Sukta 88

Mantra 1

हविष्पान्तमजरं स्वर्विदि दिविस्पृश्याहुतं जुष्टमग्नौ । तस्य भर्मणे भुवनाय देवा धर्मणे कं स्वधया पप्रथन्त ॥

Agni jo havan sameta hai, woh kabhi buddha nahi hota. Woh aasman tak pahunchta hai, usme light hai. Bhagwan logon ne uski madad ki. Usne duniya banayi, dharam ko failaya. Uski apni power hai jo sab theek rakhti hai.

Mantra 2

गीर्णं भुवनं तमसापगूळ्हमाविः स्वरभवज्जाते अग्नौ । तस्य देवाः पृथिवी द्यौरुतापोऽरणयन्नोषधीः सख्ये अस्य ॥

Andhera poori duniya ko nigal gaya tha, sab chhupa hua tha. Jab Agni paida hua, tab roshni aa gayi. Uske liye devataon ne dharti aur aasmaan aur paani se paudhe nikale.

Mantra 3

देवेभिर्न्विषितो यज्ञियेभिरग्निं स्तोषाण्यजरं बृहन्तम् । यो भानुना पृथिवीं द्यामुतेमामाततान रोदसी अन्तरिक्षम् ॥

Devataon ne kaha ki yeh Agdi bada hai, iski tarif karo. Yeh kabhi buddha nahi hota, aur bahut bada hai. Iski roshni ne dharti aur aasmaan aur beech ki duniya ko faila diya.

Mantra 4

यो होतासीत्प्रथमो देवजुष्टो यं समाञ्जन्नाज्येना वृणानाः । स पतत्रीत्वरं स्था जगद्यच्छ्वात्रमग्निरकृणोज्जातवेदाः ॥

Agni sabse pehle pujari bana, devataon ko bahut pasand aaya. Usne ghee lagaya aur usey chuna. Woh tez urta hua kaam karne laga. Jatavedas ne duniya ko rehne layak banaya, roshni wali raah ke liye.

Mantra 5

यज्जातवेदो भुवनस्य मूर्धन्नतिष्ठो अग्ने सह रोचनेन । तं त्वाहेम मतिभिर्गीर्भिरुक्थैः स यज्ञियो अभवो रोदसिप्राः ॥

Jatavedas, jab tum duniya ke upar khade hue, roshni ke saath, tab humne tumhe dhundha. Apne soch se, apne bol se, apne gaano se. Tab tum yagya ke layak ban gaye, dharti aur aasmaan ko bhar diya.

Mantra 6

मूर्धा भुवो भवति नक्तमग्निस्ततः सूर्यो जायते प्रातरुद्यन् । मायामू तु यज्ञियानामेतामपो यत्तूर्णिश्चरति प्रजानन् ॥

Raat mein Agni sabse upar hota hai. Usse suraj paida hota hai, subah nikalta hai. Yeh devataon ka kaam hai, jab paani tez chalta hai, tab woh janam laata hai, sab jaanke.

Mantra 7

दृशेन्यो यो महिना समिद्धोऽरोचत दिवियोनिर्विभावा । तस्मिन्नग्नौ सूक्तवाकेन देवा हविर्विश्व आजुहवुस्तनूपाः ॥

Agni itna chamakdaar dikhta hai, apni taakat se jal utha hai. Uska ghar aasmaan mein hai, woh chaaron taraf roshni failata hai. Us Agni mein bhagwan log apna sab kuch daal diye. Woh log seedha bol ke yeh kiye, aur apni jaan bacha ke rakhi.

Mantra 8

सूक्तवाकं प्रथममादिदग्निमादिद्धविरजनयन्त देवाः । स एषां यज्ञो अभवत्तनूपास्तं द्यौर्वेद तं पृथिवी तमापः ॥

Pehle seedha bolna zaroori hai. Usi se bhagwan log Agni ko paida kiye, aur usi se yeh bali ka kaam shuru hua. Yeh unka yagya ban gaya, jisse sab theek chalne laga. Aasmaan, dharti aur paani, teeno jaante hain ki yeh Agni kya hai.

Mantra 9

यं देवासोऽजनयन्ताग्निं यस्मिन्नाजुहवुर्भुवनानि विश्वा । सो अर्चिषा पृथिवीं द्यामुतेमामृजूयमानो अतपन्महित्वा ॥

Jis Agni ko bhagwan log ne banaya, usmein poori duniya ne apna daan daal diya. Woh apni aag se dharti aur aasmaan dono ko garam karta gaya. Woh seedha chalta gaya, apni taakat se sab jagah tapa diya.

Mantra 10

स्तोमेन हि दिवि देवासो अग्निमजीजनञ्छक्तिभी रोदसिप्राम् । तमू अकृण्वन्त्रेधा भुवे कं स ओषधीः पचति विश्वरूपाः ॥

Bhagwan log ne aasmaan mein stuti ke bol bol ke Agni ko paida kiya. Apni taakat se usko itna bada banaya ki woh dono duniya bhar ke liye kaafi ho. Woh usko teen hisson mein baanta, upar, neeche aur beech mein. Woh har tarah ki ghass-paat ko pakata hai.

Mantra 11

यदेदेनमदधुर्यज्ञियासो दिवि देवाः सूर्यमादितेयम् । यदा चरिष्णू मिथुनावभूतामादित्प्रापश्यन्भुवनानि विश्वा ॥

Jab bhagwan log ne Agni ko aasmaan mein Surya banaya, Aditi ka beta, tab do chalne wale mil kar ek jodi ban gaye. Tab se unhone poori duniya ko dekhna shuru kar diya.

Mantra 12

विश्वस्मा अग्निं भुवनाय देवा वैश्वानरं केतुमह्नामकृण्वन् । आ यस्ततानोषसो विभातीरपो ऊर्णोति तमो अर्चिषा यन् ॥

Deviyon ne poori duniya ke liye Agni ko banaya. Uska naam Vishwanar hai, jo din ka nishaan hai. Woh subah ki roshni ko failata hai. Apni aag se andhera door kar deta hai.

Mantra 13

वैश्वानरं कवयो यज्ञियासोऽग्निं देवा अजनयन्नजुर्यम् । नक्षत्रं प्रत्नममिनच्चरिष्णु यक्षस्याध्यक्षं तविषं बृहन्तम् ॥

Rishi aur deviyon ne Agni Vishwanar ko paida kiya. Yeh kabhi khatam nahi hota. Yeh ek purana tara hai jo chalta rehta hai. Yeh badi taakat wala hai aur chhupa hua shakti ka malik hai.

Mantra 15

द्वे स्रुती अशृणवं पितॄणामहं देवानामुत मर्त्यानाम् । ताभ्यामिदं विश्वमेजत्समेति यदन्तरा पितरं मातरं च ॥

Maine do baatein suni hain. Ek deviyon ki, doosri insaanon ki. In dono se yeh poori duniya judti hai. Kyunki yeh baap aur maa ke beech mein hai.

Mantra 16

द्वे समीची बिभृतश्चरन्तं शीर्षतो जातं मनसा विमृष्टम् । स प्रत्यङ्विश्वा भुवनानि तस्थावप्रयुच्छन्तरणिर्भ्राजमानः ॥

Do taakatein mil ke usko sambhalti hain. Woh sar se paida hua hai aur mann se samjha jaata hai. Woh andar se sab jagah hai. Woh chamakta hai aur kabhi haarta nahi hai.

Mantra 17

यत्रा वदेते अवरः परश्च यज्ञन्योः कतरो नौ वि वेद । आ शेकुरित्सधमादं सखायो नक्षन्त यज्ञं क इदं वि वोचत् ॥

Jahan neeche aur upar wali baatein hoti hain, wahan yeh samajhna mushkil hai ki dono mein se kaun sahi hai. Lekin saathi mil ke khushi paate hain. Woh yagya tak pahunch jaate hain. Kaun yeh saaf bata sakega?

Mantra 18

कत्यग्नयः कति सूर्यासः कत्युषासः कत्यु स्विदापः । नोपस्पिजं वः पितरो वदामि पृच्छामि वः कवयो विद्मने कम् ॥

Kitne agni hain, kitne suraj, kitni subahen aur kitne paani? Main purvajon se aadha-adhura nahi bolta. Main rishiyon se poochhta hoon taaki hum us ek ko jaan sakein jo sabmein hai.

Mantra 19

यावन्मात्रमुषसो न प्रतीकं सुपर्ण्यो वसते मातरिश्वः । तावद्दधात्युप यज्ञमायन्ब्राह्मणो होतुरवरो निषीदन् ॥

Jitni door subah ki roshni jaati hai, utna hi Matarishvan ka kaam failta hai. Yagya ke time woh sab theek se bitha deta hai. Phir Brahma, Hotar ka saathi, apna kaam shuru karta hai.