Previous Verse
Next Verse

Shloka 109

देवैर्विष्णोः शरणागमनम्—शिवलिङ्गस्थापनं, शिवसहस्रनामस्तवः, सुदर्शनचक्रप्रदानं च

मनो बुद्धिरहङ्कारः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रपालकः तेजोनिधिर् ज्ञाननिधिर् विपाको विघ्नकारकः

mano buddhirahaṅkāraḥ kṣetrajñaḥ kṣetrapālakaḥ tejonidhir jñānanidhir vipāko vighnakārakaḥ

वह मन, बुद्धि और अहंकार है। वह क्षेत्रज्ञ—देह-क्षेत्र का ज्ञाता, और क्षेत्रपालक—देह-धर्म का अधिपति रक्षक भी है। वह तेजोनिधि—दिव्य तेज का भंडार, और ज्ञाननिधि—मोक्षद ज्ञान का खजाना है। वही कर्मों का विपाक—फल-परिपाक, तथा विघ्नकारक—विघ्न उत्पन्न करने वाला है, जो पाशबद्ध पशु को संयमित कर पति की ओर प्रवृत्त करता है।

manas (mano)mind
manas (mano):
buddhiḥintellect/discriminative faculty
buddhiḥ:
ahaṅkāraḥego-principle/I-sense
ahaṅkāraḥ:
kṣetrajñaḥknower of the field (conscious principle within the body)
kṣetrajñaḥ:
kṣetrapālakaḥprotector/guardian of the field (the Lord who rules the body-mind complex)
kṣetrapālakaḥ:
tejonidhiḥstorehouse of splendor/inner fire
tejonidhiḥ:
jñānanidhiḥstorehouse of knowledge (saving wisdom)
jñānanidhiḥ:
vipākaḥfruition/ripening (of karma into experience)
vipākaḥ:
vighnakārakaḥmaker of obstacles (controller who blocks harmful paths)
vighnakārakaḥ:

Suta Goswami (narrating Shiva Sahasranama to the sages of Naimisharanya)