Rig Veda 1.163.6: Mandala 1, Sukta 163, Mantra 6
Sukta 1.163
Rishi: Dīrghatamas
Devata: Aśva as Patanga/Patatri (the steed-force revealed as winged energy)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
आत्मानं ते मनसारादजानामवो दिवा पतयन्तं पतंगम् । शिरो अपश्यं पथिभिः सुगेभिररेणुभिर्जेहमानं पतत्रि ॥
Transliteration
ātmā́naṃ te mánasārā́d ajānām avó divā́ patáyantaṃ pataṅgám | śíro apaśyaṃ pathíbhiḥ sugébhiḥ areṇúbhir jéhamānaṃ patatrí ||
Translation
मैंने अपने मन से तुम्हे दूर से जाना। तुम आसमान से उड़ने वाला पक्षी हो। मैंने तुम्हारा सिर देखा जो अच्छी राह पर जा रहा है। तुम धूल के बिना उड़ रहे हो, पक्षी की तरह।
Word by Word
आत्मानम्self, essence (as object)
आत्मानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
तेof you, your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मनसाwith (my) mind
मनसा:
करण
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
आरात्from afar, at a distance
आरात्:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootआरात् (अव्यय)
अजानाम्I recognized, I came to know
अजानाम्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु) + अ (अङ्ग) → अजानाम्
अवःhelp, protection
अवः:
कर्म
TypeNoun
Rootअवस् (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven, of the sky
दिवः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
पतयन्तम्flying, fluttering
पतयन्तम्:
विशेषण (कर्मणि)
TypeParticiple
Rootपत् (धातु) → पतयन्त् (वर्तमान-कृदन्त, शतृ)
पतङ्गम्the Patanga (bird/sun-like flyer)
पतङ्गम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपतङ्ग (प्रातिपदिक)
शिरःhead
शिरः:
कर्म
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
अपश्यम्I saw
अपश्यम्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) → पश्य
पथिभिःby/along paths
पथिभिः:
करण
TypeNoun
Rootपथिन् (प्रातिपदिक)
सुगेभिःgood, easy (to go)
सुगेभिः:
विशेषण (करणे)
TypeAdjective
Rootसु-ग (प्रातिपदिक) → सुग (adj.)
अरेणुभिःdustless, free from dust
अरेणुभिः:
विशेषण (करणे)
TypeAdjective
Rootअ-रेणु (प्रातिपदिक)
जेहमानम्moving swiftly, quivering/impelled
जेहमानम्:
विशेषण (कर्मणि)
TypeParticiple
Rootह्मा/ह्मि (धातु; वेद. ‘जेह’ = तीव्र-चेष्टा/कम्पन) → जेहमान (वर्तमान-कृदन्त, शानच्)
पतत्रिwinged one, bird
पतत्रि:
कर्म (पतङ्गस्य अप्पोजिशन)
TypeNoun
Rootपतत्रिन् (प्रातिपदिक)
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.