अपना आसरा बना लेता है। महावाक्य सुनता है, 'तत् त्वम् असि', 'अहम् ब्रह्मास्मि', 'सब कुछ ब्रह्मन है', 'इस दुनिया में कोई अलग नहीं'। इनका मतलब समझ के वो समझता है, 'मैं ही ब्रह्मन हूँ'। वो समाधि में स्थित हो जाता है। आज़ाद घूमता है। वो संन्यासी है, मुक्त है, पूजा योग्य है, योगी है, परमहंस है, अवधूत है, ब्रह्मन है, ऐसा कहते हैं।

‘Renunciant’—having abandoned all duties, becoming without possessiveness and without egoism, and having approached Brahman, the desired refuge; through experiential knowledge of the meanings of the great sayings such as ‘That thou art’, ‘I am Brahman’, ‘All this indeed is Brahman’, ‘Here there is no plurality whatsoever’, having ascertained ‘I am Brahman alone’, he, a mendicant, moves about independently through nirvikalpa-samādhi. He is a renunciant; he is liberated; he is worthy of worship; he is a yogin; he is a paramahaṃsa; he is an avadhūta; he is a brāhmaṇa—thus.

saṃnyāsīa renunciate
saṃnyāsī:
TypeNoun
Rootsaṃnyāsin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
itithus
iti:
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय
sarva-dharmānall duties/observances
sarva-dharmān:
TypeNoun
Rootsarva + dharma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया बहुवचन
parityajyahaving abandoned
parityajya:
TypeVerb
Rootparityajya (कृदन्त; √tyaj त्यज्, उपसर्ग pari-)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
nirmamaḥfree from possessiveness
nirmamaḥ:
TypeAdjective
Rootnir-mama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
nirahaṅkāraḥfree from ego-sense
nirahaṅkāraḥ:
TypeAdjective
Rootnir-ahaṅkāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
bhūtvāhaving become
bhūtvā:
TypeVerb
Rootbhūtvā (कृदन्त; √bhū भू)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
brahmaBrahman
brahma:
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
iṣṭamthe chosen/most desired (refuge)
iṣṭam:
TypeNoun
Rootiṣṭa (कृदन्त; √iṣ/√yaj इष्/यज्; ‘इष्ट’ = प्रिय/इष्टदेव)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (brahma इत्यस्य विशेषणम्)
śaraṇamrefuge
śaraṇam:
TypeNoun
Rootśaraṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
upagamyahaving approached
upagamya:
TypeVerb
Rootupagamya (कृदन्त; √gam गम्, उपसर्ग upa-)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
tattvamThat (reality)
tattvam:
TypeNoun
Roottattva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
asiyou are
asi:
TypeVerb
Root√as अस्
Formलट्; मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
ahamI
aham:
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा एकवचन
brahmaBrahman
brahma:
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
asmiam
asmi:
TypeVerb
Root√as अस्
Formलट्; उत्तमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
sarvamall; everything
sarvam:
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
khaluindeed
khalu:
TypeIndeclinable
Rootkhalu (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चय/खलु
idamthis
idam:
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
brahmais Brahman
brahma:
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
ihahere (in this reality)
iha:
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formअव्यय; देश/अत्र
nānādiversity; multiplicity
nānā:
TypeIndeclinable
Rootnānā (अव्यय/विशेषण-प्रयोग)
Formअव्यय; भेदवाचक
astiexists
asti:
TypeVerb
Root√as अस्
Formलट्; प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
kiñcanaanything whatsoever
kiñcana:
TypeIndeclinable
Rootkiñcana (सर्वनाम/निपात)
Formनिपात; ‘किञ्चन’ = किमपि (निषेधेन सह)
ityādiand so forth
ityādi:
TypeIndeclinable
Rootiti + ādi (अव्यय-समास)
Formअव्यय; ‘इत्यादि’ = and so on
mahāvākya-artha-anubhava-jñānātfrom the experiential knowledge of the meaning of the mahāvākyas
mahāvākya-artha-anubhava-jñānāt:
TypeNoun
Rootmahāvākya + artha + anubhava + jñāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी एकवचन; ‘…ज्ञानात्’
brahmaBrahman
brahma:
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
evaalone; indeed
eva:
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
ahamI
aham:
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा एकवचन
asmiam
asmi:
TypeVerb
Root√as अस्
Formलट्; उत्तमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
itithus
iti:
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय
niścityahaving ascertained
niścitya:
TypeVerb
Rootniścitya (कृदन्त; √ci चि/√cit?; causative/denom from niś-caya; here from √ci with niś- ‘to ascertain’)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
nirvikalpa-samādhināby nirvikalpa samādhi
nirvikalpa-samādhinā:
TypeNoun
Rootnirvikalpa + samādhi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया एकवचन
svatantraḥindependent; self-abiding
svatantraḥ:
TypeAdjective
Rootsvatantra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
yatiḥthe ascetic
yatiḥ:
TypeNoun
Rootyati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
caratimoves about; lives
carati:
TypeVerb
Root√car चर्
Formलट्; प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
saḥhe
saḥ:
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
saṃnyāsīis a renunciate
saṃnyāsī:
TypeNoun
Rootsaṃnyāsin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
saḥhe
saḥ:
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
muktaḥliberated
muktaḥ:
TypeAdjective
Rootmukta (कृदन्त; √muc मुच्)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
saḥhe
saḥ:
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
pūjyaḥworthy of worship/respect
pūjyaḥ:
TypeAdjective
Rootpūjya (कृदन्त; √pūj पूज्)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
saḥhe
saḥ:
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
yogīa yogin
yogī:
TypeNoun
Rootyogin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
saḥhe
saḥ:
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
paramahaṃsaḥa paramahaṃsa (supreme renunciate)
paramahaṃsaḥ:
TypeNoun
Rootparamahaṃsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
saḥhe
saḥ:
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
avadhūtaḥan avadhūta (one who has cast off conventions)
avadhūtaḥ:
TypeNoun
Rootavadhūta (कृदन्त/प्रातिपदिक; √dhū धू with ava-)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
saḥhe
saḥ:
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
brāhmaṇaḥa brāhmaṇa (knower of Brahman)
brāhmaṇaḥ:
TypeNoun
Rootbrāhmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
itithus
iti:
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; समाप्ति
  • brahmeṣṭaṃ = brahma + iṣṭam (a+a→e)
  • khalvidaṃ = khalu + idam (u+i→vi)
  • so’vadhūtaḥ = saḥ + avadhūtaḥ (visarga→’ before vowel). उद्धृत-वाक्येषु पदच्छेदः: tattvam asi
  • ahaṃ brahmāsmi
  • sarvaṃ khalu idaṃ brahma
  • na iha nānā asti kiñcana. समासाः: sarva-dharmān (कर्मधारय), mahāvākya-artha-anubhava-jñānāt (तत्पुरुष), nirvikalpa-samādhinā (तत्पुरुष)
Central concept
Saṃnyāsa as jñāna-niṣṭhā; mokṣa through Mahāvākya-anubhava; nirvikalpa-samādhi; jīvanmukti
The mahavakyas
Explicitly cites multiple Mahāvākyas: ‘tat tvam asi’ (ChU 6.8.7), ‘ahaṃ brahmāsmi’ (BU 1.4.10), ‘sarvaṃ khalvidaṃ brahma’ (ChU 3.14.1), ‘neha nānāsti kiñcana’ (BU 4.4.19). Presents their arthānubhava (realized meaning) as the basis for ‘brahmaivāham asmi’ certainty.
Veda
Shukla Yajur Veda
Chandas
Prose

Yoga and practice

Frames nirvikalpa-samādhi as stabilization of nondual knowledge; emphasizes prerequisites of vairāgya, ego-dissolution (nirahaṅkāra), non-possessiveness (nirmamatva), and inner renunciation; suggests jñāna-yoga culminating in sahaja freedom (svatantratā) and jīvanmukti conduct.

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Upanishads in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play