Adhyaya 185: Installation of a Bronze (Kāṁsya) Icon (Arcā)

Verse 1

अथ कांस्यार्चास्थापनम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ कांस्येन प्रतिमां कृत्वा सुरूपां सुप्रतिष्ठिताम् ॥ सर्वाङ्गावयवैर्युक्तां विमलां कर्मनिर्मिताम् ॥

Ab main batata hoon kaise kansi ki murti banake sthapit karni hai. Varah ne kaha, kansi ki murti banao jo acchi dikhe aur uski sthapana ke liye taiyaar ho. Uske sab ang sahi hon, koi dosh na ho, aur kaam karne wale ne acche se banaya ho.

Verse 2

ज्येष्ठायां चैव नक्षत्रे मम वेश्मन्युपानयेत् ॥ गीतवादित्रशब्देन बहुभिर्मङ्गलैस्तथा ॥

Jyeshtha nakshatra mein murti ko mere mandir mein lao. Gaana bajana ke saath aur bahut saare mangal kaam ke saath lao.

Verse 3

अर्घ्यं गृहीय यथान्यायमिमं मन्त्रं उदाहरेत् ।

Pehle arghya sahi tarah se le lo. Uske baad yeh mantra padho.

Verse 4

योऽसौ भवान् सर्वयज्ञेषु पूज्यो ध्येयो गोप्ता विश्वकामो महात्मा ॥ प्रसन्नात्मा भगवान् मे प्रसन्नः सुपूजितस्तिष्ठ हि लोकनाथ ।

Tum ho jisko sab yagya mein poojte hain. Tum par dhyan lagate hain. Tum sab ki raksha karte ho. Tum sab ki ichha poori karte ho. Bhagwan, mujh par khush raho. Main tumhe sahi se pooja kar chuka hoon. Duniya ke swami, yahin raho.

Verse 5

अर्घ्यं दत्त्वा यथान्यायं स्थापयेत् तदुदङ्मुखः ॥ यथान्यायेन संस्थाप्य कुर्याच्चैवाधिवासनम् ।

Arghya sahi tarah se de do. Uske baad uttar disha ki taraf muh karke use rakh do. Sahi jagah set karke aadhivaasan ki puja karo.

Verse 6

चतुरः कलशांश्चैव पञ्चगव्यसमन्वितान् ॥ सर्वगन्धैश्च लाजैश्च मधुना च विशेषतः ।

Chaar kalash taiyaar karo. Usme paanch gavya daal do. Saari khushbu wali cheezein daal do. Laja aur shahad bhi daal do.

Verse 7

चतुरः कलशान् पूर्य स्नानार्थं मे समन्त्रकम् ॥ ततश्चास्तंगते सूर्ये शुद्धैर्भागवतैः सह ।

Chaar kalash bharo, mere snan ke liye. Mantra ke saath bharna. Jab sooraj doob jaye, tab shuddh bhagwat bhakto ke saath aage badho.

Verse 8

कुर्यात् संस्थापनं तत्र ममार्चायास्तु पूजकः ॥ गृहीत्वा कलशांस्तत्र शुद्धान् भागवतांस्तथा ।

Pujari wahan jaake murti ko sahi jagah lagaye. Saaf kalash le ke wahan rakhe. Bhagwan ke bhakt bhi saaf ho ke wahan aayein. Phir puja shuru karein.

Verse 9

नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रं उदाहरेत् ।

Pehle 'Namo Narayanaya' bolo. Yeh kehne ke baad mantra padho.

Verse 10

विकार अविकार अकार सकार शकार षकार स्वच्छन्दरूपः क्षरमक्षरं धृतिरूपः अरूपमिति नमः पुरुषोत्तमायेति ॥ व्यतीतायां तु शर्वर्यामुदिते च दिवाकरे ॥ अश्वेन च मुहूर्तेन प्राप्ते मूलेषु चोत्तरे ।

Bhagwan, tum badalte ho aur nahi bhi badalte ho. Tum 'a', 'sa', 'sha' sab mein ho. Tum apni marzi se koi bhi roop le lo. Tum mitne wale ho aur jo hamesha rahe. Tum sthit ho aur bina roop bhi ho. Tum Purushottam ho, main tumhe naman karta hoon. Raat guzar jaaye aur suraj nikal aaye. Jab Ashvina ka time aaye aur chaand Mula mein ho, uttar disha mein.

Verse 11

पूर्वोक्तेषु विधानेन मम शास्त्रानुदर्शिनाम् ॥ स्थापयेद्द्वारमूले तु मम वेष्मनि सुन्दरि ।

Jaise pehle bataya gaya hai, waise hi karo. Jo log mere bol sune, unke liye darwaze ke paas murti lagao. Sundar, mere mandir mein darwaze ke niche.

Verse 12

सर्वशान्त्युदकं गृहीय सर्वगन्धफलानि च ॥ नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रं उदाहरेत् ।

Shanti ka paani lo, saari khushbu aur phal bhi le aao. Pehle 'Namo Narayanaya' bolo, phir mantra padho.

Verse 13

मन्त्रः— ॐ इन्द्रो भवान् त्वं च यमः कुबेरो जलेश्वरः सोमबृहस्पती च॥ शुक्रः शनैश्चरबुधौ सह सैहिकेयकेतू रविश्चैव धरात्मजस्त्वम्॥

Yeh mantra hai. Om, tum Indra ho, Yama ho, Kubera ho, paani ke swami ho. Tum Soma ho aur Brihaspati ho. Tum Shukra ho, Shanidev aur Budh ke saath, Rahu aur Ketu bhi saath hain. Tum Ravi ho, Suraj ho, aur dharti ke beta ho.

Verse 14

तथैव सर्वौषधयो जलानि वायुः च पृथ्वी च स वायुसारथिः॥ नागाः सयक्षाश्च दिशश्च सर्वास्तस्मै नमस्ते पुरुषोत्तमाय इति॥

Saari dawaayein, paani, hawa aur dharti, sab tumhe pranaam karte hain. Hawa jisne apna rath banaya hai, woh bhi. Naag, yaksha, aur chaaron dishaayein, sab tumhe namaste kehte hain. Tum Purushottam ho, sabse bade.

Verse 15

अनेनैव तु मन्त्रेण कृत्वा कर्म सुपुष्कलम्॥ मम तां प्रतिमां गृह्य ततो वेश्मन्युपानयेत्॥

Isi mantra se poora puja karo. Phir meri murti uthao aur use ghar ke andar lao. Wahan usko sthapit karo.

Verse 16

एकान्ते स्नापयेन मां च जलैः पूर्वाभिमन्त्रितैः॥ प्रगृह्य कलशेभ्यश्च जलं गन्धसमन्वितम्॥

Jahan koi na ho, wahan meri murti ko nahlao. Pehle mantra padh ke paani ko shuddh kar lo. Kalash se paani lo, usmein itar milao, phir se nahlao.

Verse 17

गात्रसंशोधनार्थाय इमं मन्त्रमुदाहरेत्॥

Jab murti ko saaf karo, tab yeh mantra padho. Yeh angon ko shuddh karta hai.

Verse 18

मन्त्रः— सरांसि ये ते च समस्तसागराः नद्यश्च तीर्थानि च पुष्कराणि॥ आयान्तु तान्येव तव प्रसादाच्छुद्ध्यै च मे स्युः पुरुषोत्तमाय इति॥

Yeh mantra hai. Sab taal, samundar, nadiyan aur teerth yahan aajayein aapki kripa se. Yeh sab mujhe saaf karein. Bhagwan Purushottam ko namaste.

Verse 19

गन्धधूपादिभिश्चैव यथाविभवशक्तितः॥ पश्चाद्वस्त्राणि मे दद्यान्मम गात्रसुखानि च॥

Itra, agarbatti aur aisi cheezein apni himmat ke hisaab se lagao. Phir mere liye kapde lao. Woh kapde aise hon jo shareer ko acha lage.

Verse 20

तान्यानयित्वा वस्त्राणि ममाग्रे स्थापयेन्नरः॥ उभौ तौ चरणौ नत्वा इमं मन्त्रमुदाहरेत्॥

Woh kapde lekar mere saamne rakh do. Mere dono paon ko jhuk ke namaskar karo. Phir yeh mantra bolo.

Verse 21

मन्त्रः— वस्त्राणि देवेन्द्र मया हृतानि सूक्ष्माणि सौम्यानि सुखावहानि॥ गात्रस्य सन्तुष्टिकराणि तुभ्यं गृह्णीष्व देवेश सुलोकनाथ॥

Yeh mantra hai. Devendra, maine kapde laya hoon. Naram aur aache kapde hain. Inhe apna lo. Yeh shareer ko sukh denewale hain. Bhagwan, aap sabke ho.

Verse 22

वेदोपवेद ऋग्वेद यजुर्वेद सामवेद अथर्वणवेद संस्तुत इति नमः परम्परायेति॥ अर्चितालङ्कृतं कृत्वा पूर्वन्यायेन सुन्दरी॥ पश्चान्मे प्रापणं दद्यान्मन्त्रवद्विधिपूर्वकम्॥

Charon Ved iski tarif karte hain. Rigved, Yajurved, Samved, Atharvaved. Is parampara ko namaste. Pehle bhagwan ki puja aur shringar karo. Phir ant mein prasad bhagwan ko samarpit karo. Mantra ke saath sahi tarike se.

Verse 23

दत्त्वा प्रापणकं तत्र दद्यादाचमनं ततः ॥ शान्तिपाठश्च वै कार्यो मन्त्रेणानेन सुन्दरि

Jab wahan puja ka saman chada diya ho, to uske baad paani dena achaman ke liye. Phir shanti ka path padhna hai is mantra se. Sundar beti, yeh sab karne se mann shant ho jata hai.

Verse 24

विद्याः सर्वे ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ग्रहाः सर्वे सरितः सागराश्च ॥ इन्द्राद्यष्टौ लोकपालाश्च सर्वे पूर्वोक्ता ये सर्वशान्तिं च कुर्युः

Sab vidya, Brahma, aur brahman log shanti dein. Sab grah, nadiyan, aur samudhar shanti dein. Indra aur baaki saat log jo duniya ke rakshak hain, woh bhi shanti dein. Sab kuch theek ho jaye.

Verse 25

आयाम यम कामदम वाम ॐ नमः पुरुषोत्तमायेति सूत्रम् ॥ वृत्तेष्वेवोपचारेषु मम कुर्यात्प्रदक्षिणम् ॥ अभिवादनं स्तुतिं चापि कृत्वा भागवतांश्छुचीन्

Is mantra ko padho: Om, Purushottam ko namaskar. Phir mere charo taraf parikrama karo. Guru ko namaskar karo, unki tarif karo, aur bhagwan ke bhakto ka samman karo.

Verse 26

सम्पूज्य ब्राह्मणान्पश्चाद्भोजयेत् पायसादिभिः ॥ तेभ्यः शान्त्युदकं गृह्य द्विजेभ्यः कमलेक्षणे

Brahman logon ki puja karke unhe kheer aur khana khilao. Phir unse shanti ka paani lekar apne paas rakh lo. Kamal aankhon wali, yeh paani bahut achha hota hai.

Verse 27

दद्यादभ्युक्षणं मह्यं तेनाहं पूजितोऽभवम् ॥ सर्वान्विसर्जयित्वा तु कुर्याद्वै गुरुपूजनम्

Mujhpar paani chidak do, isse meri puja ho jati hai. Phir sab logon ko vidai karke guru ki puja karni chahiye. Guru ka samman bahut zaroori hai.

Verse 28

तेनाहं पूजितो देवि एवमेतन्न संशयः ॥ ब्राह्मणान्मम भक्तांश्च गुरूंश्चैव हि निन्दति

Devi, main tumhe sach bata raha hoon. Jisne mujhe puja hai, main usse khush hoon. Par jo log brahmin ko, mere bhakton ko, ya guru ko bura kehte hain, woh galat kaam kar rahe hain.

Verse 29

नाशयिष्यामि तं देवि सत्यं मतेद्ब्रवीमि ते ॥ जलस्य बिन्दवो यावन्मम गात्रेषु तिष्ठति

Devi, main us aadmi ko khatam kar dunga. Yeh sach hai, main tumhara matlab samajh raha hoon. Jab tak mere badan par paani ki boondein hain, tab tak main usse nahi chhodunga.

Verse 30

तावद्वर्षसहस्राणि मम लोकेषु तिष्ठति ॥ य एतेन विधानेन स्थापयिष्यति मां नरः

Woh aadmi mere paas hazaron saal tak rahega. Jo insaan is tarah se mera sthapana karega, woh mere loka mein itne saal tak rahega.

Verse 31

तारितं च कुलं तेन पितृजं मातृजं तथा ॥ एतत्ते कथितं भद्रे कांस्येन स्थापनं मम

Uski puri kulein bhi swarg mein jaayengi, pita ki taraf se aur maa ki taraf se. Devi, maine tumhe kaha hai kaise kansi se mera sthapana karna hai.

Verse 32

कथयिष्यामि ते ह्येवं रौप्येण स्थापनं मम

Ab main tumhe bataunga kaise chandi se mera sthapana karna hai.

Verse 33

मन्त्रः— आदिर्भवान्ब्रह्मयुगान्तकल्पः सर्वेषु कालेष्वपि कल्पभूतः ।। एको भवान्नास्ति कश्चिद्द्वितीय उपागतस्तिष्ठ हि लोकनाथ ॥

Yeh mantra hai. Tum hi pehle ho, Brahma ke yug ke aant ka samay. Har waqt tum hi kal ke base ho. Tum ek ho, koi doosra nahi. Tum aa gaye ho, yahan raho, duniya ke swami.

Verse 34

एवं मां स्नाप्य विधिना मम कर्मानुसारिणः ।। एवं न्यायेन मां तत्र अर्चयित्वा यथोचितम् ॥

Mujhe sahi tarike se nahlao. Jo karma bataya hai uske hisaab se karo. Phir mujhe wahan sahi se puja karo, jaise hona chahiye.

Verse 35

अङ्गुलीयकवासोभिर्दानसम्माननादिभिः ।। यो गुरुं पूजयेद्भूमे भक्तियुक्तेन चेतसा ॥

Angoothi, kapde, tohfe aur izzat de ke. Jo koi apne guru ki duniya mein bhakti se puja karta hai.