Devi Upanishad: Verse 9
तामग्निवर्णां तपसा ज्वलन्तीं वैरोचनीं कर्मफलेषु जुष्टाम् । दुर्गां देवीं शरणमहं प्रपद्ये सुतरां नाशयते तमः ॥
देवीं वाचमजनयन्त देवाः तां विश्वरूपाः पशवो वदन्ति । सा नो मन्द्रेषमूर्जं दुहाना धेनुर्वागस्मानुपसुष्टुतैतु ॥९–१०॥
ताम् । अग्नि-वर्णाम् । तपसा । ज्वलन्तीम् । वैरोचनीम् । कर्म-फलेषु । जुष्टाम् । दुर्गाम् । देवीम् । शरणम् । अहम् । प्रपद्ये । सु-तराम् । नाशयते । तमः ।
देवीम् । वाचम् । अजनयन्त । देवाः । ताम् । विश्व-रूपाः । पशवः । वदन्ति । सा । नः । मन्द्रेषम् । ऊर्जम् । दुहाना । धेनुः । वाक् । अस्मान् । उप-सुष्टुत । एतु ।
tām agnivarṇāṃ tapasā jvalantīṃ vairocanīṃ karmaphaleṣu juṣṭām | durgāṃ devīṃ śaraṇam ahaṃ prapadye sutarāṃ nāśayate tamaḥ |
devīṃ vācam ajanayanta devās tāṃ viśvarūpāḥ paśavo vadanti | sā no mandreṣam ūrjaṃ duhānā dhenur vāg asmān upasuṣṭutaitu ||9–10||
मैं उस देवी की शरण में जाता हूँ - जो अग्नि के रंग जैसी है, तप से जल रही है, चमक रही है। वो कर्मों के फल में खुश रहती है। यह दुर्गा देवी है, जो अंधेरा पूरा मिटा देती है। देव लोगों ने वाणी देवी को पैदा किया। हर तरह के जीव उसकी बात करते हैं। वो वाणी हमें ताकत देती है, पोषण देती है, जैसे गाये दूध देती है। वो हमारे पास आए, हम उसकी तारीफ करते हैं।
To her—fire-hued, blazing with austerity; radiant (vairocanī), delighted in the fruits of actions—I take refuge in Durgā the Goddess; she utterly destroys darkness. The gods generated divine Speech; the many-formed creatures speak her. May that Speech, a cow milking out for us sweet nourishment and vigor, come to us well-praised.
- अग्निवर्णाम् = अग्नि + वर्णाम् (षष्ठी-तत्पुरुषः/कर्मधारयवत् ‘अग्निसदृशी वर्णा’)। कर्मफलेषु = कर्म + फलेषु (षष्ठी-तत्पुरुषः)। देवās tāṃ = देवाः + ताम् (विसर्ग-सन्धि: ḥ + t → s t)। उपसुष्टुतैतु = उप + सुष्टुत + एतु
- सुष्टुत = सु + √स्तु + क्त (स्तुत) इत्यस्य वैदिक-रूप
- एतु (लोट्) सह संधिः।
About this Verse
- Central concept
- Śakti as liberating power (avidyā-tamo-nāśa), Vāk/Śabda as manifestation of Brahman
- The mahavakyas
- Indirectly aligns with ‘Prajñānam Brahma’ by presenting divine Vāk/knowledge as Brahman’s power that dispels tamas; not a direct Mahāvākya statement.
- Veda
- Atharva
- Chandas
- Mixed; first verse resembles triṣṭubh/jagatī cadence; second has Ṛgvedic hymn-style pādas; overall treated as metrical quotation within Upaniṣadic compilation
Yoga and practice
Durgā-śaraṇāgati (devotional surrender) as a support for inner purification; mantra-japa and vāk-śuddhi (purification of speech); meditation on inner ‘agni’ (tapas) to burn tamas and cultivate sattva; nāda/śabda-upāsanā (contemplation of sound) via Devī as Vāk.
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
