Rig Veda 1.52.2: Mandala 1, Sukta 52, Mantra 2

Sukta 1.52

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

स पर्वतो न धरुणेष्वच्युतः सहस्रमूतिस्तविषीषु वावृधे । इन्द्रो यद्वृत्रमवधीन्नदीवृतमुब्जन्नर्णांसि जर्हृषाणो अन्धसा ॥

Recitation with translationRig Veda 1.52.2

Transliteration

sá párvato ná dharuṇéṣv ácyutaḥ sahásramūtis táviṣīṣu vāvṛdhe | índro yád vṛtrám ávadhīn nadīvṛ́tam ubjánn arṇā́ṃsi járhṛṣāṇo ándhasā ||

Translation

Indra pahad ki tarah khada hai, hilta nahi. Uski madad karne wale hazaron log hain, isliye usmein taakat badhti hai. Jab usne Vritra ko maara jo nadiyon ko rok ke rakhta tha, tab paani aazad ho gaya. Indra khush ho ke bahut saara paani bahane laga.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पर्वतः: (like) a mountain
• पर्वतः: Kartā (उपमान/विशेष्य) अथवा विशेषण-रूपेण
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• धरुणेषु: in/among the supports, foundations
• धरुणेषु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: धरुण (प्रातिपदिक) < धृ (धारणे)

• अच्युतः: unshaken, immovable
• अच्युतः: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अच्युत (कृदन्त-प्रातिपदिक) < च्युत (√च्यु, चलने) + अ-

• सहस्रमूतिः: of a thousand impulses/powers
• सहस्रमूतिः: Kartā (विशेषण-रूपेण इन्द्रस्य)
• Type: Noun/Adjective
• Root: सहस्र-मूति (समास-प्रातिपदिक) [मूति < √मव्/√मु? ‘प्रेरणे/वृद्धौ’ इत्यादि; वैदिके ‘प्रेरणा/उत्साह/शक्ति’]

• तविषीषु: in (his) mighty powers
• तविषीषु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: तविषी (प्रातिपदिक) < √तव् (बलवृद्धौ)

• वावृधे: grew, waxed strong
• वावृधे: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √वृध् (वृद्धौ) [वेदिक-रूप: वावृधे]

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• यत्: when, as
• यत्: —
• Type: Indeclinable/Relative
• Root: यद् (सम्बन्ध/काल-निपात)

• वृत्रम्: Vṛtra
• वृत्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक) < √वृ (वरणे) ‘आवरणकर्ता’

• अवधीत्: slew
• अवधीत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √वध् (हिंसायाम्) [अव-उपसर्ग]

• नदीवृतम्: who had enclosed the rivers
• नदीवृतम्: Karma (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: नदी-वृत (समास-प्रातिपदिक) [नदी + वृत < √वृ (वरणे)]

• उब्जन्: pressing down, crushing
• उब्जन्: Kartā (सहायक-क्रिया) / Karaṇa-भावः
• Type: Verbal participle
• Root: √उब्ज् (पीडने/निग्रहे) [वेदिक-रूप]

• अर्णांसि: the floods, waters
• अर्णांसि: Karma
• Type: Noun
• Root: अर्ण (प्रातिपदिक) ‘तरङ्ग/प्रवाह/जल’

• जर्हृषाणः: rejoicing, exulting
• जर्हृषाणः: Kartā (भाव-विशेषणम् इन्द्रस्य)
• Type: Participle
• Root: √हृष् (हर्षे) [जर्हृष् = लिट्-आवृत्ति/तीव्रता-प्रयोगः]

• अन्धसा: with soma (intoxicating drink)
• अन्धसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: अन्धस् (प्रातिपदिक) ‘सोमरस/उत्साहजनक-पेय’