Opening the text

Sukta 1.73
Madhucchandā Vaiśvāmitra (traditional for RV 1.73)
Agni
Gāyatrī/Anuṣṭubh not applicable here; RV 1.73 is commonly Triṣṭubh (probable for this verse)
Is mantra mein Agni ko bulaya gaya hai. Wo hota hai wo purohit jo sahi raasta dikhata hai. Agni karke yagya karne wale ka ghar barkat wala ban jata hai. Uski samajhdari se sab kuch sahi chalta hai. Wo rukawatein hatata hai jaise nadiyan behne lagti hain. Kavita ke shubhashan logon ko achhe lagne chahiye. Agni ki sarkar paisa aur naam dono deti hai.
Mantra 1
रयिर्न यः पितृवित्तो वयोधाः सुप्रणीतिश्चिकितुषो न शासुः । स्योनशीरतिथिर्न प्रीणानो होतेव सद्म विधतो वि तारीत् ॥
Woh purane khazane jaisa hai jo baap-dada se mila hai. Woh humari badha ko sambhalta hai. Woh jo log samajhdar hain, unhe sahi raasta dikhata hai. Woh mehman ki tarah aata hai jo khush kar de. Woh pandit ki tarah jo yagya karta hai, uske liye ghar khool deta hai.
Mantra 2
देवो न यः सविता सत्यमन्मा क्रत्वा निपाति वृजनानि विश्वा । पुरुप्रशस्तो अमतिर्न सत्य आत्मेव शेवो दिधिषाय्यो भूत् ॥
Woh Savita devta jaisa hai, jo sach sochta hai. Uski ichcha se saari tedhi-medhi baatein seedhi ho jaati hain. Log uski bahut tareef karte hain. Woh jhooth nahi, sach hai. Woh apne aap jaisa hai, jo bhalai kare, usse pakad ke rakhna chahiye.
Mantra 3
देवो न यः पृथिवीं विश्वधाया उपक्षेति हितमित्रो न राजा । पुरःसदः शर्मसदो न वीरा अनवद्या पतिजुष्टेव नारी ॥
Woh devta jaisa hai jo dharti par rehta hai. Woh raja jaisa hai jiske dost achche hain aur sab theek chal raha hai. Woh aage baithta hai, shaant rehta hai, jaise bahadur log. Usme koi dosh nahi, jaise patni jo pati se pyaar se rakhi jaaye.
Mantra 4
तं त्वा नरो दम आ नित्यमिद्धमग्ने सचन्त क्षितिषु ध्रुवासु । अधि द्युम्नं नि दधुर्भूर्यस्मिन्भवा विश्वायुर्धरुणो रयीणाम् ॥
Agni, log tumhare paas aate hain jab tum jalte ho. Unke ghar mein tum hamesha rahte ho. Tum par woh log apni shakti rakhte hain. Tum humare liye poori umar tak sahare wale bano. Tum khazane ko pakad ke rakho.
Mantra 5
वि पृक्षो अग्ने मघवानो अश्युर्वि सूरयो ददतो विश्वमायुः । सनेम वाजं समिथेष्वर्यो भागं देवेषु श्रवसे दधानाः ॥
Agni, jo log dete hain aur jo log maangte hain, woh aage badhein. Jo rishiyon mein tej hain, woh poori umar tak dete rahein. Hum ladai mein jeet paayein. Bhagwan ke paas humara hissa rahe aur humari badai ho.
Mantra 6
ऋतस्य हि धेनवो वावशानाः स्मदूध्नीः पीपयन्त द्युभक्ताः । परावतः सुमतिं भिक्षमाणा वि सिन्धवः समया सस्रुरद्रिम् ॥
Rta ki gaayen khushi se bol rahi hain. Unka doodh humare liye badh raha hai, chamakdaar cheez de rahi hain. Door se sahi soch maang rahe hain. Nadiyan alag-alag aur saath-saath beh rahi hain, patthar ko cheed ke nikal rahi hain.
Mantra 7
त्वे अग्ने सुमतिं भिक्षमाणा दिवि श्रवो दधिरे यज्ञियासः । नक्ता च चक्रुरुषसा विरूपे कृष्णं च वर्णमरुणं च सं धुः ॥
Agni, tumhare paas sahi soch maang rahe hain. Yagya karne wale aasman mein apni shaan rakh rahe hain. Raat aur savera, dono alag roop wale, ne mil ke kaala aur laal rang diya hai. Andhera aur roshni ka silsila ban gaya hai.
Mantra 8
यान्राये मर्तान्त्सुषूदो अग्ने ते स्याम मघवानो वयं च । छायेव विश्वं भुवनं सिसक्ष्यापप्रिवान्रोदसी अन्तरिक्षम् ॥
Agni, jo logon ko aage badhata hai, woh insaan jinko tum dhan ki taraf le jaate ho. Hum bhi un daan dene wale mein se hon. Saaye ki tarah poori duniya ko apne mein le lo. Dono duniya aur beech ka space sab bhar do.
Mantra 9
अर्वद्भिरग्ने अर्वतो नृभिर्नॄन्वीरैर्वीरान्वनुयामा त्वोताः । ईशानासः पितृवित्तस्य रायो वि सूरयः शतहिमा नो अश्युः ॥
Agni, humare ghode aur taakat ke saath, aadmiyon aur bahaduri ke saath. Tumhari suraksha mein hum bhi bahadur logon ko jeete hain. Baap-dada ka dhan pa ke maalik ban jaate hain. Chamakdar log humare liye sau guna mehnat karte hain.
Mantra 10
एता ते अग्न उचथानि वेधो जुष्टानि सन्तु मनसे हृदे च । शकेम रायः सुधुरो यमं तेऽधि श्रवो देवभक्तं दधानाः ॥
Agni, jo sab jaanta hai, yeh sab baatein tumhare liye hain. Tumhara mann aur dil inko pasand aaye. Tumhari acchi sarkar hum chala sakein. Bhagwan ki di hui shaan hum apne upar rakh sakein.
It asks Agni to lead correctly (supraṇīti), make the sacrificer’s home and ritual space flourish, remove obstructions, and grant abundance (rayi) and divinely given fame (śravas).
These are images of Ṛta (right order) and nourishment: the “cows of Ṛta” give plenty, and the rivers symbolize life-forces that Agni helps to flow by breaking through what blocks them.
It can be recited when kindling a lamp or fire, at the start of a homa, or before any focused work—invoking Agni as inner clarity and outer protection, asking for right guidance and steady prosperity.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.