Adhyaya 208
આ અધ્યાયમાં દેવી દાનનું ચોક્કસ વર્ગીકરણ પૂછે છે—શું દાન કરવું, કોને, ક્યારે, ક્યાં અને કયા પાત્રને. ઈશ્વર નિષ્ફળ જન્મ અને નિષ્ફળ દાનનાં લક્ષણો બતાવી સદ્જન્મ તથા શાસ્ત્રોક્ત દાનની મહિમા કહે છે અને ષોડશ મહાદાનોનું વિધાન જણાવે છે—ગોદાન, હિરણ્યદાન, ભૂદાન, વસ્ત્ર-ધાન્યદાન, ઉપકરણો સહિત ગૃહદાન વગેરે। પછી દાનની ભાવના અને દ્રવ્યની શુદ્ધિ પર ભાર મૂકાય છે—અહંકાર, ભય, ક્રોધ અથવા દેખાડા માટે કરેલું દાન મોડું કે અલ્પ ફળ આપે છે; શુદ્ધ મનથી અને ધર્મપૂર્વક ઉપાર્જિત દ્રવ્યથી કરેલું દાન તત્કાળ કલ્યાણફળ આપે છે। પાત્રલક્ષણ તરીકે વિદ્યા, યોગનિષ્ઠા, શમ, પુરાણજ્ઞાન, દયા, સત્ય, શૌચ અને સંયમ જણાવાય છે। ગોદાનમાં ગાયના શુભ ગુણો નિર્દેશી દોષયુક્ત અથવા ગેરરીતે પ્રાપ્ત ગાયનું દાન નિષિદ્ધ છે અને અયોગ્ય દાનના દુષ્પરિણામોની ચેતવણી આપવામાં આવે છે। ઉપવાસ, પારણાં અને શ્રાદ્ધના સમયવિચારમાં સાવચેતી, તેમજ સાધન ઓછાં હોય અથવા યોગ્ય પાત્ર ન મળે ત્યારે શ્રાદ્ધ કરવાની અનુકૂળ રીત પણ કહેવામાં આવી છે। અંતે પાઠક-આચાર્યનો સત્કાર, દ્વેષી કે અશ્રદ્ધાળુને ગ્રંથ ન આપવાની મર્યાદા, અને યોગ્ય શ્રવણ તથા દાનને કર્મસિદ્ધિનું અંગ ગણાવવામાં આવ્યું છે।
Shlokas
Verse 1
देव्युवाच । इदं देयमिदं देयमिति प्रोक्तं तु यच्छ्रुतौ । दानादानविशेषांस्तु श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
દેવીએ કહ્યું—શ્રુતિમાં વારંવાર ‘આ આપવું, આ આપવું’ એમ કહેવાયું છે. દાન અને અદાન (જે ન આપવું) તેના વિશેષ ભેદો હું તત્ત્વથી સાંભળવા ઇચ્છું છું.
Verse 2
कानि दानानि शस्तानि कस्मै देयानि कान्यपि । कालं देशं च पात्रं च सर्वमाचक्ष्व मे विभो
કયા દાન પ્રશંસનીય છે અને કયું દાન કોને આપવું? તેમજ યોગ્ય કાળ, દેશ અને પાત્ર—આ બધું મને સંપૂર્ણ રીતે કહો, હે પ્રભુ.
Verse 3
ईश्वर उवाच । वृथा जन्मानि चत्वारि वृथा दानानि षोडश । सुजन्मानि च चत्वारि महादानानि षोडश
ઈશ્વરે કહ્યું—ચાર પ્રકારના જન્મ વ્યર્થ છે અને સોળ પ્રકારના દાન પણ વ્યર્થ છે. તેમજ ચાર પ્રકારના સુજન્મ અને સોળ પ્રકારના મહાદાન પણ છે.
Verse 4
देव्युवाच । एतद्विस्तरतो ब्रूहि देवदेवजगत्पते
દેવીએ કહ્યું—હે દેવોના દેવ, જગત્પતે! આ વાત વિસ્તારે કહો.
Verse 5
ईश्वर उवाच । वृथा जन्मानि चत्वारि यानि तानि निबोध मे । कुपुत्राणां वृथा जन्म ये च धर्मबहिष्कृताः । प्रवासं ये च गच्छंति परदाररताः सदा
ઈશ્વરે કહ્યું—મારી પાસેથી તે ચાર વ્યર્થ જન્મો જાણ. કુપુત્રનો જન્મ વ્યર્થ છે; તેમજ જે ધર્મથી બહિષ્કૃત છે તેમનો પણ. અને જે પ્રবাসે ભટકે છે તથા સદા પરસ્ત્રીમાં આસક્ત રહે છે—તેમનું જીવન પણ વ્યર્થ છે.
Verse 6
परपाकं च येऽश्नंति पर दाररताश्च ये । अप्रत्याख्यं वृथा दानं सदोषं च तथा प्रिये
જે પરનું પકાવેલું અન્ન ખાય છે અને જે પરસ્ત્રીમાં આસક્ત રહે છે—તેમનું વર્તન નિંદનીય છે. પ્રિયે, યોગ્ય વિધિથી ન અપાયેલું દાન વ્યર્થ છે; તેમજ દોષયુક્ત દાન પણ વ્યર્થ જ ગણાય છે.
Verse 7
आरूढपतिते चैव अन्यायोपार्जितं धनम् । वृथा ब्रह्महने दानं पतिते तस्करे तथा
ધર્મથી પતિત વ્યક્તિને આપેલું દાન નિશ્ચિતપણે નિષ્ફળ થાય છે. અન્યાયથી કમાયેલું ધન કલુષિત છે. તેમ જ બ્રાહ્મણહંતકને અથવા પતિત ચોરને આપેલું દાન પુણ્ય આપતું નથી.
Verse 8
गुरोश्चाप्रीतिजनने कृतघ्ने ग्रामयाजके । ब्रह्मबन्धौ च यद्दत्तं यद्दत्तं वृषलीपतौ
જે ગુરુની અપ્રસન્નતા કરાવે, જે કૃતઘ્ન હોય, જે માત્ર જીવનનિર્વાહ માટે ગ્રામયાજકતા કરે, જે ‘બ્રહ્મબંધુ’ (નામમાત્ર બ્રાહ્મણ) હોય, અથવા જે અધર્મિણિ સ્ત્રીમાં આસક્ત હોય—તેમને આપેલું દાન વ્યર્થ બને છે.
Verse 9
वेदविक्रयिणे चैव यस्य चोपपतिर्गृहे । स्त्रीनिर्जिते च यद्दत्तं वृथादानानि षोडश
વેદ વેચનારને, જેના ઘરમાં ઉપપતિ (પરપુરુષ) રહે છે તેને, અને જે કામવશ થઈ સ્ત્રીના વશમાં છે તેને આપેલું દાન—આદિ સહિત આવા ‘વૃથાદાન’ કુલ સોળ કહેવાયા છે.
Verse 10
सुजन्म च सुपुत्राणां ये च धर्मे रता नराः । प्रवासं न च गच्छंति परदारपराङ्मुखाः
સુજન્મ ધરાવનારા, સદ્પુત્રોથી યુક્ત, ધર્મમાં રત પુરુષો, નિરર્થક પ્રবাসે ન જનારાં, અને પરસ્ત્રી તરફથી મુખ ફેરવનારાં—આ ધર્મમય જીવનનાં લક્ષણો છે.
Verse 11
गावः सुवर्णं रजतं रत्नानि च सरस्वती । तिलाः कन्या गजोश्वश्च शय्या वस्त्रं तथा मही
ગાયો, સોનું, ચાંદી, રત્નો, સરસ્વતીદાન (વિદ્યાદાન), તલ, કન્યાદાન, હાથી-ઘોડા, શય્યા, વસ્ત્ર અને ભૂમિ—આ બધાં મહાદાન ગણાય છે।
Verse 12
धान्यं पयश्च च्छत्रं च गृहं चोपस्करान्वितम् । एतान्येव महादेवि महादानानि षोडश
ધાન્ય, દૂધ, છત્ર અને જરૂરી ઉપસ્કરો સહિતનું ઘર—હે મહાદેવી, આ જ સોળ મહાદાન છે।
Verse 13
गर्वावृतस्तु यो दद्याद्भयात्क्रोधात्तथैव च । भुंक्ते दानफलं तद्धि गर्भस्थो नात्र संशय
જે અહંકારથી ઢંકાઈને, અથવા ભયથી, અથવા ક્રોધથી દાન આપે છે, તે તે દાનનું ફળ ગર્ભસ્થ અવસ્થામાં જ ભોગવે છે—એમાં સંશય નથી।
Verse 14
बालत्वेऽपि च सोऽश्नाति यद्दत्तं दंभकारणात् । मन्युना मंतुना चैव तथैवार्थस्य कारणात्
દંભ માટે આપેલા દાનનું ફળ તે બાળપણમાં પણ ચાખે છે—તે રોષથી, કપટબુદ્ધિથી, અથવા લાભના હેતુથી આપેલું હોય તોય।
Verse 15
देशे काले च पात्रे च शुद्धेन मनसा तथा । न्यायार्जितं च यो दद्याद्यौवने स तदश्नुते
જે શુદ્ધ મનથી, યોગ્ય દેશ-કાળમાં, યોગ્ય પાત્રને, ન્યાયથી કમાયેલ ધનનું દાન કરે છે—તે તે દાનનું ફળ યુવાનીમાં ભોગવે છે।
Verse 16
अन्यायेनार्जितं द्रव्यमपात्रे प्रतिपादितम् । क्लिष्टं च विधिहीनं च वृद्धभावे तदश्नुते
અન્યાયથી કમાયેલું ધન જો અપાત્રને આપવામાં આવે, અને તે પણ કષ્ટથી અથવા વિધિ-વિધાન વિના આપવામાં આવે—તો તેનું ફળ મનુષ્ય વૃદ્ધાવસ્થામાં જ ભોગવે છે; તે પણ ક્ષીણ અને ક્લેશયુક્ત હોય છે.
Verse 17
तस्माद्देशे च काले च सुपात्रे विधिना नरः । शुभार्जितं प्रयुञ्जीत श्रद्धया शाठ्यवर्जितः
અતએવ યોગ્ય દેશ અને યોગ્ય કાળમાં, વિધિ અનુસાર, મનુષ્યે શ્રદ્ધાપૂર્વક અને કપટ વિના, શુભ રીતે કમાયેલું ધન સુપાત્રને અર્પણ કરવું જોઈએ.
Verse 18
स्वाध्यायाढ्यं योगवंतं प्रशांतं पुराणज्ञं पापभीरुं वदान्यम् । स्त्रीषु क्षान्तं धार्मिकं गोशरण्यं व्रतैः क्रान्तं तादृशं पात्रमाहुः
જે સ્વાધ્યાયથી સમૃદ્ધ, યોગનિષ્ઠ, પ્રશાંત, પુરાણજ્ઞ, પાપભીરુ અને દાનશીલ હોય; સ્ત્રીઓ પ્રત્યે ક્ષમાશીલ અને સંયમી, ધર્મનિષ્ઠ, ગૌઓનો આશ્રય, અને વ્રતોથી શિસ્તબદ્ધ—એવો જ ‘પાત્ર’ કહેવાય છે.
Verse 19
सत्यं दमस्तपः शौचं सन्तोषोऽनैर्ष्यमार्जवम् । ज्ञानं शमो दया दानमेतत्पात्रस्य लक्षणम्
સત્ય, ઇન્દ્રિય-નિગ્રહ, તપ, શૌચ, સંતોષ, નિરઈર્ષ્યા, સરળતા, જ્ઞાન, શમ, દયા અને દાન—આ સુપાત્રના લક્ષણો છે.
Verse 20
एवंविधे तु यत्पात्रे गामेकां तु प्रयच्छति । समानवत्सां कपिलां धेनुं सर्वगुणान्विताम्
આવા સુપાત્રને દાન આપતાં એક ગાય અર્પણ કરવી જોઈએ—વાછરડાં સહિત, કપિલા (તામ્રવર્ણ) દૂધાળ ધેનુ, સર્વગુણસંપન્ન.
Verse 21
रौप्यपादां स्वर्णशृङ्गीं रुद्रलोके महीयते । एकां गां दशगुर्दद्याद्गोशती च तथा दश
જેનાં ખુરાં રૂપાથી અને શિંગાં સોનાથી શોભિત હોય એવી ગાય રુદ્રલોકમાં પૂજિત થાય છે. એક ગાય દશગણી દક્ષિણાસહ દાન કરવી; તેમજ સો ગાયોનું દાન પણ દશગણી દક્ષિણાસહ કરવું.
Verse 22
शतं सहस्रगुर्दद्यात्सर्वे समफलाः स्मृताः । सुशीला सोमसंपन्ना तरुणी च पयस्विनी । सवत्सा न्यायलब्धा च प्रदेया ब्राह्मणाय गौः
શતગણી કે સહસ્રગણી દક્ષિણાસહ દાન કરી શકાય—આ બધાં સમાન ફળ આપનારાં કહેવાય છે. બ્રાહ્મણને આપવાની ગાય સુશીલ, પોષિત, યુવાન, દૂધ આપતી, વાછરડાંসহ અને ન્યાયથી પ્રાપ્ત થયેલી હોવી જોઈએ.
Verse 23
वंध्या सरोगा हीनांगी दुष्टा वृद्धा मृतप्रजा । अन्यायलब्धा दूरस्था नेदृशी गां प्रदापयेत्
વંધ્યા, રોગી, અંગહીન, દુષ્ટ સ્વભાવવાળી, વૃદ્ધ, જેના વાછરડાં મરી ગયાં હોય, અન્યાયથી પ્રાપ્ત અથવા દૂર રાખેલી—એવી ગાય દાન ન કરવી.
Verse 24
यो हीदृशीं गां ददाति देवोद्देशेन मानवः । प्रत्युताधोगतिं याति क्लिश्यते च महेश्वरि
દેવના નામે આવી અયોગ્ય ગાય દાન કરનાર મનુષ્ય, પ્રતિફળરૂપે અધોગતિને પામે છે અને દુઃખ ભોગવે છે, હે મહેશ્વરી.
Verse 25
रुष्टा क्लिष्टा दुर्बला व्याधिता च न दातव्या या च मूल्यैरदत्तैः । लेशो विप्रेभ्यो यया जायते वै तस्या दातुश्चाफलाः सर्वलोकाः
ક્રોધિત, કષ્ટગ્રસ્ત, દુર્બળ અથવા રોગી ગાય દાન ન કરવી; તેમજ જેના મૂલ્યનું ચુકવણી વિધિપૂર્વક ન થઈ હોય એવી પણ નહીં. જેના દાનથી વિપ્રોને અણુમાત્ર પણ ખેદ થાય, તે દાનથી દાતાને સર્વ લોકફળ નિષ્ફળ બને છે.
Verse 26
अतिथये प्रशान्ताय सीदते चाहिताग्नये । श्रोत्रियाय तथैकापि दत्ता बहुगुणा भवेत्
શાંત સ્વભાવના અતિથિ, દીનજન, આહિતાગ્નિ તથા વેદજ્ઞ શ્રોત્રિય બ્રાહ્મણને એક ગાય પણ દાન આપો તો તે દાન બહુગુણું પુણ્યફળ આપે છે.
Verse 27
गां विक्रीणाति चेद्देवि ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः । नासौ प्रशस्यते पात्रं ब्राह्मणो नैव स स्मृतः
હે દેવી! જે બ્રાહ્મણ સાચા જ્ઞાનમાં દુર્બળ થઈ ગાય વેચે છે, તે પ્રશંસનીય પાત્ર ગણાતો નથી; સ્મૃતિ મુજબ તે સાચો બ્રાહ્મણ પણ નથી.
Verse 28
बहुभ्यो न प्रदेयानि गौर्गृहं शयनं स्त्रियः । विभक्ता दक्षिणा ह्येषा दातारं नोपतिष्ठति
ગાય, ઘર, શય્યા અને પત્ની—આ દાન બહુજનમાં વહેંચીને ન આપવું; કારણ કે વહેંચાયેલી આ દક્ષિણા દાતાને સાચો લાભ આપતી નથી.
Verse 29
प्रासादा यत्र सौवर्णाः शय्या रव्रोज्ज्वलास्तथा । वराश्चाप्सरसो यत्र तत्र गच्छंति गोप्रदाः
જ્યાં સુવર્ણ પ્રાસાદો, રત્નપ્રભાથી ઝગમગતી શય્યાઓ અને શ્રેષ્ઠ અપ્સરાઓ હોય—ત્યાં ગોદાન કરનાર દાતાઓ ગમે છે અને પહોંચે છે.
Verse 30
नास्ति भूमिसमं दानं नास्ति गंगासमा सरित् । नास्ति सत्यात्परो धर्मो नान्यो देवो महेश्वरात्
ભૂમિદાન સમાન કોઈ દાન નથી, ગંગા સમાન કોઈ નદી નથી; સત્યથી પર કોઈ ધર્મ નથી, અને મહેશ્વર સિવાય બીજો કોઈ દેવ નથી.
Verse 31
उच्चैः पाषाणयुक्ता च न समा नैव चोषरा । न नदीकूलविकटा भूमिर्देया कदाचन
જે જમીન બહુ ઊંચી, પથ્થરોથી ભરેલી, અસમાન, ઊસર/ખારી, અથવા નદીકાંઠે કઠિન અને દુર્ગમ હોય—એવી ભૂમિ કદી દાનમાં આપવી નહીં।
Verse 32
षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे वसति भूमिदः । आच्छेत्ता चानुमंता च तान्येव नरकं व्रजेत्
ભૂમિદાન કરનાર સाठ હજાર વર્ષ સ્વર્ગમાં વસે છે; પરંતુ જે તે જમીન છીનવે અને જે તે છીનવણને મંજૂરી આપે—તે બંને એટલા જ સમય નરકમાં જાય છે।
Verse 33
कुरुते पुरुषः पापं यत्किञ्चिद्वृत्तिकर्शितः । अपि गोचर्ममात्रेण भूमिदानेन शुद्ध्यति
જીવિકાના દબાણથી મનુષ્ય કંઈક પાપ કરી બેસે; છતાં ગોચર્મ જેટલી માત્ર જમીન દાન કરવાથી પણ તે શુદ્ધ થાય છે।
Verse 34
छत्रं शय्यासनं शंखो गजाश्वाश्चामराः स्त्रियः । भूमिश्चैषां प्रदानस्य शिवलोकः फलं स्मृतम्
છત્ર, શય્યા-આસન, શંખ, હાથી-ઘોડા, ચામર, સેવિકા સ્ત્રીઓ અને ભૂમિ—આ બધાં દાનનું ફળ શિવલોકપ્રાપ્તિ કહેવાય છે।
Verse 35
आदित्येऽहनि संक्रांतौ ग्रहणे चन्द्र सूर्ययोः । पारणैश्चैव गोदाने नोपोष्यः पौत्रवान्गृही
રવિવારે, સંક્રાંતિના દિવસે, ચંદ્ર-સૂર્યગ્રહણ સમયે, તેમજ પારણ વખતે અને ગોદાન કરતી વેળાએ—પૌત્રવાન ગૃહસ્થએ ઉપવાસ ન કરવો।
Verse 36
इन्दुक्षये तु संक्रान्त्यामेकादश्यां शते कृते । उपवासं न कुर्वीत यदीच्छेत्संततिं ध्रुवम्
ચંદ્રક્ષય સમયે, સંક્રાંતિએ અને એકાદશીએ—આ રીતે સો વ્રતો પૂર્ણ કર્યા પછી—જે નિશ્ચિત સંતતિ ઇચ્છે તે ઉપવાસ ન કરે।
Verse 37
यथा शुक्ला तथा कृष्णा न विशेषोऽस्ति कश्चन । तथापि वर्धते धर्मः शुक्लायामेव सर्वदा
શુક્લપક્ષ જેવો, એવો જ કૃષ્ણપક્ષ—કોઈ ભેદ નથી; છતાં ધર્મ સદા વિશેષ કરીને શુક્લપક્ષમાં જ વધે છે।
Verse 38
दशम्येकादशीविद्धा द्वादशी च क्षयं गता । नक्तं तत्र प्रकुर्वीत नोपवासो विधीयते
જ્યારે એકાદશી દશમીથી વિદ્ધ થાય અને દ્વાદશી ક્ષય પામે, ત્યારે ત્યાં માત્ર નક્તભોજન કરવું; પૂર્ણ ઉપવાસનું વિધાન નથી।
Verse 39
उपोष्यैकादशीं यस्तु त्रयोदश्यां तु पारणम् । करोति तस्य नश्येत्तु द्वादश दद्वादशीफलम्
જે એકાદશીનું ઉપવાસ કરીને ત્રયોદશીએ પારણું કરે, તેનું દ્વાદશી-ફળ નષ્ટ થાય છે; દ્વાદશીનું પુણ્ય ખોવાય છે।
Verse 40
उपवासे तथा श्राद्धे न खादेद्दन्तधावनम् । दन्तानां काष्ठसंगाच्च हन्ति सप्तकुलानि वै
ઉપવાસમાં તથા શ્રાદ્ધમાં દંતધાવનની કાઠી ચાવવી નહીં; દાંતનો કાષ્ઠસંપર્ક થવાથી સાત કુળોને હાનિ થાય છે એમ કહેવાય છે।
Verse 41
दर्शं च पौर्णमासं च पितुः सांवत्सरं दिनम् । पूर्वविद्धमकुर्वाणो नरकं प्रतिपद्यते
અમાવાસ્યાનું દર્શકર્મ, પૂર્ણિમાનું પૌર્ણમાસકર્મ અને પિતાનું વાર્ષિક શ્રાદ્ધદિન—પૂર્વવిద్ధ તિથિનો યથાવિધી વિચાર કરીને જે આ ન કરે, તે નરકને પામે છે।
Verse 42
हानिश्च संततेः प्रोक्ता दौर्भाग्यं समवाप्नुयात् । द्रव्याभावेथ श्राद्धस्य विधिं वक्ष्यामि तत्त्वतः
સંતતિની હાનિ કહેવાઈ છે અને દુર્ભાગ્ય પણ આવી શકે. હવે દ્રવ્યના અભાવે શ્રાદ્ધની વિધિ હું તત્ત્વથી કહું છું।
Verse 43
एकेनापि हि विप्रेण षट्पिण्डं श्राद्धमाचरेत् । षडर्घ्यान्पारयेत्तत्र तेभ्यो दद्याद्यथाविधि
માત્ર એક બ્રાહ્મણ હોય તોય છ પિંડવાળું શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ. ત્યાં છ અર્ઘ્ય પૂર્ણ કરીને પછી યથાવિધી તેને દાન આપવું।
Verse 44
पिता भुंक्ते द्विज करे मुखे भुंक्ते पितामहः । प्रपितामहस्तालुस्थः कण्ठे मातामहः स्मृतः
પિતા બ્રાહ્મણના હાથથી ભોગ ગ્રહણ કરે છે; પિતામહ તેના મુખમાં ભોગ કરે છે. પ્રપિતામહ તાળુમાં સ્થિત કહેવાય છે અને માતામહ કણ્ઠમાં સ્મૃત છે।
Verse 45
प्रमातामहस्तु हृदये वृद्धो नाभौ तु संस्थितः । अलाभे ब्राह्मणस्यैव कुशः कार्यो द्विजः प्रिये । इदं सर्वपुराणेभ्यः सारमुद्धत्य चोच्यते
પ્રમાતામહ હૃદયમાં સ્થિત છે અને ‘વૃદ્ધ’ નાભિમાં સ્થિત છે. હે પ્રિયે, બ્રાહ્મણ ન મળે તો કુશથી દ્વિજ બનાવવો જોઈએ. સર્વ પુરાણોમાંથી સાર ઉદ્ધરીને આ કહેવાયું છે।
Verse 46
न चैतन्नास्तिके देयं पिशुने वेदनिन्दके । प्रातःप्रातरिदं श्राव्यं पूजयित्वा महेश्वरम्
આ નાસ્તિકને, પિશુનને અથવા વેદનિંદકને આપવું નહીં. મહેશ્વરની પૂજા કરીને પ્રાતઃપ્રાતઃ આનું શ્રવણ/પાઠ કરાવવું જોઈએ.
Verse 47
कुलीनं सर्वशास्त्रज्ञं यथा देवं महेश्वरम् । अस्य धर्मस्य वक्तारं छत्रं दद्यात्प्रपूजयेत्
કુલિન અને સર્વશાસ્ત્રજ્ઞ આચાર્યને દેવ મહેશ્વર સમાન માન આપી સન્માન કરવો. આ ધર્મના વક્તાને છત્ર દાન કરીને ભક્તિપૂર્વક પ્રપૂજા કરવી.
Verse 48
अपूज्याद्वाचकाद्यस्तु श्लोकमेकं शृणोति च । नासौ पुण्यमवाप्नोति शास्त्रचौरः स्मृतो हि सः
જે અપૂજિત વાચક પાસેથી એક શ્લોક પણ સાંભળે છે, તેને પુણ્ય મળતું નથી; તે શાસ્ત્રચોર તરીકે સ્મરાય છે.
Verse 49
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजयेद्वाचकं बुधः । अन्यथा निष्फलं तस्य पुस्तकश्रवणं भवेत्
અતએવ બુદ્ધિમાને સર્વ પ્રયત્નથી વાચકનું પૂજન-સત્કાર કરવું જોઈએ; નહિંતર તેના માટે ગ્રંથ-શ્રવણ નિષ્ફળ બને છે.
Verse 50
यस्यैव तिष्ठते गेहे शास्त्रमेतत्सदुर्लभम् । तस्य देवि गृहे तीर्थैः सह तिष्ठेच्छिवः स्वयम्
હે દેવી! જેના ઘરમાં આ અતિ દુર્લભ શાસ્ત્ર સ્થિત છે, તેના ઘરમાં તીર્થો સહિત સ્વયં શિવ નિવાસ કરે છે.
Verse 51
बहुनात्र किमुक्तेन भवेन्मोक्षस्य भाजनम् । न चैतत्पिशुने देयं नास्तिके दंभसंयुते
અહીં વધુ શું કહેવું? એવો પુરુષ મોક્ષનો પાત્ર બને છે. પરંતુ આ ઉપદેશ પિશુન-નિંદકને ન આપવો, અને દંભયુક્ત નાસ્તિકને પણ ન આપવો.
Verse 52
इदं शान्ताय दान्ताय देयं शैवद्विजन्मने
આ (ઉપદેશ) શાંત અને ઇન્દ્રિયદમનવાળા—શૈવ દ્વિજને આપવો જોઈએ.
Verse 208
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे दानपात्रब्राह्मणमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશી-સહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડમાં, પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્ર-માહાત્મ્ય’ વિભાગમાં, શ્રાદ્ધકલ્પ અંતર્ગત ‘દાનપાત્ર બ્રાહ્મણમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો બે સો આઠમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.