Adhyaya 184: Installation of a Copper Icon (Tāmrārcā) and Its Consecratory Worship

Verse 1

अथ ताम्रार्चास्थापनम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ ताम्रेण प्रतिमां कृत्वा सुरूपां चैव भास्वराम् ॥ उचितेनोपचारेण वेश्ममध्यमुपानयेत्

Ab main batata hoon ki copper ki murti kaise lagani hai. Varaha ne kaha ki tum copper ki ek murti banao. Woh murti achi shape mein honi chahiye aur chamak bhi honi chahiye. Phir use sahi tarike se ghar ke beech mein lao.

Verse 2

ततो वेश्मन्युपागम्य स्थापयित्वा उदङ्मुखः ॥ चित्रायां चैव नक्षत्रे कुर्याच्चैवाधिवासनम्

Phir ghar ke andar jaake murti ko uttar disha ki taraf muh karke lagao. Jab Chitra nakshatra ho tab iski puja karna shuru karo.

Verse 3

जलं च सर्वगन्धेन पञ्चगव्येन मिश्रितम् ॥ स्नापयेच्च ततो मां वै इमं मन्त्रमुदाहरेत्

Paani mein saari khushbu daal do aur usme gobar aur gaaye ka doodh jaise cheezein bhi mila do. Phir us paani se mera snan karao aur yeh mantra bolo.

Verse 4

मन्त्रः— योऽसौ भवान्तिष्ठति सारभूतः त्वं ताम्रके तिष्ठसि नेत्रभूतः ॥ आगच्छ मूर्तौ सह पञ्चभूतैर्मया च पात्रैः सह विश्वधामन्

Yeh mantra hai. Tu hi to asli cheez hai jo sab mein hai. Ab tu is copper ki murti mein aa ja. Paanch tatva leke aa ja, main aur yeh sab bartan bhi saath hain. Tu hi to poora sansar ka ghar hai.

Verse 5

अनेनैव तु मन्त्रेण स्थापयित्वा यशस्विनि ॥ पूर्वन्यायेन कर्तव्यमधिवासनपूजनम्

Isi mantra se murti ko lagao. Phir jaise pehle bataya tha waise hi puja aur vrat karo.

Verse 6

व्यतीतायां च शर्वर्यामुदिते च दिवाकरे ॥ ऋचा शुद्धिं विधायाथ स्नापयेन्मन्त्रपूर्वकम् ॥

Jab raat guzar jaaye aur sooraj nikal aaye, tab pehle ek Vedic mantra se saaf karo. Uske baad mantra bol ke bhagwan ko nahlao.

Verse 7

ब्राह्मणा वेदपाठांश्च कुर्युस्तत्र समागताः ॥ बहूनि मङ्गलान्यत्र मण्डपे स्थापयेत्ततः ॥

Wahan jo pandit aur brahman aaye hain, woh Ved padhein. Phir mandap mein shubh cheezein rakh do.

Verse 8

सुगन्धद्रव्यसंयुक्तं जलं चादाय पूजकः ॥ ततो मे स्नपनं कार्यमिमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

Pujari mehak wala paani le aaye. Woh bhagwan ko nahlaye aur yeh mantra bole.

Verse 9

मन्त्रः— ॐ योऽसौ भवान्सर्ववरः प्रभुश्च मायाबलो योगबलप्रधानः ॥ आगच्छ शीघ्रं च मम प्रियाय सन्तिष्ठ ताम्रेष्वपि लोकनाथ ॥

Yeh mantra hai. Om, tum sabse bade ho, sabke ho prabhu. Tumhari maya aur yog ki shakti hai. Jaldi aao mere liye. Tamba ke bartan mein bhi aao, duniya ke nath.

Verse 10

मन्त्रेणानेन मां स्थाप्य गन्धपुष्पादिदीपकैः ॥

Is mantra se bhagwan ko sthapit karo. Phir itr, phool aur diya se puja karo.

Verse 11

स्थापनामन्त्रः— ॐ प्रकाशप्रकाश जगत्प्रकाश विज्ञानमयानन्दमय त्रैलोक्यनाथात्रागच्छ इह सन्तिष्ठतां भवान्पुरुषोत्तम मामव इति ॥ अनेन स्थापनां कृत्वा मम शास्त्रानुसारतः ॥ शुक्लवस्त्रं समादाय इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

Yeh sthapana ka mantra hai. Om, hey chamak ke chamak, duniya ki roshni, gyaan aur khushi se bhare, teeno duniya ke swami, yahan aao, yahan raho. Hey Purushottam, mujhe bacha. Is mantra se murti sthapit karo, mere shastra ke hisaab se. Phir safed kapda pehen ke yeh mantra bolo.

Verse 12

मन्त्रः— ॐ शुद्धस्त्वमात्मा पुरुषः पुराणो जगत्सु तत्त्वं सुरलोकनाथ ॥ वस्त्राणि गृह्णीष्व मम प्रियाणि नमोऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय ॥

Yeh mantra hai. Om, tum saaf aatma ho, purana purush ho, duniya mein tattva ho, devtaon ke duniya ke swami ho. Yeh kapde lo jo mujhe pasand hain. Purushottam ko namaste.

Verse 13

वस्त्रैर्विभूषितं कृत्वा मम कर्मपरायणः ॥ यथान्यायेन मे शीघ्रमर्चनं तत्र कारयेत् ॥

Bhagwan ko kapde pehna ke sajawo. Mere kaam mein lage raho. Phir sahi tarike se jaldi puja karwao.

Verse 14

अर्चनालङ्कृतं कृत्वा गन्धधूपादिभिः प्रभुम् ॥ सम्पूज्य विधिवन्मां तु नैवेद्यं परिकल्पयेत् ॥

Puja karke bhagwan ko sajawo, itar, agarbatti aur aisi cheezon se. Phir mujhe sahi vidhi se pujo. Uske baad bhog lagao.

Verse 15

दत्त्वा स्वादु च नैवेद्यं शान्तिपाठं तु कारयेत् ॥ मन्त्रः— शान्तिर्भवतु देवानां विप्राणां शान्तिरुत्तमा ॥

Meetha bhog dekar shanti path karwao. Yeh mantra bolo, devtaon ko shanti mile, panditon ko badi shanti mile.

Verse 16

शान्तिर्भवतु राज्ञां च सराष्ट्राणां तथा विशाम् ॥ बालानां व्रीहिपण्यानां गर्भिणीनां च देहिनाम् ॥

Raja aur poore rajya mein shanti ho. Aam logon mein bhi shanti ho. Bacchon mein shanti ho. Jo log anaaj bechte hain unme bhi shanti ho. Pregnant auraton aur sab logon mein shanti ho.

Verse 17

शान्तिर्भवतु देवेश त्वत्प्रसादान्ममाखिला ॥ एवं शान्तिं पठित्वा तु ब्राह्मणांस्तत्र पूजयेत् ॥

Deva, aap kripa karke mujhe poora shanti de. Yeh shanti ka path padh ke wahan brahman logon ki puja karni chahiye.

Verse 18

गुरुं भागवतं चैवमर्चयेच्च यथाविधि ॥ ब्राह्मणान्भोजयेत्तत्र यथोत्पन्नेन माधवि ॥

Guru aur bhagwan ke bhakt ki sahi tarah se puja karni chahiye. Wahan brahman logon ko jo khana milta hai usse khilana chahiye.

Verse 19

गुरुर्यस्य न तुष्टो वै तस्माद्दूरतरो ह्ययम् ॥ य एतेन विधानॆन कुर्यात्संस्थापनं मम ॥

Agar guru khush nahi hai to yeh puja kaam nahi karegi. Jo is tarah se mera sthapana karega usko result milega.

Verse 20

तारितं च कुलं तेन नवभिः सप्तविंशतिः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे ताम्रार्चास्थापनं मम ॥

Isse pure kule ka bhala hota hai. Pichle sau se zyada peedhi tak logon ka bhala hota hai. Maine tumhe copper ki murti sthapana ka poora bataya hai.

Verse 21

कथयिष्यामि ते ह्येवं कार्त्स्न्येन प्रतिमार्चनम् ॥ जलस्य बिन्दवो यावन्मम स्नाने च सुन्दरी ॥ तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके महीयते ॥

Main tumhe poora batata hoon ki murti ki puja kaise karni hai. Sundar, mere snan mein paani ke jitne boondein lagti hain, utne hi hazaar saal mere loka mein uski izzat hoti hai.

Verse 22

ज्वलन पवनतुल्यावन भावन तपन श्वासन स्वयं तिष्ठ भगवन् पुरुषोत्तम ॐ ॥ इति ॥ ततो द्वारमुपागम्य वेश्म शीघ्रं प्रवेशयेत् ॥ आसने चापि मां स्थाप्य पूजयेद्भक्तिपूर्वकम् ॥

Bhagwan, tum aag jaisi chamak ke saath khade raho, hawa ki tarah, jo sabko bachaye aur dharan kare, jo garm kare aur saans le. Tum khud khade raho, bhagwan, sabse bade purush, Om. Phir darwaze ke paas jaake jaldi se murti ghar mein lao. Mujhe aasan pe bitha ke bhakti se puja karo.

Verse 23

विशेषेण गुरुं पूज्य वस्त्रालङ्कारभोजनैः ॥ तेनाहं पूजितो भूमे सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥

Guru ki puja khaas karke kapde, gehne aur khane se karni chahiye. Jab tum guru ki puja karte ho, to main bhi puja jaata hoon. Yeh dharti, main tumhe sach batata hoon.