Dhyanabindu Upanishad: Verse 46
योनिस्थानं तयोर्मध्ये कामरूपं निगद्यते । आधाराख्ये गुदस्थाने पङ्कजं यच्चतुर्दलम् ॥ तन्मध्ये प्रोच्यते योनिः कामाख्या सिद्धवन्दिता । योनिमध्ये स्थितं लिङ्गं पश्चिमाभिमुखं तथा ॥ मस्तके मणिवद्भिन्नं यो जानाति स योगवित् । तप्तचामीकराकारं तडिल्लेखेव विस्फुरत् ॥ चतुरस्रमुपर्यग्नेरधो मेढ्रात्प्रतिष्ठितम् । स्वशब्देन भवेत्प्राणः स्वाधिष्ठानं तदाश्रयम् ॥
योनि-स्थानम् । तयोः । मध्ये । काम-रूपम् । निगद्यते । आधार-आख्ये । गुद-स्थाने । पङ्कजम् । यत् । चतुः-दलम् ॥ तत्-मध्ये । प्रोच्यते । योनिḥ । काम-आख्या । सिद्ध-वन्दिता । योनि-मध्ये । स्थितम् । लिङ्गम् । पश्चिम-अभिमुखम् । तथा ॥ मस्तके । मणि-वत् । भिन्नम् । यः । जानाति । सः । योग-वित् । तप्त-चामीकर-आकारम् । तडित्-लेखा-इव । विस्फुरत् ॥ चतुरस्रम् । उपरि । अग्नेः । अधः । मेढ्रात् । प्रतिष्ठितम् । स्व-शब्देन । भवेत् । प्राणः । स्वाधिष्ठानम् । तत्-आश्रयम् ॥
yonisthānaṃ tayor madhye kāmarūpaṃ nigadyate | ādhārākhye gudasthāne paṅkajaṃ yac caturdalam || tanmadhye procyate yoniḥ kāmākhyā siddhavanditā | yonimadhye sthitaṃ liṅgaṃ paścimābhimukhaṃ tathā || mastake maṇivad bhinnaṃ yo jānāti sa yogavit | tapta-cāmīkarākāraṃ taḍillekheva visphurat || caturasram upary agner adho meḍhrāt pratiṣṭhitam | svaśabdena bhavet prāṇaḥ svādhiṣṭhānaṃ tadāśrayam ||
गुदा और लिंग के बीच में एक स्थान है, उसे योनि कहते हैं। यह इच्छा से बना है। गुदा के पास आधार नाम का स्थान है, वहाँ चार पंख वाली कमल है। उसके बीच में काम नाम की योनि है, सिद्ध लोग इसकी पूजा करते हैं। योनि के बीच में लिंग है, जो वेस्ट की तरफ है। जो इसको जाने, जो ऊपर से टूटा है जैसे मणि, वो योग जानता है। यह गरम सोना जैसा दिखता है, बिजली की तरह चमकता है। आग के ऊपर और लिंग के नीचे एक स्क्वायर चक्र है। अपनी आवाज़ से प्राण उठता है, स्वाधिष्ठान इसका आधार है।
Between those two (the anus and the generative organ) is said to be the ‘yoni-place’, of the nature of desire. In the region called the support (ādhāra), located at the anus, there is a lotus with four petals. In its middle is declared the yoni, called ‘Kāmā’, revered by the perfected ones. In the middle of the yoni is situated a liṅga, facing west. He who knows it—split at its head like a jewel—is a knower of yoga. It has the appearance of heated gold, flashing like a streak of lightning. A square (maṇḍala) is established above the fire and below the generative organ. By its own sound the prāṇa arises; the svādhiṣṭhāna is its support.
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.