Dhyanabindu Upanishad: Verse 45
योनिस्थानं तयोर्मध्ये कामरूपं निगद्यते । आधाराख्ये गुदस्थाने पङ्कजं यच्चतुर्दलम् ॥ तन्मध्ये प्रोच्यते योनिः कामाख्या सिद्धवन्दिता । योनिमध्ये स्थितं लिङ्गं पश्चिमाभिमुखं तथा ॥ मस्तके मणिवद्भिन्नं यो जानाति स योगवित् । तप्तचामीकराकारं तडिल्लेखेव विस्फुरत् ॥ चतुरस्रमुपर्यग्नेरधो मेढ्रात्प्रतिष्ठितम् । स्वशब्देन भवेत्प्राणः स्वाधिष्ठानं तदाश्रयम् ॥४४-४७॥
योनिस्थानम् । तयोः । मध्ये । कामरूपम् । निगद्यते । आधार-आख्ये । गुद-स्थाने । पङ्कजम् । यत् । चतुर्दलम् । तत्-मध्ये । प्रोच्यते । योनिः । काम-आख्या । सिद्ध-वन्दिता । योनि-मध्ये । स्थितम् । लिङ्गम् । पश्चिम-अभिमुखम् । तथा । मस्तके । मणि-वत् । भिन्नम् । यः । जानाति । सः । योग-वित् । तप्त-चामीकर-आकारम् । तडित्-लेखा-इव । विस्फुरत् । चतुरस्रम् । उपरि । अग्नेः । अधः । मेढ्रात् । प्रतिष्ठितम् । स्व-शब्देन । भवेत् । प्राणः । स्वाधिष्ठानम् । तत्-आश्रयम् ॥४४-४७॥
yonisthānaṃ tayor madhye kāmarūpaṃ nigadyate | ādhārākhye gudasthāne paṅkajaṃ yac caturdalam || tanmadhye procyate yoniḥ kāmākhyā siddhavanditā | yonimadhye sthitaṃ liṅgaṃ paścimābhimukhaṃ tathā || mastake maṇivad bhinnaṃ yo jānāti sa yogavit | tapta-cāmīkarākāraṃ taḍillekheva visphurat || caturasram upary agner adho meḍhrāt pratiṣṭhitam | svaśabdena bhavet prāṇaḥ svādhiṣṭhānaṃ tadāśrayam ||44–47||
इन दोनों चक्रों के बीच एक जगह है जिसे योनि स्थान कहते हैं। यह काम रूप है, मतलब इच्छा का स्थान। आधार चक्र गुद के पास है, वहाँ एक कमल है चार पंखड़ियों वाला। उसके बीच में योनि है, जिसे सिद्ध लोग भी मानते हैं। योनि के बीच लिंग है, जो वेस्ट की तरफ मुख किए है। जो इसको जानता है, वो योग जानता है। यह गरम सोना जैसा चमकता है, बिजली की तरह चमके। एक स्क्वेयर है, आग के ऊपर और लिंग के नीचे। 'स्व' शब्द से प्राण बनता है, और स्वाधिष्ठान इसका आधार है।
Between those two, the yoni-place is said to be of the form of Kāma… by the syllable ‘sva’ prāṇa comes to be; Svādhiṣṭhāna is its support.
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
