Adhyaya 176: The Māhātmya of Kṛṣṇagaṅgodbhava, Kāliñjara, and the Five Sacred Baths: The Tale of Pāñcāla and Tilottamā

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ पञ्चानां तु कनिष्ठो यः पञ्चालो ब्राह्मणात्मजः ॥ वाणिज्यभाण्डमादाय समूहस्य प्रसङ्गतः

Varaha ne kaha, paanch bhaiyon mein sabse chhota tha Pan chala. Woh brahmin ka beta tha. Usne saaman uthaya aur ek dhandhe wale group ke saath mil gaya.

Verse 2

सार्थेन निष्ठितः सोऽथ धनवान् रूपवांस्ततः ॥ क्रमेण ते सर्वदेशान् विषयान् पर्वतान् नदीः

Woh caravan ke saath rehne laga. Dhan bhi kamaya aur sundar bhi dikhta tha. Fir woh log dheere dheere har jagah gaye, har shehar, pahad aur nadiyan paari ki.

Verse 3

आक्रम्य तत्र सम्प्राप्ता यत्र सा मथुरा पुरी ॥ आवासं कारयामासुः प्रभूतयवसेन्धने

Aage badh ke woh log wahan pahunche jahan Mathura shehar hai. Wahan unhone rahne ki jagah banwayi. Ghas aur lakdi bhi wahan kaafi thi.

Verse 4

तस्मिन्स्थाने स पाञ्चालः प्रातस्तु पुरुषैः सह ॥ तस्मिंस्तीर्थवरे स्नाप्य वस्त्रालङ्कारभूषितः ॥ ऐश्वर्यमदभावेन यानेन महता तदा

Us jagah Pan chala subah apne aadmiyon ke saath utha. Usne us pavitra sthal pe naha liya. Kapde aur gehne pehen ke taiyaar hua. Dhan ki hawa nahi thi usme, isliye badi gaadi mein baith ke chala gaya.

Verse 5

कौतुकार्थं ततो गत्वा देवं गर्त्तेश्वरं तदा ॥ तिलोत्तमायास्तद्रूपं दृष्ट्वा मोहवशं गतः

Usne jaan-ne ke liye wahan gaya. Wahan Gartteshwar bhagwan ka mandir tha. Jab usne Tilottama ka roop dekha, woh ghabra gaya. Uska dimaag ghoom gaya.

Verse 6

धात्रेयिकायास्तस्याश्च बहुमानपुरःसरम् ॥ वस्त्राणि बद्धरूपाणि कटकानां शतानि च

Usne us Devi ko bohot izzat di. Unke liye kapde laya, sab acche se silwaye hue. Aur sau-haath kangan bhi diye.

Verse 7

हारा रत्नमयास्तद्वद्ददौ लोभविमोहितः ॥ ददावगुरुसारं च सकर्पूरं सचन्दनम्

Phir usne haar bhi diye, jo ratnon se banaye the. Woh lalach mein aa gaya tha. Usne agar aur chandan bhi diya. Camphor bhi diya uske saath.

Verse 8

देवतादर्शनं कृत्वा दत्त्वा दानान्यनेकशः

Usne Devi ka darshan kiya. Bahut saare tohfe diye, ek se ek acche.

Verse 9

तस्या गृहवरे तत्र वसति स्म दिनेदिने ॥ प्रहरार्धे दिने जाते ततः स्वशिबिरं ययौ

Woh uske ghar mein rehne laga, din-bhar. Jab dopahar ka thoda waqt ho gaya, woh apne camp ko wapas chala gaya.

Verse 10

एवं तु कुर्वतस्तस्य मासषट्कं ततो गतम् ॥ अथैकदा समायातः स्नातुं तत्र सुमन्तुना ॥

Jab woh aisa hi karta raha, toh chhah mahina nikal gaye. Phir ek baar Sumantu wahan nahaane ke liye aaya.

Verse 11

स्वाश्रमस्थेन दृष्टः स कृमियुक्तः समागतः ॥ कृमयो रोमकूपेभ्यः पतमानाऽनेकशः ॥

Jis rishi apne ashram mein rehta tha, usne dekha ki ek aadmi keede leke aaya. Uski skin ke chhedein se bahut saare keede gir rahe the.

Verse 12

यावत्स्नानं स कुरुते पतते राशिमात्रकः ॥ स्नाने कृते नश्यति च सुरूपश्चाभिजायते ॥

Jab tak woh nahata raha, keede bhi girte rahe. Jab nahaan khatam hua, keede gayab ho gaye aur woh acha dikhta ban gaya.

Verse 13

एवं सुमन्तुना दृष्टमाश्चर्यं बहुवासरम् ॥ सुमन्तुस्तर्कयामास कोऽयं कस्यात्मजो युवा ॥

Sumantu ne kai din tak yeh dekha. Woh sochne laga ki yeh jawan kaun hai aur iska baap kaun hai.

Verse 14

इति चिन्तासमायुक्तस्तमपृच्छद्विशङ्कितः ॥ कस्त्वं कस्यासि सुभग का जातिः कश्च ते पिता ॥

Woh confuse ho gaya aur poochne laga. Kaun ho tum, kiske ghar ke ho, tumhari jaat kya hai aur tumhara baap kaun hai.

Verse 15

किं करोṣi दिवरात्रौ ब्रूहि त्वं पृच्छतो मम ॥ पाञ्चाल उवाच ॥ पाञ्चालो ब्राह्मणसुतो वाणिज्यं च समाश्रितः ॥

Main tumse pooch raha hoon, tum din mein kya karte ho aur raat mein kya karte ho? Batao mujhe. Panchal ne kaha, main Panchal hoon, brahman ka beta hoon. Main dhandha karta hoon.

Verse 16

दक्षिणापथदेशाच्च मथुरायां समागतः ॥ निशामुषित्वा शिबिरे प्रातस्तीर्थं समाश्रितः ॥

Main Dakshinapath se aaya hoon, Mathura aaya hoon. Raat ko camp mein ruka, subah tirth par gaya.

Verse 17

स्नात्वा महेश्वरं दृष्ट्वा त्रिगर्तेश्वरसंज्ञितम् ॥ कालिञ्जरं भवत्पादौ गच्छामि शिबिरं ततः ॥

Maine nahana kiya, Maheshvar ko dekha jo Trigarteshvar ke naam se jaana jaata hai. Phir main Kalinjar ja raha hoon, aapke paas aa raha hoon. Uske baad wapis camp jaaunga.

Verse 18

सुमन्तुरुवाच ॥ आश्चर्यं तव देहेऽस्मिन्नित्यं पश्यामि निःसृतम् ॥ अस्नाते कृमिसंपूर्णं स्नाते निर्मलवर्चसम् ॥

Sumantu ne kaha, tumhare shareer mein ek ajeeb baat dikhti hai maine dekha. Jab tum nahate nahi ho toh tumhare shareer mein keede hote hain. Jab tum nahate ho toh tumhara shareer saaf chamakta hai.

Verse 19

कालिञ्जरस्य संस्पर्शाच्छुद्धं देहं च दृश्यते ॥

Kalinjar ke paas aane se shareer saaf ho jaata hai.

Verse 20

निरूप्य कथयास्माकं यत्ते प्रच्छन्नकिल्बिषम्

Achha se dekh ke batao, tum kya chupa rahe ho? Koi badi galti hai kya tumhari jo tum nahi bata rahe?

Verse 21

तीर्थमाहात्म्याभवं च दृष्ट्वा पृच्छामि ते हितम् ॥ इति तस्य मुनेः श्रुत्वा त्रिकालज्ञस्य भाषितम्

Is tirth ki badai kam ho gayi hai yeh dekh ke main poochhta hoon tumhare liye kya sahi hai. Us rishi ki baat sun ke jo beet gaya, chal raha hai aur aane wala sab jaanta tha.

Verse 22

किञ्चिन्नोवाच पृष्टोऽपि एवमेव गतः पुनः ॥ तस्यामासीत्तस एकान्ते तां तु पप्रच्छ सादरम्

Usne poocha magar usne kuch nahi bola. Woh waise hi wapas chala gaya. Phir akele mein usne uske paas rah ke izzat se poocha.

Verse 23

का त्वं कस्यासि सुभगे कश्च देशः प्रियंवदे ॥ किं तत्कारणमुद्दिश्य वसस्यत्र सुखं सदा

Tum kaun ho? Kis khandaan ki ho? Kaunsa desh tumhara hai? Itni pyaari baatein karti ho. Yahan kyun rehti ho itni khushi se? Kya wajah hai?

Verse 24

इति निर्बन्धतः पृष्टा किञ्चिन्नोवाच तं प्रति ॥ पुनःपुनश्च पप्रच्छ सा प्रोवाच न किञ्चन

Jab usne bahut zor diya aur poocha tab bhi usne kuch nahi bola. Baar baar usne poocha magar usne ek bhi baat nahi boli.

Verse 25

किञ्चित्कालं समास्थाय तेनोक्तं हि प्रियां प्रति ॥ त्यक्ष्यामि हि प्रियान्प्राणान्यदि सत्यं न वक्ष्यति

Thoda waant ke baad usne apni priya se kaha. Usne kaha, sach batao, nahi to main apni jaan de dunga.

Verse 26

निर्बन्धं तस्य तज्ज्ञात्वा दुःखेनोवाच तं प्रति ॥ पितरौ भ्रातरश्चेति देशं ज्ञातिं ततः कुलम्

Jab usne dekha ki woh nahi maan raha, to dukhi ho ke boli. Usne apne maa baap aur bhaiyon ke baare mein bataya. Phir apna desh, apne rishtedaar aur apna parivar bhi bataya.

Verse 27

पाञ्चालनगरी रम्या गङ्गायाश्चोत्तरे तटे ॥ तस्यां तौ पितरौ मह्यं वसतश्च यदृच्छया

Panchala naam ki ek sundar nagri hai. Woh Ganga ke uttar taraf hai. Mere maa baap wahan rehte hain. Kismat se woh wahan pahunch gaye.

Verse 28

तस्मिन् स्थाने पितुर्मह्यं पञ्च पुत्रा मया सह ॥ जातास्तेषामहं षष्ठी कनिष्ठा विधवाऽभवम्

Wahan mere baap ke paanch bete paida hue, mere saath. Main chathi thi, sabse chhoti. Aur main vidhwa ho gayi.

Verse 29

योऽसौ कनिष्ठको भ्राता मम ज्येष्ठश्च पञ्चमः ॥ बाल एव गतो देशं धनतृष्णाप्रलोभितः

Mera sabse chhota bhai jo tha, woh bado mein paanchwa tha. Woh abhi baccha tha jab paisa kamane ke chakkar mein desh chala gaya.

Verse 30

तस्मिङ्गतेऽथ पितरौ कालधर्ममुपेयतुः ॥ तीर्थेऽस्मिन्नस्थिपातार्थमहं सार्थैः सहागता ॥

Jab woh chala gaya, tab mere maa-baap ka time aa gaya aur woh mar gaye. Main apne maa-baap ki haddiyan daalne ke liye ek group ke saath is tirth par aaya tha.

Verse 31

अत्र स्नानपरा नित्यं देवब्राह्मणवन्दनम् ॥ कुर्वन्ती वशमापन्ना आसां यस्या ममेदृशम् ॥

Main yahan roz paani mein nahaati thi aur bhagwan aur brahmin ko pranaam karti thi. Phir bhi main kisi aur ke control mein aa gayi. Auraton mein se main bhi waisi ho gayi jaisi woh thi.

Verse 32

नीता नरकमत्युग्रं मया पापिष्ठया भृशम् ॥ एवं सा तस्य तत्सर्वं कथयित्वा तिलोत्तमा ॥

Maine bahut bada paap kiya tha, isliye maine use bahut bura narak mein bhej diya. Tilottama ne use yeh sab bataya aur apni baat aage badhayi.

Verse 33

रुरोद सुस्वरं दीना स्मृत्वा पूर्वं कुलं वरम् ॥ विलप्य बहुधा रात्रौ संस्मृत्य स्वं विचेष्टितम् ॥

Woh bahut dukhi hokar zor se rone lagi kyunki usko apna purana accha khandaan yaad aa gaya. Woh raat bhar roti rahi aur apne kiye huye kaam yaad karti rahi.

Verse 34

तस्याः विलपितं श्रुत्वा स्त्रीजनः स तदागतः ॥ सान्त्वयामास तां बालां कि भद्रे रुदितं तव ॥

Jab auraton ne uski rote huye awaaz suni, toh woh sab wahan aa gayi. Unhone us jawan ladki ko samjhaya aur poocha, beta, tu kyun ro rahi hai?

Verse 35

आश्रिता कुलटाधर्मं कुलनाशो मया कृतः ॥ कुलद्वये च पुरुषा एकविंशतिसंख्यया ॥

Maine kulta ki tarah reh ke apna poora khandan barbaad kar diya. Dono khandanon mein ek-baavis aadmi is mein phans gaye the.

Verse 36

एतच्छ्रुत्वा स पाञ्चाल्यो मूर्च्छितो धरणीं गतः ॥ ताः स्त्रियस्तां समाश्वास्य पाञ्चाल्यं परिवार्य च ॥

Yeh sun ke Panchala wala behosh ho gaya aur zameen par gir gaya. Woh auratein us aurat ko samjhaya-phulaya, aur phir Panchala aadmi ke paas aa gayi.

Verse 37

ततस्तेन सवृत्तान्तं कथितं च कुलं महत् ॥ तिलोत्तमासहायानां स्त्रीणामग्रे सविस्तरम् ॥

Phir usne Tilottama ki saheliyon ke saamne poora baat bataya. Usne detail mein bataya ki kya hua tha aur kaun kaun se bade khandan the.

Verse 38

ततः स विमना जातो अगम्यागमनेन च ॥ प्रायश्चित्ते मतिरभून्निर्विण्णस्य दुरात्मनः ॥

Woh bahut dukhi ho gaya kyunki usne aisa kaam kiya jo bilkul galat tha. Uska dil toot gaya tha. Phir uska mann prayaschit karne ki taraf gaya.

Verse 39

ब्रह्महा च सुरापश्च ब्राह्मणो यदि जायते ॥ प्रायश्चित्तं विनिर्दिष्टं मुनिभिर्देहनाशनम् ॥

Agar koi Brahmin kisi aur Brahmin ko maar de ya sharab pee de. Toh rishi log kehte hain ki uska prayaschit yeh hai ki apna deh khatam kar de.

Verse 40

मातरं गुरुपत्नीं च स्वसारं पुत्रिकां वधूम् ॥ गत्वा तु प्रविशेदग्निं नान्या शुद्धिर्विधीयते ॥

Agar koi apni maa, guru ki patni, behan, beti ya bahu ke saath galat kaam kare, toh uske liye sirf ek raasta hai. Woh aag mein jaake mar jaye. Isse koi aur tarika saaf nahi hota.

Verse 41

ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्त्रीघ्नश्च गुरुतल्पगः ॥ अगम्यागमनं कृत्वा एषां स समतामियात् ॥

Jis aadmi ne jis aurat ke saath galat kaam kiya jo uske liye mana hai, uska gunaah itna bada hai. Woh barabar ho gaya un logon ke jo brahmin maarte hain, sharab peete hain, aurat maarte hain, ya guru ki bistar par galat kaam karte hain.

Verse 42

इति श्रुत्वा तु पाञ्चाली ज्येष्ठभ्रातरमेव तम् ॥ द्विजेभ्यः प्रददौ सर्वमङ्गलग्नं विभूषणम् ॥

Yeh sab sunke Draupadi ne apne bade bhai ko dekha. Usne apne saare gehne jo us waqt pehne the, woh sab brahmin logon ko de diye. Woh gehne mangal ke time ke liye the.

Verse 43

रत्नं वस्त्रं धनं धान्यं यत्किञ्चित्तत्र संस्थितम् ॥ तत्सर्वं ब्राह्मणेभ्यश्च दत्त्वाशेषं ददौ धनम् ॥

Wahan jo bhi tha, sab kuch. Heere-moti, kapde, paisa, anaaj, kuch bhi. Usne sab brahmin logon ko de diya. Phir bhi jo paisa bacha tha, woh bhi de diya.

Verse 44

कालिञ्जरस्य भूषार्थमारामार्थं विशेषतः ॥ कृष्णगङ्गोद्भवे तीर्थे चितां कृत्वा विधानतः ॥

Kalinjar ko sajane ke liye, aur wahan ek aaram bagh banane ke liye, ek jagah chuni gayi. Woh jagah Krishnaganga tirth thi. Wahan vidhi ke hisaab se chita banayi gayi.

Verse 45

आत्मनश्च विशुद्ध्यर्थं प्रजज्वाल हुताशनम् ॥ इति निश्चित्य तत्रैव स्नात्वा देवं प्रणम्य च ॥

Apne aap ko saaf karne ke liye usne agni jalayi. Yeh soch ke wahan hi naha liya aur bhagwan ko matha tek diya.

Verse 46

मरणायोपयोग्यानि कृत्वा कर्माणि तत्र च ॥ माथुरान्स समाहूय दत्त्वा दानानि सर्वशः ॥

Marne ke baare mein jo kaam karna padta hai, woh sab kiya. Phir Mathura ke logon ko bulaya aur unhe sab tarah ke daan diye.

Verse 47

क्रीत्वा ग्रामांश्च तत्रैव ब्राह्मणेभ्यो ददौ तदा ॥ ईशावास्यं जपं दिव्यं जापकेभ्यः शृणोति च ॥

Gaon khareed ke wahan hi brahmanon ko de diye. Panditon se Ishaavasya ka jaap sunta hai, woh bhi bada pavitra hai.

Verse 48

तेभ्योऽपि प्रददौ द्रव्यं सत्रार्थं च विभागशः ॥ और्ध्वदैहिकभागार्थं कल्पयित्वा यथाविधि ॥

Un panditon ko bhi paise diye, ek jagah khana khilane ke liye. Marne ke baad ke kaam ke liye bhi paisa alag kar diya, sab sahi tarike se.

Verse 49

स्नात्वा तीर्थे च कृष्णस्य देवं दृष्ट्वा प्रणम्य च ॥ कालिञ्जरस्य पूजार्थं सत्रार्थं परिकल्प्य च ॥

Krishna ke tirth par naha ke bhagwan ko dekha aur pranam kiya. Kalinjar mandir ki puja ke liye bhi paisa lagaya aur khana khilane ka bhi intezaam kiya.

Verse 50

देवालयं च तत्रैव कृत्वा सन्दिश्य सार्थकान् ॥ सुमन्तोः प्रवरस्याथ पादौ जग्राह धर्मवित् ॥

Usne wahan mandir banwaya. Caravan ke main logon ko saare kaam samjha diye. Phir woh dharam wala aadmi Sumantu ke paon pakad ke unki respect ki.

Verse 51

देव ज्ञानं च ते दिव्यमद्भुतं लोमहर्षणम् ॥ अगम्यागमनादेव पापं जातं मम प्रभो ॥

Prabhu, aapka gyaan kitna alag hai, dekh ke hairani ho jaati hai. Main wahan gaya jahan nahi jaana chahiye tha. Bas wahan jaake mere upar paap aa gaya.

Verse 52

आगतोऽहं यदारभ्य मथुरायां ततो गुरो ॥ भगिन्या सह संयोगे जातोऽयं कुलनाशकः ॥

Guruji, jab se main Mathura aaya tab se yeh sab shuru hua. Wahan maine apni behen ke saath galat kaam kiya. Usse yeh paap paida hua jo poore khandan ko khatam kar deta hai.

Verse 53

त्वया निर्मलदृष्ट्या च वीक्षितोऽहं पुरा मुने ॥ कृमयो मम गात्रात्तु निर्गच्छन्तो हि नित्यदा ॥

Muni, pehle jab aapne mujhe dekha tha, aapki nazar mein kuch alag baat thi. Us waqt mere badan se keede nikal rahe the, ek ek karke.

Verse 54

कृष्णगङ्गाप्रभावेण पुनर्निर्मलतां गतम् ॥ तत्सर्वं हि त्वया दृष्टं पृष्टश्चाहं पुनः पुनः ॥

Krishna Ganga ki shakti se main phir se saaf ho gaya. Aapne woh sab dekha bhi tha. Aur aapne mujhse baar baar poocha bhi tha.

Verse 55

अनुज्ञां देहि भो स्वामिंस्तव पादौ नमाम्यहम् ॥ विश्राव्य तस्य तत्पापं चितां दीप्य घृतोक्षिताम् ॥

Bhagwan, mujhe ijazat do, main aapke paon ko naman karta hoon. Usne apna paap sabko bataya aur phir chita jalayi, jisme ghee dala tha.

Verse 56

प्रवेष्टुकामं तत्राग्नौ खे प्रोवाचाशरीरिणी ॥ मैवं कार्षीः साहसं च विपाप्मानौ यतश्च वाम् ॥

Jab woh aag mein koodne laga, aasmaan se ek awaaz aayi bina kisi shareer ke. Usne kaha, aisa mat karo, tum dono paap se mukt ho.

Verse 57

कस्माद्वा कस्य सन्त्रासान्मरणे कृतनिश्चयौ ॥ यत्र कृष्णस्य सञ्चारः क्रीडितं च यथासुखम् ॥

Awaaz ne poocha, kyun marne ka faisla kiya? Kis se darr ke? Yeh woh jagah hai jahan Krishna ghoomte hain aur khushi se khelte hain.

Verse 58

चक्राङ्कितपदा तेन स्थानं ब्रह्मसमं शुभम् ॥ अन्यत्र हि कृतं पापं तीर्थमासाद्य गच्छति ॥

Yeh jagah bahut achhi hai kyunki yahan Krishna ke paon ke nishan hain. Yeh jagah Brahma ke sthan ke barabar hai. Kahin aur ki hui galti, jab kisi teerth par pahunche, toh chali jaati hai.

Verse 59

तीर्थे च यत्कृतं पापं वज्रलेपो भविष्यति ॥ द्वावेतौ च यथावश्यं गङ्गासागरसम्गमे ॥

Lekin teerth par ki hui galti vajra ki tarah chipak jaati hai, utaarna mushkil hai. Yeh dono baatein Ganga aur samundar ke milne ki jagah par sach hoti hain.

Verse 60

सकृदेव नरः स्नात्वा मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ पृथिव्यां यानि तीर्थानि सर्वाण्येवाभिषेचनात् ॥

Bas ek baar naha lo, aur brahma hatya jaisa bada paap bhi chhoot jaata hai. Is paani mein naha ke aisa lagta hai jaise poori dharati ke sab teerthon mein nahaye ho.

Verse 61

तत्पञ्चतीर्थस्नानेन समं नास्त्यत्र संशयः ॥ एकादश्यां च विश्रान्तौ द्वादश्यां सौकरे तथा ॥

Panchateertha mein naha ke jo paap milti hai, uske barabar kuch nahi hai. Isme koi shak nahi. Ekadashi ko Vishranta mein aur dvadashi ko Saukara mein nahana accha hai.

Verse 62

त्रयोदश्यां नैमिषे च प्रयागे च चतुर्दशीम् ॥ कार्त्तिक्यां पुष्करे चैव कार्त्तिकस्य सितासिते ॥

Trayodashi ko Naimisha mein aur chaturdashi ko Prayag mein nahana chahiye. Kartik mahine mein Pushkar mein bhi nahana accha hai, chahe shukla paksha ho ya krishna paksha.

Verse 63

कालेष्वेषु नरः स्नात्वा सर्वपापं व्यपोहति ॥ मथुरायां च तीर्थेभ्यो विश्रान्तः पञ्चतीर्थके ॥

In dinon mein naha ke insaan sab paap se chhoot jaata hai. Mathura mein bhi teerthon mein nahana chahiye, Vishranta mein jo Panchateertha ke andar hai.

Verse 64

कृष्णगङ्गा दशगुणं लभते च दिनेदिने ॥ ज्ञातोऽज्ञातो वा अपि यत्पापं समुपार्जितम् ॥

Krishnaganga mein naha ke punya das guna zyada milta hai, roz-roz. Jaan ke kiya ho ya bina jaane, jo bhi paap kiya hai woh sab chhoot jaata hai.

Verse 65

सुकृतं दुष्कृतं चापि मथुरायां प्रणश्यति ॥ वराहेण पुरा चेदं पृथिव्यै कथितं शुभम् ॥

Mathura mein achche aur burre kaam dono khatam ho jaate hain. Pehle Varaha ne yeh baat dharti ko batayi thi jo acchi hai.

Verse 66

तीर्थानां गुणमाहात्म्यं महापातकनाशनम् ॥ सर्वदेवमयो योऽसौ सर्ववेदमयस्तथा ॥

Yeh teerthon ki khaasiyat hai, bade paap bhi yahan mit jaate hain. Yeh jagah sab bhagwan ka roop hai aur sab Ved ka bhi.

Verse 67

अनन्तश्चाप्रमेयश्च यस्य चान्तो न विद्यते ॥ यस्य श्रोत्रैकदेशे तु आकाशो लेशमात्रकः ॥

Woh bhagwan ke ant ki koi had nahi, naap mein nahi aata. Uske kaan ka ek hissa itna bada hai ki aasmaan bhi usme ek boond jaisa hai.

Verse 68

विलीनो ज्ञायते नैव तस्य देवस्य का कथा ॥ तथा नयनयोः प्रान्ते तेजो लीनं न दृश्यते ॥

Jab woh ghul jaata hai toh dikhta bhi nahi, bhagwan ki toh baat hi kya. Jaise aankhon ke paas roshni ghul jaaye toh dikhti nahi.

Verse 69

निःश्वासे च विलीनोऽसौ वायुर्नष्टो न दृश्यते ॥ खुराग्रेषु तथा लीनाः समुद्राः सप्त च प्रभोः ॥

Saans chhodne mein hawa ghul jaati hai, dikhti nahi. Prabhu ke khur ke aage saat samundar bhi ghul ke sama jaate hain.

Verse 70

दृश्यन्ते स्वेदसङ्काशा नाममात्रा यथा पुरा ॥ रोमकूपान्तरे लग्ना सशैलवनकानना

Ab woh sab sirf pasine jaisa dikhte hain. Naam bhi bas naam ke liye bache hain. Pahle jaisa haal hai. Woh sab bhagwan ke body ke chhote chhoted ke andar chipke hain. Pahad, jungle, sab saath mein wahan lag gaye hain.

Verse 71

नष्टा पृथ्वी न लभ्येत तस्माद्देवात्तु कोऽधिकः ॥ सोऽत्र तीर्थपरित्राणं कुर्वन्देवः स्वयं प्रभुः

Agar dharti kho jaati toh phir kabhi nahi milti. Isliye bhagwan se bada kaun ho sakta hai? Woh khud aake teerthon ki hifazat karte hain. Wohi bhagwan, wohi sabse upar wale hain.

Verse 72

वराहः संस्थितः साक्षात्पुराणं येन सूचितम् ॥ पृथिव्याः सर्वसन्देहान् स्फोटयामास योऽव्ययः

Varaha bhagwan khud yahan the. Unhone hi yeh Puran bataya tha. Unhone dharti ke saare sawaal khatam kar diye. Woh kabhi nahi badalne wale hain.

Verse 73

नवम्यां ज्येष्ठ शुक्लस्य स्नात्वा गङ्गोदके नरः ॥ सूकरे तु त्रिरात्रं च मानवो दीपदः सकृत्

Jyeshtha mahine ki shukla paksh mein jab navami hoti hai, us din Ganga mein naha lo. Phir Sukar naam ki jagah par teen din raho. Ek baar diya bhi jalao.

Verse 74

दत्त्वा दानं यथाशक्ति सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ कालिञ्जरे च द्वादश्यां स्नात्वा सम्पूज्य देवताम्

Jitna ho sake utna daan dena. Isse saare paap dhul jaate hain. Kalinjar mein bhi dwadashi ko naha ke bhagwan ki puja karo.

Verse 75

द्वादशादित्यसङ्काशो विमाने च समास्थितः ॥ विष्णुना समनुज्ञातो विष्णुलोके महीयते

Woh barah sooraj jaisa chamak raha tha. Aasman mein ek viman mein baitha tha. Vishnu ne usey permission di thi. Vishnu ki duniya mein uski bahut izzat hoti thi.

Verse 76

वराह उवाच ॥ एवं सुखदशब्देन देववाण्या प्रचोदितः ॥ पाञ्चालसंज्ञकस्तत्र सुमन्तुं पर्यपृच्छत

Varaha ne kaha. Aasman ki awaaz ne achi baat kari. Usne kaha ki aage badho. Panchal naam ka ek insaan tha wahan. Usne Sumantu se sawal poocha.

Verse 77

अस्मद्गुरुः पिता त्वं च ब्रूहि किं करवाणि वै ॥ पावकालम्भनं मे स्यादुताहो तीर्थसेवनम्

Aap mere guru hain aur pitaji bhi hain. Aap bataiye main kya karoon. Main agni ka vrat karoon ya teerthon ki puja karoon?

Verse 78

त्रिरात्रं कृच्छ्रपाराक चान्द्रायणमथापि वा ॥ तव पादाङ्किते वापि स्थित्वा मोक्षमवाप्नुयाम्

Main teen raat ka vrat karoon? Ya bahut sakht vrat karoon? Ya chandraayan vrat karoon? Ya aapke charanon ki nishani wahan rakh kar main mukti paa sakta hoon?

Verse 79

आकाशभारती यत्तु तत्सत्यं नानृतं क्वचित् ॥ मया प्रत्यक्षतः पूर्वं तव गात्रेषु पातकम्

Aasman se jo awaaz aayi thi woh sach thi. Jhooth bilkul nahi thi. Maine khud dekha tha aapke shareer par paap tha.

Verse 80

दिनेदिने च स्नानात्प्राक् प्रतिगच्छति नित्यशः ॥ आश्रमे त्वं स्थितश्चात्र निर्मलश्च शशी यथा ॥

Woh roz subah nahaane se pehle chala jaata hai. Lekin tum yahan ashram mein raho. Tum saaf ho, jaise chaand saaf hota hai.

Verse 81

तिष्ठोपरमितः पापाद्यावৎकालं च जीवसि ॥ इयं तु भगिनी पापादुपावृत्ता सती परम् ॥

Jab tak zinda ho, paap chhod ke sidhe raho. Lekin yeh behen ne paap chhodne mein bahut takleef li hai.

Verse 82

कृष्णगङ्गोद्भवस्यापि तथा कालिञ्जरस्य च ॥ सूकरस्य च माहात्म्यं यथा ते वर्णितं पुरा ॥

Krishna Ganga ka udbhav, Kalinjar, aur Sukar - in sab ka mahatva maine tumhe pehle bataya hai.

Verse 83

यः शृणोति वरारोहे श्रद्धया परया युतः ॥ पठति प्रातरेवापि न स पापेन लिप्यते ॥

Jo koi bhi yeh poora dil se sunta hai, ya subah-subhah padhta hai, usko paap nahi lagta.

Verse 84

सप्तजन्मकृतं पापं तस्य सर्वं व्यपोहति ॥ फलं च गोशतस्यापि दत्तस्य समवाप्नुयात् ॥ अमृतत्वं च लभते स्वर्गलोकं च गच्छति ॥

Saat janam ka jo paap hota hai, woh sab mit jaata hai. Jaise sau gaye dene ka phal milta hai. Aise hi woh amar ho jaata hai aur swarg mein jaata hai.

Verse 85

स्नात्वा तीर्थे समीपे च कृष्णगङ्गोद्भवे सदा ॥ एवं नित्यं प्रसक्तो हि करोति द्रव्यगर्वितः ॥

Yeh aadmi Krishna Ganga ke paas paani mein nahaata hai. Woh hamesha yahan aata rehta hai. Uske paas paisa hai, isliye woh apne aap ko bada samajhta hai.

Verse 86

अस्ति किञ्चिन्महत्पापं तव प्रच्छन्नसम्भवम् ॥ अस्यां तीर्थप्रभावेण स्नानाद्गच्छति दूरतः ॥

Tumhare andar koi bada paap hai jo chupa hua hai. Lekin is jagah ki taakat se nahaane par woh paap bahut door chala jaata hai.

Verse 87

दुर्भिक्षपीडिते राष्ट्रे गतौ तौ दक्षिणापथम् ॥ नर्मदादक्षिणे कूले ब्राह्मणानां पुरोत्तमे ॥

Jab desh mein bada akaal pada, toh dono log Dakshin Path se chale gaye. Woh Narmada nadi ke dakshin kinare ek brahmin gaon mein pahunche.

Verse 88

तैस्तै रुपायैर्विविधैर्जीवयित्वा च तं नरम् ॥ लब्धप्राणं तु तं दृष्ट्वा पप्रच्छुर्मोहकारणम् ॥

Unhone us aadmi ko bahut tarah se bachaya aur usme jaan daal di. Jab woh zinda ho gaya, toh unhone poocha ki aisa kyun hua tha.

Verse 89

पाञ्चालोऽपि विधानॆन नमस्कृत्य मुनिं गुरुम् ॥ सुमन्तुं च महाभागमुपविश्याग्रतश्च सः ॥

Panchal ne bhi sahi tareeke se apne guru rishi ko namaskar kiya. Phir Sumantu ko bhi namaskar kiya aur unke saamne baith gaya.

Verse 90

तत्सत्यं मम सञ्जातमगम्यागमपातकम् ॥ तत्पापस्य विशुद्ध्यर्थं देहत्यागं करोमि वै ॥

Sach mein, maine woh galat kaam kar diya jo nahi karna chahiye tha. Ab us paap se saaf hone ke liye main apna jaan de dunga.

Verse 91

असिकुण्डे सरस्वत्यां तथा कालिञ्जरस्य च ॥ पञ्चतीर्थाभिषेकाच्च यत्फलं लभते नरः ॥

Asikund mein, Saraswati nadi ke paas, aur Kalinjar mein jo bhi insaan nahaata hai. Aur Paanch Teerth mein bhi snan karne ka jo phal milta hai.

Verse 92

तस्य सन्दर्शनादेव सर्वपापविवर्जितः ॥ तत्क्षणादेव जायेत नात्र कार्याविचारणा ॥

Bas use dekhne se hi uske saare paap usi waqt khatam ho jaate hain. Isme koi shak nahi, koi sochne ki zaroorat nahi.

Verse 93

सगतिश्च विपापा च भविष्यति न संशयः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ एवं प्रभावस्तीर्थस्य मथुरायां वसुन्धरे ॥

Uski life sahi ban jaayegi aur paap se bhi aazaadi milegi, koi doubt nahi. Shri Varaha bole, Mathura mein is teerth ki itni hi taakat hai, hey Vasundhara.