Rig Veda 1.52.3: Mandala 1, Sukta 52, Mantra 3

Sukta 1.52

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

स हि द्वरो द्वरिषु वव्र ऊधनि चन्द्रबुध्नो मदवृद्धो मनीषिभिः । इन्द्रं तमह्वे स्वपस्यया धिया मंहिष्ठरातिं स हि पप्रिरन्धसः ॥

Recitation with translationRig Veda 1.52.3

Transliteration

sá hí dvaró dvaríṣu vavrá ū́dhani candrábudhno mádavṛddho manīṣíbhīḥ | índraṃ tám ahve svapasyáyā dhiyā́ maṃhíṣṭharātiṃ sá hí paprír ándhasaḥ ||

Translation

Indra darwaze kholta hai. Woh khazana rakhta hai jaise gaay doodh rakhti hai. Rishi log uske baare mein soch ke uski taakat badha dete hain. Main Indra ko pukarta hoon, kyunki woh sabse zyada dene wala hai. Woh Soma pe ke khush rehta hai.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स

• हि: indeed, for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• द्वरः: a gate-keeper/guard
• द्वरः: Kartā
• Type: Noun
• Root: द्वर (प्रातिपदिक; ‘द्वार/द्वर’ = द्वारपाल/रक्षक)

• द्वरिषु: at the gates/doorways
• द्वरिषु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: द्वरि (प्रातिपदिक; ‘द्वरि’ = द्वार/प्रवेश)

• वव्रे: has chosen/has enclosed
• वव्रे: —
• Type: Verb
• Root: √वृ (वृणोति ‘choose, take, cover’; RV: ‘enclose/choose for oneself’)

• ऊधनि: in the udder
• ऊधनि: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: ऊधन् (प्रातिपदिक)

• चन्द्रबुध्नः: bright-based (having a shining foundation)
• चन्द्रबुध्नः: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: चन्द्र-बुध्न (समास; चन्द्र ‘bright’ + बुध्न ‘base/bottom’)

• मदवृद्धः: strengthened by exhilaration (soma-rapture)
• मदवृद्धः: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: मद-वृद्ध (समास; मद ‘intoxicating exhilaration’ + वृद्ध ‘grown/increased’)

• मनीषिभिः: by the sages/wise men
• मनीषिभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: मनीषिन् (प्रातिपदिक)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• तम्: him
• तम्: Karma (इन्द्रम्-विशेषणम्)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → तम्

• अह्वे: I invoke
• अह्वे: —
• Type: Verb
• Root: √ह्वा (आह्वयति ‘call, invoke’)

• स्वपस्यया: with good service (devout skill)
• स्वपस्यया: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: स्वपस्या (प्रातिपदिक; ‘good service/skillful worship’)

• धिया: with inspired thought
• धिया: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक; ‘thought, insight, hymn-intelligence’)

• मंहिष्ठरातिम्: the most bountiful giver
• मंहिष्ठरातिम्: Karma (इन्द्रम्-विशेषणम्)
• Type: Noun (epithet)
• Root: मंहिष्ठ-राति (समास; मंहिष्ठ ‘most bountiful’ + राति ‘gift, giving’)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स

• हि: indeed
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• पप्रिः: has filled/satisfied
• पप्रिः: —
• Type: Verb
• Root: √पॄ/पॢ (पिपर्ति ‘fill, satisfy’; RV perfect)

• अन्धसः: of the soma-juice
• अन्धसः: Karma/सम्बन्ध (पूरणस्य)
• Type: Noun
• Root: अन्धस् (प्रातिपदिक; ‘soma-juice, draught’)