Rig Veda 1.155.2: Mandala 1, Sukta 155, Mantra 2

Sukta 1.155

Rishi: Dīrghatamas Aucathya

Devata: Indra–Viṣṇu

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्वेषमित्था समरणं शिमीवतोरिन्द्राविष्णू सुतपा वामुरुष्यति । या मर्त्याय प्रतिधीयमानमित्कृशानोरस्तुरसनामुरुष्यथः ॥

Recitation with translationRig Veda 1.155.2

Transliteration

tveṣam itthā samaraṇaṃ śimīvator indrāviṣṇū sutapā vām uruṣyati | yā martyāya pratidhīyamānam it kṛśānor astur asanām uruṣyathaḥ ||

Translation

Indra aur Vishnu dono bahut taakatvala hain. Ladai mein woh tez hain. Soma peene wala unke liye sahi raasta bana deta hai. Jab kisi insaan ke saamne dushman aata hai, aag aur khatre se woh dono bacha lete hain. Raasta bada kar dete hain.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वेषम्: fierce, impetuous
• त्वेषम्: Karma (विशेष्य-सम्बन्धेन ‘समरणम्’)
• Type: Adjective
• Root: त्वेष (प्रातिपदिक) < √त्विष् (दीप्तौ)

• इत्था: thus, in this manner
• इत्था: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: इत्था (अव्यय)

• समरणम्: encounter, battle, conflict
• समरणम्: Karma
• Type: Noun
• Root: समरण (प्रातिपदिक) < √स्मृ (स्मरणे)

• शिमीवतॊः: of the two strong/energetic ones
• शिमीवतॊः: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the two vigorous/strong ones’
• Type: Adjective
• Root: शिमीवत् (प्रातिपदिक)

• इन्द्राविष्णू: Indra and Viṣṇu
• इन्द्राविष्णू: Kartā
• Type: Noun (dual deity name)
• Root: इन्द्र + विष्णु (प्रातिपदिक-द्वन्द्व)

• सुतपा: of good/strong austerity (ardent)
• सुतपा: Kartā (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: सु-तपस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय)

• वाम्: for you two / of you two
• वाम्: सम्प्रदान/सम्बन्ध (contextual: ‘for you two / of you two’)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• उरुष्यति: protects, saves, gives wide protection
• उरुष्यति: (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √उरुष्य (रक्षणे/पालने; denominative from उरु ‘wide, ample’)

• या: she who / which
• या: Kartā (अन्वयेन ‘या … उरुष्यथः’)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• मर्त्याय: for the mortal
• मर्त्याय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)

• प्रतिधीयमानम्: being set/placed in opposition; being presented/put forward
• प्रतिधीयमानम्: Karma (यत् ‘या’ द्वारा रक्ष्य-वस्तु)
• Type: Participle
• Root: प्रति-√धा (धारणे/निधाने) + शानच्

• इत्: indeed, just
• इत्: (निपात; बलार्थ/निश्चयार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात)

• कृशानॊः: of Kṛśānu (a hostile being/archer in Vedic myth)
• कृशानॊः: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of Kṛśānu’
• Type: Noun
• Root: कृशानु (प्रातिपदिक)

• अस्तु: let there be
• अस्तु: (आशीर्वचन/विधि)
• Type: Verb
• Root: √अस् (भू)

• तुरसनाम्: swift help/aid; deliverance
• तुरसनाम्: Karma (यत् ‘अस्तु’ इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: तुरसन (प्रातिपदिक)

• उरुष्यथः: you two protect, you two save
• उरुष्यथः: (मुख्यक्रिया; कर्ता = इन्द्राविष्णू)
• Type: Verb
• Root: √उरुष्य (रक्षणे)