Adhyaya 255

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । तस्यैव पश्चिमे भागे ऋषीणां पुण्यकर्मणाम्

ઈશ્વરે કહ્યું—પછી, હે મહાદેવી, ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ એવા તે તીર્થમાં જવું જોઈએ. તેના પશ્ચિમ ભાગમાં પુણ્યકર્મા ઋષિઓનું નિવાસસ્થાન છે.

Verse 2

तस्मिंस्त्रिनेत्रा मत्स्याश्च दृश्यंतेऽद्यापि भामिनि । अंगिरा गौतमोऽगस्त्यः सुमतिः सुसखिस्तथा

હે ભામિની, તે પુણ્ય પ્રદેશમાં આજે પણ ત્રણ નેત્રવાળા માછલાં દેખાય છે. ત્યાં અંગિરા, ગૌતમ, અગસ્ત્ય, સુમતિ અને સુસખિ ઋષિઓ પણ નિવસ્યા હતા.

Verse 3

विश्वामित्रः स्थूलशिराः संवर्त्तः प्रतिमर्द्दनः । रैभ्यो बृहस्पतिश्चैव च्यवनः कश्यपो भृगुः

ત્યાં વિશ્વામિત્ર, સ્થૂલશિરા, સંવર્ત, પ્રતિકર્દન, રૈભ્ય અને બૃહસ્પતિ; તેમજ ચ્યવન, કશ્યપ અને ભૃગુ પણ (હતા).

Verse 4

दुर्वासा जामदग्न्यश्च मार्कंडेयोऽथ गालवः । उशनाऽथ भरद्वाजो यवक्रीतस्त्रितस्तथा

ત્યાં દુર્વાસા, જામદગ્ન્ય, માર્કંડેય અને ગાલવ; તેમજ ઉશના, ભરદ્વાજ, યવક્રીત અને ત્રિત પણ (હતા).

Verse 5

नारदः पर्वतश्चैव वसिष्ठोऽरुंधती तथा

ત્યાં નારદ અને પર્વત, તેમજ વસિષ્ઠ—અરુંધતી સાથે—ધર્મનિષ્ઠ મહર્ષિરૂપે એકત્રિત હતા.

Verse 6

काण्वोऽथ गौतमो धौम्यः शतानन्दोऽकृतव्रणः । जमदग्निस्तथा रामो बकश्चेत्येवमादयः । कृष्णद्वैपायनश्चैव पुत्रशिष्यैः समन्वितः

પછી કાણ્વ, ગૌતમ, ધૌમ્ય, શતાનંદ અને અકૃતવ્રણ; તેમજ જમદગ્નિ, રામ અને બક વગેરે ઋષિઓ આવ્યા. કૃષ્ણદ્વૈપાયન વ્યાસ પણ પોતાના પુત્રો અને શિષ્યો સાથે ત્યાં ઉપસ્થિત થયા.

Verse 7

एतत्क्षेत्रं समा साद्य प्रभासं मुनिसत्तमाः । तपस्तेपुर्महात्मानो विविधं परमाद्भुतम्

આ પ્રભાસક્ષેત્રે પહોંચીને તે મુનિશ્રેષ્ઠ મહાત્માઓએ અનેક પ્રકારની પરમ અદ્ભુત તપશ્ચર્યા કરી.

Verse 8

एवं ते नियतात्मानो दमयुक्तास्तपस्विनः । समाधिना जिगीषन्ते ब्रह्मलोकं सनातनम्

આ રીતે નિયતાત્મા અને દમસંયમયુક્ત તપસ્વીઓ સમાધિ દ્વારા સંસારબંધન પર વિજય મેળવી સનાતન બ્રહ્મલોકને પ્રાપ્ત કરવા પ્રયત્નશીલ રહ્યા.

Verse 9

अथाभवदनावृष्टिः कदाचिन्महती प्रिये । कृच्छ्रं प्राप्तो ह्यभूत्तत्र सर्वलोकः क्षुधार्दितः

પછી કોઈ સમયે, હે પ્રિયે, ત્યાં મહાન અનાવૃષ્ટિ (દુષ્કાળ) પડી. ત્યારે સર્વ લોકો ભૂખથી પીડિત થઈ ભારે કષ્ટમાં પડ્યા.

Verse 10

ततो निरन्ने लोकेऽस्मिन्नात्मानं ते परीप्सवः । मृतं कुमारमादाय कृच्छ्रं प्राप्तास्तदाऽपचन्

ત્યારે આ લોક અન્નવિહોણો બન્યો ત્યારે, પોતાના પ્રાણ બચાવવાની ઇચ્છાથી તેઓ એક મૃત બાળકને લઈને આવ્યા; અને અતિ કષ્ટમાં પડી તે સમયે તેને રાંધી નાખ્યો.

Verse 11

अथोपरिचरस्तत्र क्लिश्यमानान्हि तानृषीन् । दृष्ट्वा राजा वृषादर्भिः प्रोवाचेदं वचस्तदा

ત્યારે રાજા ઉપરિચરે ત્યાં કષ્ટ ભોગવતા તે ઋષિઓને જોઈ, વૃષ અને દર્ભ (યજ્ઞચિહ્નો) સહિત, તે સમયે આ વચન કહ્યું।

Verse 12

राजोवाच । प्रतिग्रहो ब्राह्मणानां दृष्टा वृत्तिरनिंदिता । तस्मात्प्रतिग्रहं मत्त गृह्णीध्वं मुनिपुंगवाः

રાજાએ કહ્યું—બ્રાહ્મણો માટે દાન સ્વીકારવું નિંદારહિત જીવનવૃત્તિ માનવામાં આવે છે. તેથી, હે મુનિશ્રેષ્ઠો, મારી પાસેથી આ દાન સ્વીકારો।

Verse 13

मुद्गान्माषांश्च व्रीहींश्च तथा रत्नानि कांचनम् । युष्माकं संप्रदास्यामि यच्चान्यदपि दुर्ल्लभम् । निवर्त्तध्वमतः सर्वे ह्येतस्मात्पातकात्परम्

હું તમને મુગ, માષ (ઉડદ), ધાન, રત્નો અને સોનું—અને બીજું જે કંઈ દુર્લભ હોય તે પણ—અર્પણ કરીશ. તેથી તમે બધા પાછા વળો; કારણ કે આ દાન ખરેખર આ પાપથી પર લઈ જાય છે।

Verse 14

ऋषय ऊचुः । तज्जानंतः कथं राजन्गृह्णीमस्ते प्रतिग्रहम्

ઋષિઓએ કહ્યું—હે રાજન, તે સત્ય જાણીને અમે તમારું દાન કેવી રીતે સ્વીકારી શકીએ?

Verse 15

दशसूनासमश्चक्री दशचक्रिसमो ध्वजी । दशध्वजि समा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः

રથી પાપમાં દસ કસાઈ સમાન છે; ધ્વજધારી દસ રથી સમાન; વેશ્યા દસ ધ્વજધારી સમાન; અને રાજા દસ વેશ્યા સમાન કહેવાયો છે।

Verse 16

यो राज्ञां प्रतिगृह्णाति ब्राह्मणो लोभमोहितः । तामिस्रादिषु घोरेषु नरकेषु स पच्यते

જે બ્રાહ્મણ લોભથી મોહિત થઈ રાજાઓ પાસેથી દાન સ્વીકારે છે, તે તામિસ્ર વગેરે ભયંકર નરકોમાં ઘોર યાતના ભોગવે છે.

Verse 17

तद्गच्छ कुशलं तेऽस्तु सह दानेन पार्थिव । अन्येषां दीयतामेतदित्युक्त्वा ते वनं ययुः

પછી તેમણે કહ્યું—“હે રાજન, તમે જાઓ; દાનসহ તમારું કલ્યાણ થાઓ. આ દાન અન્યને આપો.” એમ કહી તેઓ વનમાં ગયા.

Verse 18

अथ राज्ञः समादेशात्तत्र गत्वा च मंत्रिणः । ऊदुम्बराणि व्यकिरन्हेमगर्भाणि भूतले

પછી રાજાની આજ્ઞાથી મંત્રીઓ ત્યાં જઈ જમીન પર સોનાથી ભરેલા ઉદુંબર ફળો છાંટી દીધા.

Verse 19

अथ तानि व्यचिन्वंश्च ऋषयो वरवर्णिनि । गुरूणीति विदित्वा तु न ग्राह्याण्यंगिराऽब्रवीत्

હે સુવર્ણવર્ણા, ત્યારે ઋષિઓ તેને એકત્ર કરવા લાગ્યા; પરંતુ તે ‘ગુરુ’—ભારે દોષથી ભરેલું—જાણી અઙ્ગિરાએ કહ્યું, “આ સ્વીકારવા યોગ્ય નથી.”

Verse 20

अत्रिरुवाच । नास्महेनास्महे मूढ वयमज्ञानबुद्धयः । हैमानीमानि जानीमः प्रतिबुद्धाः स्म जाड्यतः

અત્રિ બોલ્યા—“હે મૂઢ, અમે તો સાચા ‘જ્ઞાની’ નથી; અમારી બુદ્ધિ અજ્ઞાનમય છે. અમે આને સોનામય જાણ્યું; હવે અમે જડતામાંથી જાગી ઊઠ્યા છીએ.”

Verse 21

वसिष्ठ उवाच । धर्मार्थं संचयो यस्य द्रव्याणां स न शस्यते । तपःसंचयनं मन्ये वसिष्ठो धनसंचयम्

વસિષ્ઠે કહ્યું—જેનો દ્રવ્યસંચય માત્ર ‘ધર્મ’ માટે હોય, તે ખરેખર પ્રશંસનીય નથી. હું વસિષ્ઠ ધનસંચય કરતાં તપસ્સ્યાનો સંચય શ્રેષ્ઠ માનું છું.

Verse 22

त्यजध्वं संचयान्सर्वाञ्जातीनां समुपद्रवान् । न हि संचयवान्कश्चिद्दृश्यते निरुपद्रवः

બધા પ્રકારના સંચયો ત્યજી દો; કારણ કે તે સર્વ જાતિ-વર્ગોને ઉપદ્રવનું કારણ બને છે. ખરેખર, સંચય કરનાર કોઈ પણ નિરુપદ્રવ દેખાતો નથી.

Verse 23

यथायथा न गृह्णाति ब्राह्मणोऽसत्प्रतिग्रहम् । तथातथाऽनिशं चास्य ब्रह्मतेजस्तु वर्धते

બ્રાહ્મણ જેટલો જેટલો અસત્ પ્રતિગ્રહ (અયોગ્ય દાન) સ્વીકારતો નથી, એટલો એટલો જ તેનો બ્રહ્મતેજ—આધ્યાત્મિક તેજ—અવિરત વધે છે.

Verse 24

अकिंचनत्वं राज्यं च तुलया समतोलयम् । अकिंचनत्वमधिकं राज्यादपि न संशयः

મેં અકિંચનત્વ (નિષ્કિંચન ભાવ) અને રાજ્યને સમતુલા પર તોળ્યાં; અને અકિંચનત્વ રાજ્ય કરતાં પણ વધુ નીકળ્યું—એમાં સંશય નથી.

Verse 25

कश्यप उवाच । अनर्थो ब्राह्मणस्यैष यदर्थनिचयो महान् । अर्थैश्वर्यविमूढोऽपि श्रेयसो भ्रश्यते द्विजः

કાશ્યપે કહ્યું—બ્રાહ્મણ માટે આ અનર્થ છે કે તે મહાન ધનસંચય કરે. ધન અને ઐશ્વર્યથી મોહીત થયેલો દ્વિજ શ્રેયસ્—પરમ કલ્યાણ—થી ભ્રષ્ટ થાય છે.

Verse 26

अर्थसंपद्विमोहाय बहुशोकाय चैव हि । तस्मादर्थमनर्थाख्यं श्रेयोऽर्थी दूरतस्त्यजेत्

ધન-સંપત્તિ નિશ્ચયે મોહ અને અનેક શોકનું કારણ બને છે. તેથી જે પરમ શ્રેય ઇચ્છે, તે જે ‘અર્થ’ ખરેખર અનર્થ કહેવાય છે તેને દૂરથી જ ત્યજી દે.

Verse 27

यस्य धर्मार्थमप्यर्थास्तस्यापि न हि दृश्यते । प्रक्षालनाद्धि पंकस्य दूरादस्पर्शनं वरम्

જે કહે છે કે ધન ધર્મ માટે છે, તેના માટે પણ સુરક્ષા દેખાતી નથી. કાદવ ધોવા કરતાં ઉત્તમ છે કે તેને દૂરથી જ સ્પર્શ ન કરવો.

Verse 28

भरद्वाज उवाच । जीर्यंति जीर्यतः केशा दंता जीर्यंति जीर्यतः । चक्षुः श्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका न तु जीर्यते

ભરદ્વાજે કહ્યું—માનવ જેમ જેમ વૃદ્ધ થાય તેમ તેમ વાળ વૃદ્ધ થાય; જેમ જેમ વૃદ્ધ થાય તેમ તેમ દાંત પણ જીર્ણ થાય. આંખ અને કાન પણ ક્ષીણ થાય—પરંતુ તૃષ્ણા એકલી જ જીર્ણ થતી નથી.

Verse 29

सूची सूत्र तथा वस्त्रे समानयति सूचिका । तद्वत्संसारसूत्रस्य तृष्णा सूची विधीयते

જેમ સોય દોરા અને વસ્ત્રને એકસાથે ખેંચી જોડે છે, તેમ સંસાર-સૂત્રને સીલવાની સોયરૂપે તૃષ્ણા નિર્ધારિત છે.

Verse 30

यथा शृंगं रुरोः काये वर्द्धमाने हि वर्द्धते । अनंतपारा दुर्वारा तृष्णा दुःखप्रदा सदा । अधर्मबहुला चैव तस्मात्तां परिवर्जयेत्

જેમ હરણનું શરીર વધે તેમ તેનું શિંગ પણ વધે, તેમ જીવન સાથે તૃષ્ણા પણ વધે છે. તૃષ્ણાને અંત નથી, રોકવી કઠિન; તે સદા દુઃખ આપે છે અને અધર્મથી ભરપૂર છે—અતએવ તેને ત્યજી દેવી જોઈએ.

Verse 31

गौतम उवाच । संतुष्टः को न शक्नोति फलैश्चापि हि वर्त्तितुम् । सर्वोऽपींद्रियलोभेन संकटान्यभिगाहते

ગૌતમ બોલ્યા—સંતોષી પુરુષ ફળમાત્રથી પણ કેમ ન જીવી શકે? પરંતુ ઇન્દ્રિય-લોભથી સર્વે લોકો સંકટોમાં પડી જાય છે.

Verse 32

सर्वत्र संपदस्तस्य संतुष्टं यस्य मानसम् । उपानद्गूढपादस्य ननु चर्मावृतेव भूः

જેનુ મન સંતોષી છે તેને સર્વત્ર સંપત્તિ મળે છે. જેમ ચપ્પલથી ઢંકાયેલા પગવાળાને આખી ધરતી ચામડાથી ઢંકાયેલી હોય તેમ લાગે છે.

Verse 33

संतोषामृततृप्तानां यत्सुखं शांतचेतसाम् । कुतस्तद्धनलुब्धानां सुखं चाशांतचेतसाम्

સંતોષ-અમૃતથી તૃપ્ત અને શાંતચિત્ત જનનું જે સુખ છે—ધન-લોભી અને અશાંતચિત્તને તે સુખ ક્યાંથી મળે?

Verse 34

विश्वामित्र उवाच । कामं कामयमानस्य यदि कामः स सिद्ध्यति । तथैनमपरः कामो भूयो विध्यति बाणवत्

વિશ્વામિત્ર બોલ્યા—ઇચ્છા કરનારની એક ઇચ્છા સિદ્ધ થાય તોય, બીજી ઇચ્છા તેને વારંવાર બાણની જેમ ભેદે છે.

Verse 35

न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्द्धते

વિષયભોગથી કામના કદી શાંત થતી નથી; હવિથી પોષાતી અગ્નિની જેમ તે વધુ ને વધુ વધે છે.

Verse 36

कामानभिलषन्लोभान्न नरः सुखमेधते । समालभ्य तरुच्छायां भवनं वाञ्छो नरः

લોભવશ જે મનુષ્ય ભોગોની કામના કરતો રહે છે, તે સુખમાં વધતો નથી. વૃક્ષછાયા મેળવીને પણ તે ઘર જ ઇચ્છે છે.

Verse 37

चतुःसागरसंयुक्तां यो भुंक्ते पृथिवीमिमाम् । एकस्तु वनवासी च स कृतार्थो न पार्थिवः

ચાર સમુદ્રોથી ઘેરાયેલી આ પૃથ્વીનો ભોગ કરનાર રાજા નહીં; એકલો વનવાસી જ સાચો કૃતાર્થ છે, પાર્થિવ નરેશ નહીં.

Verse 38

जमदग्निरुवाच । प्रतिग्रहसमर्थो यस्तपो वर्द्धयते महान् । न करोति तपस्तस्य जायते च सहस्रधा

જમદગ્નિ બોલ્યા—દાન સ્વીકારવા સમર્થ હોવા છતાં જે મહાન તપ વધારેછે અને સ્વીકારતો નથી, તેનું તપ સહસ્રગણું બની પ્રગટે છે.

Verse 39

प्रतिग्रहसमर्थानां निवृत्तानां प्रतिग्रहात् । य एव ददतां लोकास्त एवाप्रतिगृह्णताम्

દાન સ્વીકારવા પાત્ર હોવા છતાં જે સ્વીકારથી નિવૃત્ત રહે છે, દાતાઓને જે લોક મળે છે તે જ લોક અગ્રાહકોને પણ મળે છે.

Verse 40

अरुंधत्युवाच । बिसतंतुर्यथा नित्यं समंतान्नालसंस्थितः । तृष्णा चैवमनाद्यंता तथा देहाश्रिता सदा

અરુંધતી બોલ્યા—જેમ કમળનાળમાં બિસતંતુ સદા ચારે તરફ વ્યાપેલો રહે છે, તેમ આદિ-અંત વિનાની તૃષ્ણા દેહને આશ્રય કરીને હંમેશા ચોંટેલી રહે છે.

Verse 41

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः । योऽसौ प्राणांतिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्

જે તૃષ્ણા દુર્મતિઓને ત્યજવી અતિ દુષ્કર છે અને વૃદ્ધાવસ્થામાં પણ જે જીર્ણ થતી નથી—એ જ પ્રાણાંતક રોગ છે; તે લાલસા ત્યજનારને જ સુખ મળે છે।

Verse 42

चंडोवाच । उग्रात्प्रतिग्रहाद्यस्माद्बिभ्यत्येते महेश्वराः । बलीयांसो दुर्बलवत्तथा चैव बिभेम्यहम्

ચંડ બોલ્યો—ઉગ્ર (અનુચિત) પ્રતિગ્રહના કારણે મહેશ્વરના મહાભક્તો પણ ભય પામે છે; બળવાન હોવા છતાં દુર્બળની જેમ કંપે છે, તેથી હું પણ ભયભીત છું।

Verse 43

पशुमुख उवाच । यदाचरंति विद्वांसः सदा धर्मपरायणाः । तदेव विदुषा कार्यमात्मनो हितमिच्छता

પશુમુખ બોલ્યો—સદા ધર્મપરાયણ વિદ્વાનો જે આચરણ કરે છે, પોતાનું સાચું હિત ઇચ્છનાર જ્ઞાની પુરુષે પણ એ જ કરવું જોઈએ।

Verse 44

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वा हेमगर्भाणि त्यक्त्वा तानि फलानि च । ऋषयो जग्मुरन्यत्र सर्व एव दृढव्रताः

ઈશ્વરે કહ્યું—આમ કહીને દૃઢવ્રતી ઋષિઓએ તે સુવર્ણમય ફળો ત્યજી, સર્વે અન્યત્ર ચાલી ગયા।

Verse 45

ततस्ते विचरंतो वै ददृशुः सुमहत्सरः । पद्मिनीभिः समाकीर्णं सर्वतो वरवर्णिनि

પછી તેઓ ફરતા ફરતા, હે સુંદરવર્ણિની, એક અતિ વિશાળ સરોવર જોયું, જે સર્વ તરફ કમળિનીઓથી ભરેલું હતું।

Verse 46

तस्मिन्देशे तदा प्राप्तः परिव्राजः शुनोमुखः । तेनैव सहितास्तत्र स्नाताः सर्वे महर्षयः

એ જ દેશમાં ત્યારે શૂનોમુખ નામનો પરિવ્રાજક આવી પહોંચ્યો; અને તેની સાથે સર્વ મહર્ષિઓએ ત્યાં સ્નાન કર્યું.

Verse 47

तत्रावतारं कृत्वा तैर्गृहीतानि बिसानि तु । निक्षिप्य सरसस्तीरे चक्रुः पुण्यां जलक्रियाम्

ત્યાં જળમાં ઉતરી તેમણે કમળના નાળ (બિસ) એકત્ર કર્યા; તેને સરોવરનાં કાંઠે મૂકી પવિત્ર જલક્રિયા કરી.

Verse 48

अथोत्तीर्य जलात्तस्मात्ते समेत्य परस्परम् । बिसानि तान्यपश्यंत इदं वचनमब्रुवन्

પછી તે જળમાંથી બહાર આવી તેઓ પરસ્પર ભેગા થયા; તે કમળનાળ ન દેખાતા તેમણે આ વચન કહ્યું.

Verse 49

ऋषय ऊचुः । केन क्षुधाभितप्तानामस्माकं पापकर्मणा । बिसानि तानि सर्वाणि हृतानि च मुनीश्वराः

ઋષિઓએ કહ્યું—હે મુનીશ્વરો! અમે ભૂખથી પીડિત છીએ; અમારા પ્રત્યે કોના પાપકર્મથી તે સર્વ કમળનાળ હરી લેવાયા?

Verse 50

ते शंकमानास्त्वन्योन्यं पर्यपृच्छन्द्विजोत्तमाः । चक्रुस्ते शपथान्सर्वे यथान्यायं च भामिनि

એકબીજા પર શંકા રાખી તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ પરસ્પર પૂછપરછ કરી; અને હે ભામિની! નિયમ મુજબ સૌએ શપથ લીધા.

Verse 51

कश्यप उवाच । सर्वभक्षः स भवतु न्यासलोपं करोतु सः । कूटसाक्षित्वमभ्येतु बिसस्तैन्यं करोति यः

કશ્યપે કહ્યું—જે બિસસ્તૈન્ય (કમળના ડાંઠની ચોરી) કરે, તે સર્વભક્ષી બને; તે ન્યાસભંગ કરે; અને કૂટસાક્ષ્યના પાપમાં પડે.

Verse 52

वसिष्ठ उवाच । अनृतौ मैथुनं यातु पर नारीं विशेषतः । अतिथिः स्यात्तथान्योन्यं बिसस्तैन्यं करोति यः

વસિષ્ઠે કહ્યું—જે બિસસ્તૈન્ય કરે, તે અકાળે મૈથુનમાં રમે, વિશેષે પરસ્ત્રીમાં; અને તે અસ્થિર અતિથિ બની એક ઘરથી બીજા ઘરમાં ફરતો રહે.

Verse 53

भरद्वाज उवाच । नृशंसो वै स भवतु समृद्ध्या चाप्यहंकृ तः । मत्सरी पिशुनश्चैव बिसस्तैन्यं करोति यः

ભરદ્વાજે કહ્યું—જે બિસસ્તૈન્ય કરે, તે નિર્દય બને; સમૃદ્ધિ મળ્યા છતાં અહંકારી બને; અને ઈર્ષ્યાળુ તથા પિશુન (નિંદક) પણ બને.

Verse 54

विश्वामित्र उवाच । नित्यं कामरतः सोस्तु दिवा सेवतु मैथुनम् । नीचकर्मरतश्चैव बिसस्तैन्यं करोति यः

વિશ્વામિત્રે કહ્યું—જે બિસસ્તૈન્ય કરે, તે સદા કામાસક્ત રહે; દિવસે પણ મૈથુનસેવન કરે; અને નીચ કર્મોમાં રત બને.

Verse 55

जमदग्निरुवाच । कन्यां यच्छतु वृद्धाय स भूयाद्वृषलीपतिः । अस्तु वार्द्धुषिको नित्यं बिसस्तैन्यं करोति यः

જમદગ્નિએ કહ્યું—જે બિસસ્તૈન્ય કરે, તે કન્યાને વૃદ્ધને પરણાવે; તે વૃષલી (દુરાચારિણી)નો પતિ બને; અને સદા વ્યાજખોરીથી જીવન ગુજારે.

Verse 56

गौतम उवाच । स गृह्णात्वविकादानं करोतु हयविक्रयम् । प्रकरोतु गुरोर्निंदां बिसस्तैन्यं करोति यः

ગૌતમ બોલ્યા—જે ‘બિસસ્તૈન્ય’ કરે છે, તે અયોગ્ય દાન/વસ્તુ ગ્રહણ કરે છે, ઘોડાંનો વેચાણ-વ્યવહાર કરે છે અને પોતાના ગુરુની ખુલ્લેઆમ નિંદા કરે છે.

Verse 57

अत्रिरुवाच । मातरं पितरं नित्यं दुर्मतिः सोऽवमन्यताम् । शूद्रं पृच्छतु धर्मार्थं बिसस्तैन्यं करोति यः

અત્રિ બોલ્યા—જે ‘બિસસ્તૈન્ય’ કરે છે, તે દુર્મતિ બની માતા-પિતાનું નિત્ય અપમાન કરે છે અને ધર્મ વિષે અયોગ્ય (શૂદ્ર) પાસે ઉપદેશ પૂછે છે.

Verse 58

अरुन्धत्युवाच । करोतु पत्युः पूर्वं सा भोजनं शयनं तथा । नारी दुष्टसमाचारा बिसस्तैन्यं करोति या

અરુન્ધતી બોલ્યા—જે સ્ત્રી ‘બિસસ્તૈન્ય’ કરે છે, તે દુષ્ટ આચરણવાળી બને છે; મર્યાદા ભંગ કરીને પતિ પહેલાં ભોજન કરે છે અને શયન કરે છે.

Verse 59

चण्डोवाच । स्वामिनः प्रतिकूलास्तु धर्मद्वेषं करोतु च । साधुद्वेषपरा चैव बिसस्तैन्यं करोति या

ચંડ બોલ્યા—જે સ્ત્રી ‘બિસસ્તૈન્ય’ કરે છે, તે સ્વામી/પતિની પ્રતિકૂળ બને છે, ધર્મદ્વેષ કરે છે અને સાધુજનના તિરસ્કારમાં વિશેષ આસક્ત થાય છે.

Verse 60

पशुमुख उवाच । परस्य प्रेष्यतां यातु सदा जन्मनिजन्मनि । सर्वधर्म क्रियाहीनो बिसस्तैन्यं करोति यः

પશુમુખ બોલ્યા—જે ‘બિસસ્તૈન્ય’ કરે છે, તે જન્મે જન્મે પરનો દાસ બની રહે છે અને સર્વ ધર્મકર્મોથી હીન રહે છે.

Verse 61

शुनोमुख उवाच । वेदान्स पठतु न्यायाद्गृहस्थः स्यात्प्रियातिथिः । सत्यं वदतु चाजस्रं बिसस्तैन्यं करोति यः

શુનોમુખે કહ્યું—જે બિસસ્તૈન્ય (કમળના ડાંઠની ચોરી) કરે છે, તે નિયમપૂર્વક વેદપાઠ કરતો ગૃહસ્થ બને છે, અતિથિઓનો પ્રિય આતિથ્યકર્તા થાય છે અને સતત સત્ય બોલે છે।

Verse 62

ऋषय ऊचुः । इष्टमेतद्द्विजातीनां यस्त्वया शपथः कृतः । त्वया कृतं बिसस्तैन्यं सर्वेषां नः शुनोमुख

ઋષિઓએ કહ્યું—દ્વિજાતિઓ માટે તું કરેલો આ શપથ ખરેખર ઇચ્છનીય છે; પરંતુ હે શુનોમુખ, અમારા સૌના બિસોની ચોરી તો તું જ કરી છે।

Verse 63

शुनोमुख उवाच । मया हृतानि सर्वेषां बिसानीमानि वै द्विजाः । धर्मं वै श्रोतुकामेन जानीध्वं मां पुरंदरम्

શુનોમુખે કહ્યું—હે દ્વિજોએ, તમારાં સૌનાં આ બિસ મેં જ લીધાં છે; ધર્મ સાંભળવાની ઇચ્છાથી આવેલ મને પુરંદર (ઇન્દ્ર) તરીકે જાણો।

Verse 64

अलोभादक्षया लोका जिता वै मुनिसत्तमाः । प्रार्थयध्वं वरं शुभ्रं सर्वमेव ह्यसंशयम्

હે મુનિશ્રેષ્ઠો, લોભરહિતતાથી અક્ષય લોકો જીતાય છે; તેથી શુદ્ધ વર માગો—નિઃસંદેહ (યોગ્ય) સર્વ કંઈ તમારું થશે।

Verse 65

ऋषय ऊचुः । इहागत्य नरो यस्तु त्रिरात्रोपोषितः शुचिः । कृत्वा स्नानं पितॄंस्तर्प्य श्राद्धं कुर्यात्समाहितः

ઋષિઓએ કહ્યું—જે મનુષ્ય અહીં આવી શુદ્ધ રહી ત્રણ રાત્રિ ઉપવાસ કરે, પછી સ્નાન કરીને પિતૃઓને તર્પણ અર્પે અને એકાગ્ર ચિત્તે શ્રાદ્ધ કરે।

Verse 66

सर्वतीर्थोद्भवं तस्य पुण्यं भूयात्पुरंदर । नाधोगतिमवाप्नोति विबुधैस्सह मोदताम् । तथेत्युक्त्वा ततः शक्रस्त त्रैवान्तर्हितोऽभवत्

હે પુરંદર! તેના દ્વારા પ્રાપ્ત પુણ્ય સર્વ તીર્થોમાંથી ઉત્પન્ન પુણ્ય સમાન થાઓ. તે અધોગતિને પામતો નથી; દેવતાઓની સંગતમાં આનંદ કરે. “તથાસ્તુ” કહી શક્ર (ઇન્દ્ર) ત્યાંથી અંતર્ધાન થયો.

Verse 255

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य ऋषितीर्थमाहात्म्य वर्णनं नाम पञ्चपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કાન્દ મહાપુરાણની એકાશી સહસ્ર શ્લોકોની સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડમાં, પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત “ઋષિતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણન” નામનો 255મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.