
Sukta 10.30
Āpaḥ (Waters); with Mitra-Varuṇa invoked as upholders of great dhāsi (support)
Is mantra mein Aapah yaani paani ki puja hoti hai. Paani ko jeevant shakti maana gaya hai jo meethapan aur saaf-safai laate hain. Yeh paani hawan mein aur insaan ki zindagi mein achha sahyog dete hain. Mitra-Varun ka bada sahayak saath isme juda hua hai. Ant mein ek ritual scene hai jahan paani barhis par baith jaate hain. Tab Soma ko Indra ke liye nichoda jata hai.
Mantra 1
प्र देवत्रा ब्रह्मणे गातुरेत्वपो अच्छा मनसो न प्रयुक्ति । महीं मित्रस्य वरुणस्य धासिं पृथुज्रयसे रीरधा सुवृक्तिम् ॥
Bhagwan ke paas jaane ka raasta nikalo. Shabd ke zariye se jaao. Mann ki tarah soch ke paani ke paas pahuncho. Mitra aur Varun ki taakat badi hai. Jo aage badhta hai, uske liye sahi baat taiyaar karo.
Mantra 2
अध्वर्यवो हविष्मन्तो हि भूताच्छाप इतोशतीरुशन्तः । अव याश्चष्टे अरुणः सुपर्णस्तमास्यध्वमूर्मिमद्या सुहस्ताः ॥
Yeh pandit log havi lekar paani ki taraf ja rahe hain. Paani bhi unka intezaar kar raha hai. Ek chidiya upar se dekh rahi hai, uske wings chamak rahe hain. Aaj pandit log apne haath se paani ki lehar bahar nikalenge.
Mantra 3
अध्वर्यवोऽप इता समुद्रमपां नपातं हविषा यजध्वम् । स वो दददूर्मिमद्या सुपूतं तस्मै सोमं मधुमन्तं सुनोत ॥
Pandit log, samundar ke paas jao. Wahan paani ke devta ka puja karo havi se. Woh devta tumhe aaj saaf paani dega. Uske liye Som ras nikalo, jo meetha hai.
Mantra 4
यो अनिध्मो दीदयदप्स्वन्तर्यं विप्रास ईळते अध्वरेषु । अपां नपान्मधुमतीरपो दा याभिरिन्द्रो वावृधे वीर्याय ॥
Ek aisa devta hai jo paani ke andar chamak raha hai, bina kisi tel ya lakdi ke. Rishi log yajna mein uski puja karte hain. Paani ke devta, woh meetha paani do jisse Indra bhi taakat paaye.
Mantra 5
याभिः सोमो मोदते हर्षते च कल्याणीभिर्युवतिभिर्न मर्यः । ता अध्वर्यो अपो अच्छा परेहि यदासिञ्चा ओषधीभिः पुनीतात् ॥
Som ras khush hota hai jaise koi nayi dulhan se milta hai. Pandit log, paani ki taraf jao. Jab paani ko jadi-butiyon ke saath milaoge, tab woh saaf ho jayega.
Mantra 6
एवेद्यूने युवतयो नमन्त यदीमुशन्नुशतीरेत्यच्छ । सं जानते मनसा सं चिकित्रेऽध्वर्यवो धिषणापश्च देवीः ॥
Jab yeh nayi ladkiyan us nayi ladke ke paas aati hain, woh jhukti hain. Sab ka mann ek ho jata hai, sab ek hi baat samajhte hain. Pandit log, deviyan aur paani sab milkar hain.
Mantra 7
यो वो वृताभ्यो अकृणोदु लोकं यो वो मह्या अभिशस्तेरमुञ्चत् । तस्मा इन्द्राय मधुमन्तमूर्मिं देवमादनं प्र हिणोतनापः ॥
Jisne tumhare liye band kamron se jagah banayi, jisne tumhe bade zabardasti se azaad kiya, us Indra ke liye meethi lehar bhejo. Paani, woh lehar aage badhao jo bhagwan ko khush kare.
Mantra 8
प्रास्मै हिनोत मधुमन्तमूर्मिं गर्भो यो वः सिन्धवो मध्व उत्सः । घृतपृष्ठमीड्यमध्वरेष्वापो रेवतीः शृणुता हवं मे ॥
Uske liye meethi lehar bhejo, daryaon ke andar jo meetha paani hai usko bahar lao. Paani, tum ameer ho, mera bol suno. Yagya mein yeh ghee jaisa chamakta hai, iski puja hoti hai.
Mantra 9
तं सिन्धवो मत्सरमिन्द्रपानमूर्मिं प्र हेत य उभे इयर्ति । मदच्युतमौशानं नभोजां परि त्रितन्तुं विचरन्तमुत्सम् ॥
Daryaon, woh nasha bhari lehar bhejo jo Indra peeta hai, jo dono jagah chalti hai. Badal se paida hui, josh mein bhari, tez aur taqatwar, woh teeno taraf ghoomti hai, aasman se niche aati hai.
Mantra 10
आवर्वृततीरध नु द्विधारा गोषुयुधो न नियवं चरन्तीः । ऋषे जनित्रीर्भुवनस्य पत्नीरपो वन्दस्व सवृधः सयोनीः ॥
Hey rishi, in paaniyon ko pranaam karo. Yeh dono taraf se bahati hain, jaise go-raksha karne wale ladte hain, waise hi apna kaam karti hain. Yeh duniya ki maa hain, yeh sab jagah hain. Yeh ek hi jagah se nikli hain, milkar badhti hain.
Mantra 11
हिनोता नो अध्वरं देवयज्या हिनोत ब्रह्म सनये धनानाम् । ऋतस्य योगे वि ष्यध्वमूधः श्रुष्टीवरीर्भूतनास्मभ्यमापः ॥
Paani, hamari puja ko aage badhao, bhagwan ke liye sahi banao. Shabd ko chalao taaki dhan mile. Dharam ke saath jud ke apna dudh bahao. Hamare liye sunne wali aur jaldi jawab dene wali shakti bano.
Mantra 12
आपो रेवतीः क्षयथा हि वस्वः क्रतुं च भद्रं बिभृथामृतं च । रायश्च स्थ स्वपत्यस्य पत्नीः सरस्वती तद्गृणते वयो धात् ॥
Paani mein bahut taakat hai, yeh khazane jaisa hai. Yeh achhi ichcha aur sahi raasta dono rakhta hai. Yeh acche bacchon ki mata jaisa hai. Saraswati gaane wale ko taakat de.
Mantra 13
प्रति यदापो अदृश्रमायतीर्घृतं पयांसि बिभ्रतीर्मधूनि । अध्वर्युभिर्मनसा संविदाना इन्द्राय सोमं सुषुतं भरन्तीः ॥
Jab paani dikhne lagta hai, woh ghee, doodh aur shahad le kar aata hai. Pujari log soch ke kaam karte hain aur Indra ke liye Soma juice taiyaar karte hain.
Mantra 14
एमा अग्मन्रेवतीर्जीवधन्या अध्वर्यवः सादयता सखायः । नि बर्हिषि धत्तन सोम्यासोऽपां नप्त्रा संविदानास एनाः ॥
Yeh ameeri wala paani aa gaya hai, yeh jaan deta hai. Pujari log ise baithao, dost ban ke. Ise ghaas par rakh do, Soma ka kaam karne walo. Yeh paani ke bacche jaisa hai, sab milkar kaam karte hain.
Mantra 15
आग्मन्नाप उशतीर्बर्हिरेदं न्यध्वरे असदन्देवयन्तीः । अध्वर्यवः सुनुतेन्द्राय सोममभूदु वः सुशका देवयज्या ॥
Paani khushi se aa gaya hai, yahan baith gaya hai. Yeh bhagwan ke paas jaana chahta hai. Pujari log Indra ke liye Soma nikalo. Bhagwan ki puja ab safal hogi.
The primary deity is Āpaḥ (the divine Waters), often spoken of as rivers (sindhavaḥ). Mitra–Varuṇa are also invoked as upholders of a great sustaining support (dhāsi) that stabilizes the rite and order.
It asks the Waters to come to the sacrifice, hear the poet’s call, and send a ‘honeyed wave’—symbolizing sweetness, nourishment, purification, and prosperity for the worshippers.
The closing verse places the Waters inside the Soma ritual: once the Waters have ‘sat’ on the sacred seat (barhis), the priests are told to press Soma for Indra, showing that the Waters’ blessing supports the main offering’s success.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.