Sukta 10

Mantra 1

आत्मा। यद् गा॑य॒त्रे अधि॑ गाय॒त्रमाहि॑तं॒ त्रैष्टु॑भं वा॒ त्रैष्टु॑भान्नि॒रत॑क्षत । यद् वा॒ जग॒ज्जग॒त्याहि॑तं प॒दं य इत् तद् वि॒दुस्ते अ॑मृत॒त्वमा॑नशुः

Atma ki baat hai. Gayatri mein jo Gayatra base hai, ya Trishtup se jo Trishtup nikla hai. Jagati mein jo pad base hai, woh Jagat hai. Jo yeh jaante hain, woh amartva pa jaate hain.

Mantra 2

गा॒य॒त्रेण॒ प्रति॑ मिमीते अ॒र्कम॒र्केण॒ साम॒ त्रैष्टु॑भेन वा॒कम्। वा॒केन॑ वा॒कं द्वि॒पदा॒ चतु॑ष्पदा॒क्षरे॑ण मिमते स॒प्त वाणीः॑

Gayatri se arth matlab geet napta hai, geet se Sama gaana banta hai. Trishtup se bol banti hai. Bol se hi bol ka nap hota hai. Har akshar se saat awaazein napi jaati hain, do pair wali aur chaar pair wali.

Mantra 3

जग॑ता॒ सिन्धुं॑ दि॒व्यऽस्कभायद् रथंत॒रे सूर्यं॒ पर्य॑पश्यत्। गा॒य॒त्रस्य॑ स॒मिध॑स्ति॒स्र आ॑हु॒स्ततो॑ म॒ह्ना प्र रि॑रिचे महि॒त्वा

Jagati chhand se aasman mein samundar ko sambhala gaya. Rathantar mein Surya ko poora dekha gaya. Gayatri ke liye teen agni jalate hain log. Wahi se iski mahatva badh gayi aur woh chamak utha.

Mantra 4

उप॑ ह्वये सु॒दुघां॑ धे॒नुमे॒तां सु॒हस्तो॑ गो॒धुगु॒त दो॑हदेनाम्। श्रेष्ठं॑ स॒वं स॑वि॒ता सा॑विषन्नो॒ऽभीऽद्धो घ॒र्मस्तदु॒ षु प्र वो॑चत्

Main is gaay ko bulata hoon jo accha doodh deti hai. Haath saaf hone chahiye jab doodh nikalte ho. Savita devta ne humke accha push diya hai. Yeh agni jal rahi hai, aur wohi kehta hai ki yeh shubh hai.

Mantra 5

हि॒ङ्कृ॒ण्व॒ती व॑सु॒पत्नी॒ वसू॑नां व॒त्समि॒च्छन्ती॒ मन॑सा॒भ्यागा॑त्। दु॒हाम॒श्विभ्यां॒ पयो॑ अ॒घ्न्येयं सा व॑र्धतां मह॒ते सौभ॑गाय

Gaay bol rahi hai, woh dhan ki maalik hai. Apne bacche ko dhundti hui yahan aayi hai. Ashwin devta ke liye doodh nikal rahi hai. Isse bada bhagya milega.

Mantra 6

गौर॑मीमेद॒भि व॒त्सं मि॒षन्तं॑ मू॒र्धानं॒ हिङ्ङ॑कृणो॒न्मात॒वा उ॑ । सृक्वा॑णं घ॒र्मम॒भि वा॑वशा॒ना मिमा॑ति मा॒युं पय॑ते॒ पयो॑भिः

Gaay ne apne bachde ke upar awaaz ki. Woh hil raha tha, toh maa ne apna sir uthaya. Use chaat rahi thi, garmi ki taraf jaana chahti thi. Awaaz nikali aur doodh pilaya.

Mantra 7

अ॒यं स शि॑ङ्क्ते॒ येन॒ गौर॒भिवृ॑ता॒ मिमा॑ति मा॒युं ध्व॒सना॒वधि॑ श्रि॒ता। सा चि॒त्तिभि॒र्नि हि च॒कार॒ मर्त्या॑न् वि॒द्युद् भव॑न्ती॒ प्रति॑ व॒व्रिमौ॑हत

Yeh woh cheez hai jisse woh chhiddakti hai. Gaay sab taraf fail ke awaaz karti hai, apne khule mein baithi hui. Apni harkaton se logon ko apne kaabu mein layi. Bijli ban ke chhat ko tod ke peeche hata diya.

Mantra 8

अ॒नच्छ॑ये तु॒रगा॑तु जी॒वमेज॑द् ध्रु॒वं मध्य॒ आ प॒स्त्याऽनाम्। जी॒वो मृ॒तस्य॑ चरति स्व॒धाभि॒रम॑र्त्यो॒ मर्त्ये॑ना॒ सयो॑निः

Jo kabhi khatam nahi hota, wahin jeev tezi se chalta hai. Pakka rehta hai, sab gharo ke beech mein. Jeev marne walo ke beech chalta hai, apne niyam se. Woh marne wala nahi, par marne walon mein rehta hai.

Mantra 9

वि॒धुं द॑द्रा॒णं स॑लि॒लस्य॑ पृ॒ष्ठे युवा॑नं॒ सन्तं॑ पलि॒तो ज॑गार । दे॒वस्य॑ पश्य॒ काव्यं॑ महि॒त्वाद्य म॒मार॒ स ह्यः समा॑न

Vidhu paani ke upar daudta hai. Woh jawan hai, par baalon mein ujayala hai jaise buddha ho. Bhagwan ki yeh shakti dekho, kitna bada hai. Kal jo tha, aaj mar gaya.

Mantra 10

य ईं॑ च॒कार॒ न सो अ॒स्य वे॑द॒ य ईं॑ द॒दर्श॒ हिरु॒गिन्नु तस्मा॑त्। स मा॒तुर्योना॒ परि॑वीतो अ॒न्तर्ब॑हुप्र॒जा निरृ॑ति॒रा वि॑वेश

Jisne isko banaya usse pata nahi yeh kya hai. Jisne dekha, usse yeh chhoot gaya. Maa ke pet mein yeh chupa hai. Yeh bahut bacche paida karta hai. Buraai andar ghus gayi hai.

Mantra 11

अप॑श्यं गो॒पाम॑नि॒पद्य॑मान॒मा च॒ परा॑ च प॒थिभि॒श्चर॑न्तम्। सस॒ध्रीचीः॒ स विषू॑ची॒र्वसा॑न॒ आ व॑रीवर्ति॒ भुव॑नेष्व॒न्तः

Maine us gwaale ko dekha jo kabhi nahi girta. Woh idhar-udhar sab raasto par chalta hai. Kabhi sidha chalta hai, kabhi ulta. Yeh duniya ke andar ghootta rahata hai.

Mantra 12

द्यौर्नः॑ पि॒ता ज॑नि॒ता नाभि॒रत्र॒ बन्धु॑र्नो मा॒ता पृ॑थि॒वी म॒हीयम्। उ॒त्ता॒नयो॑श्च॒म्वो॒३र्योनि॑र॒न्तरत्रा॑ पि॒ता दु॑हि॒तुर्गर्भ॒माधा॑त्

Aasmaan hamara baap hai, humara janam dene wala. Dharti hamari maa hai, badi wali. Beech mein dono ki god hai, wahan baap ne beti ka baccha rakha hai.

Mantra 13

पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ पर॒मन्तं॑ पृथि॒व्याः पृ॒च्छामि॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतः॑ । पृ॒च्छामि॒ विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य॒ नाभिं॑ पृ॒च्छामि॑ वा॒चः प॑र॒मं व्योऽम

Main poochta hoon dharti ka aakhri kinara kahan hai. Main poochta hoon ghode ki taakat kahan se aati hai. Main poochta hoon poori duniya ka centre kahan hai. Main poochta hoon baat ka sabse oopar level kya hai.

Mantra 14

इ॒यं वेदिः॒ परो॒ अन्तः॑ पृथि॒व्या अ॒यं सोमो॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतः॑ । अ॒यं य॒ज्ञो विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य॒ नाभि॑र्ब्र॒ह्मायं वा॒चः प॑र॒मं व्योऽम

Yeh vedi zameen ka aakhri kinara hai. Yeh Soma ghode ke viry jaisa hai. Yeh yagya poori duniya ka naabi hai, sabka centre hai. Yeh wahi Brahman hai, sabse badi baat, aasmaan se bhi oopar.

Mantra 15

न वि जा॑नामि॒ यदि॑वे॒दमस्मि॑ नि॒ण्यः संन॑द्धो॒ मन॑सा चरामि । य॒दा माग॑न् प्रथम॒जा ऋ॒तस्यादिद् वा॒चो अ॑श्नुवे भा॒गम॒स्याः

Main khud ko sahi mein nahi jaanta, main kaun hoon, kya hoon. Main chhupa hua hoon, mann se ghoom raha hoon. Jab pehli baar sachchai ka roop mila, tab mujhe bhi baat ka hissa mila.

Mantra 16

अपा॒ङ् प्राङे॑ति स्व॒धया॑ गृभी॒तोऽम॑र्त्यो॒ मर्त्ये॑ना॒ सयो॑निः । ता शश्व॑न्ता विषू॒चीना॑ वि॒यन्ता॒ न्य॑१न्यं चि॒क्युर्न नि चि॑क्युर॒न्यम्

Ek aisa chakra chalta hai, peeche se aage, aage se peeche. Svadha ki taqat usey pakde hui hai. Amarta aur marta, dono ek hi jagah se hain. Dono hamesha rehte hain, alag-alag raaste le lete hain. Ek dusre ko jaante hain, phir bhi jaante nahi hain.

Mantra 17

स॒प्तार्ध॑ग॒र्भा भुव॑नस्य॒ रेतो॒ विष्णो॑स्तिष्ठन्ति प्र॒दिशा॒ विध॑र्मणि । ते धी॒तिभि॒र्मन॑सा॒ ते वि॑प॒श्चितः॑ परि॒भुवः॑ परि॑ भवन्ति वि॒श्वतः॑

Saat beej hain jo duniya ke andar paida hote hain. Vishnu ke niyam mein yeh chaaron disha mein sthit hain. Yeh log samajh ke saath chalte hain, dimaag se kaam karte hain. Yeh har taraf se sab kuch dekhte hain aur samajhte hain.

Mantra 18

ऋ॒चो अ॒क्षरे॑ पर॒मे व्योऽम॒न् यस्मि॑न् दे॒वा अधि॒ विश्वे॑ निषे॒दुः । यस्तन्न वेद॒ किमृ॒चा क॑रिष्यति॒ य इत् तद् वि॒दुस्ते अ॒मी समा॑सते

Rigveda ke shabd jo kabhi khatam nahi hote, woh upar aasmaan mein hain. Wahan sab devi-devta baithte hain. Jo yeh baat nahi jaanta, uska kya fayeda? Woh kya kar paayega? Jo sach mein jaante hain, woh sab milke baithte hain.

Mantra 19

ऋ॒चः प॒दं मात्र॑या क॒ल्पय॑न्तोऽर्ध॒र्चेन॑ चाक्लृपु॒र्विश्व॒मेज॑त्। त्रि॒पाद् ब्रह्म॑ पुरु॒रूपं॒ वि त॑ष्ठे॒ तेन॑ जीवन्ति प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः

Rishiyon ne Vedic shabdon ko nap-tol ke bandha. Aadhe shlok se saari duniya ka order bana diya. Brahma teen paon pe khada hai, unki kai shaktiyan hain. Unse charo dishayein jeevan paati hain.

Mantra 20

सू॒य॒व॒साद् भग॑वती॒ हि भू॒या अधा॑ व॒यं भग॑वन्तः स्याम । अ॒द्धि तृण॑मघ्न्ये विश्व॒दानीं॒ पिब॑ शु॒द्धमु॑द॒कमा॒चर॑न्ती

Hey mata, acche charaage se aapni shakti badha. Hum bhi aapke saath bhagwan ki kripa paayein. Hey gai, koi tumhe maar nahi sakta, tum sab ko deti ho. Ghoomte ghoomte saaf paani piyo, ghaas khao.

Mantra 21

गौरिन्मि॑माय सलि॒लानि॒ तक्ष॒त्येक॑पदी द्वि॒पदी॒ सा चतु॑ष्पदी । अ॒ष्टाप॑दी॒ नव॑पदी बभू॒वुषी॑ स॒हस्रा॑क्षरा॒ भुव॑नस्य प॒ङ्क्तिस्तस्याः॑ समु॒द्रा अधि॒ वि क्ष॑रन्ति

Chamakne wali ne paani naapa hai. Woh banane wali hai, paani ko shape deti hai. Pehle ek paer pe chalti thi, phir do paer pe, phir chaar paer pe. Aath paer, nau paer ho gayi. Duniya ki yeh line mein hazaar akshar hain. Samundar uske upar se beh rahe hain.

Mantra 22

कृ॒ष्णं नि॒यानं॒ हर॑यः सुप॒र्णा अ॒पो वसा॑ना॒ दिव॒मुत्प॑तन्ति । तं आव॑वृत्र॒न्त्सद॑नादृ॒तस्यादिद् घृ॒तेन॑ पृथि॒वीं व्यूऽदुः

Peele rang ke pakshi paani pehan ke aasmaan mein udte hain. Kala bandhan tod ke nikle, sidhe seat se. Ghee se dharti ko khol diya aur chamka diya.

Mantra 23

अ॒पादे॑ति प्रथ॒मा प॒द्वती॑नां॒ कस्तद् वां॑ मित्रावरु॒णा चि॑केत । गर्भो॑ भा॒रं भ॑र॒त्या चि॑दस्या ऋ॒तं पिप॒र्त्यनृ॑तं नि पा॑ति

Pehla paidal janwar bahar aata hai. Mitra aur Varuna, tum mein se kisne yeh jaana? Baccha maa ke bojh ko uthata hai. Yeh sahi ko poora karta hai, galat ko dabata hai.

Mantra 24

वि॒राड् वाग् विरा॑ट् पृ॑थि॒वी वि॒राड॒न्तरि॑क्षं वि॒राट् प्र॒जाप॑तिः । वि॒राण्मृ॒त्युः सा॒ध्याना॑मधिरा॒जो ब॑भूव॒ तस्य॑ भू॒तं भव्यं॒ वशे॒ स मे॑ भू॒तं भव्यं॒ वशे॑ कृणोतु

Viraj naam ki shakti hai, yehi vaani hai, yehi dharti hai, yehi aasman hai, yehi Prajapati hai. Viraj se Mrityu paida hua aur Sadhyon ka raja ban gaya. Uske paas bhoot aur bhavishya, dono ka control hai. Meri dua hai ki woh mujhe bhi bhoot aur bhavishya pe control de de.

Mantra 25

श॒क॒मयं॑ धू॒ममा॒राद॑पश्यं विषू॒वता॑ प॒र ए॒नाव॑रेण । उ॒क्षाणं॒ पृश्नि॑मपचन्त वी॒रास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन्

Maine door se gobar ke dhuan ko dekha, jab suraj ghoom raha tha, ek taraf door, ek taraf paas. Veeron ne ek rang-biranga bail pakaya. Yeh pehle se chalay aa rahe niyam the.

Mantra 26

त्रयः॑ के॒शिन॑ ऋतु॒था वि च॑क्षते संवत्स॒रे व॑पत॒ एक॑ एषाम्। विश्व॑म॒न्यो अ॑भि॒चष्टे॒ शची॑भि॒र्ध्राजि॒रेक॑स्य ददृशे॒ न रू॒पम्

Teen log hain jinke baal lambe hain. Ritu ke hisaab se alag-alag dikhte hain. Saal mein ek baar ek aadmi ka baal kat ta hai. Dusra aadmi apni shakti se sab kuch dekhta hai. Teesre aadmi ki chamak dikhti hai lekin uska chehra nahi dikhta.

Mantra 27

च॒त्वारि॒ वाक् परि॑मिता प॒दानि॒ तानि॑ विदुर्ब्राह्म॒णा ये म॑नी॒षिणः॑ । गुहा॒ त्रीणि॒ निहि॑ता॒ नेङ्ग॑यन्ति तु॒रीयं॑ वा॒चो म॑नु॒ष्याऽवदन्ति

Boli ke chaar level hain. Brahmin log jo gyaani hain, woh isko jaante hain. Teen level chhupa hua hai, koi unko hilata nahi. Boli ka chautha level woh hai jo log bolte hain.

Mantra 28

इन्द्रं॑ मि॒त्रं वरु॑णम॒ग्निमा॑हु॒रथो॑ दि॒व्यः स सु॑प॒र्णो ग॒रुत्मा॑न्। ए॒कं सद् विप्रा॑ बहु॒धा व॑दन्त्य॒ग्निं य॒मं मा॑त॒रिश्वा॑नमाहुः

Log use Indra bolte hain, Mitra bolte hain, Varuna bolte hain, Agni bolte hain. Woh aasmaan mein udne wala pakshi hai. Sach baat yeh hai ki bhagwan ek hai. Rishi-muni log use bahut naam se bulate hain. Koi use Agni bolta hai, koi Yama bolta hai, koi Matarishwan bolta hai.