Adhyaya 199
આ અધ્યાયમાં તીર્થ-માર્ગદર્શનની પૃષ્ઠભૂમિમાં શિવ–દેવીનો તત્ત્વસંવાદ વર્ણવાયો છે. ઈશ્વર દેવીને દક્ષિણ દિશામાં સરસ્વતીના મનોહર કાંઠે આવેલા સ્વયંભૂ સ્થાન તરફ દોરી જાય છે અને ત્યાં ‘કૃતસ્મરદેવ’ નામે પ્રસિદ્ધ દેવ પાપશોધક હોવાનું કહે છે. ત્યારબાદ કામદહન પછી રતિનો વિલાપ અને શિવનું સાંત્વન—દૈવી કૃપાથી ભવિષ્યમાં કામનું પુનઃસ્થાપન થશે—એ કારણકથા શરૂ થાય છે. દેવી પૂછે છે કે કામ કેમ દગ્ધ થયો અને પુનર્જન્મ કેવી રીતે થયો. ત્યારે શિવ દક્ષયજ્ઞનો વિશાળ પ્રસંગ કહે છે—દક્ષની પુત્રીઓના વિવાહ-વિતરણ, મહાયજ્ઞમાં દેવો અને ઋષિઓનું સમાગમ, અને કપાલ-ભસ્મ જેવા તપસ્વી ચિહ્નોને કારણે શિવનો અપમાનપૂર્વક બહિષ્કાર. તેથી સતી ક્રોધિત થઈ યોગતપથી દેહત્યાગ કરે છે. પછી શિવ વીરભદ્રના નેતૃત્વમાં ઉગ્ર ગણોને યજ્ઞભંગ માટે મોકલે છે. દેવો સાથે યુદ્ધ થાય છે; વિષ્ણુનું સુદર્શન પણ ગળી લેવાય છે, અને રુદ્રના વરદાનથી વીરભદ્ર અવધ્ય રહે છે. શિવ ત્રિશૂલ લઈને આગળ વધે ત્યારે દેવો પાછા હટે છે; બ્રાહ્મણો રુદ્રમંત્રોથી રક્ષાહોમ કરે છે, છતાં યજ્ઞ ધ્વસ્ત થાય છે. અંતે યજ્ઞ મૃગરূপે પલાયન કરે છે અને આકાશમાં તારકાસદૃશ રૂપે દેખાતું ચિરચિહ્ન તરીકે વર્ણવાય છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्य दक्षिणतः स्थितम् । सरस्वत्यास्तटे रम्ये देवं तत्र कृतस्मरम्
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી, ત્યારબાદ તેના દક્ષિણ તરફ સ્થિત સરસ્વતીના રમ્ય તટ પર, જ્યાં કૃતસ્મરદેવ વિરાજે છે, ત્યાં જવું જોઈએ.
Verse 2
स्वयंभूतं महादेवि सर्वपापप्रणाशनम् । तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि यथा जातं महीतले
હે મહાદેવી, તે સ્વયંભૂ છે અને સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર છે. હવે હું તેની ઉત્પત્તિ કહું છું—તે પૃથ્વી પર કેવી રીતે પ્રગટ થયું.
Verse 3
पुरा कामो मया दग्धो यदा तत्र वरानने । तदा रतिः समागम्य विललाप सुदुःखिता
હે વરાનને! પૂર્વકાળે જ્યારે મેં ત્યાં કામદેવને દગ્ધ કર્યો, ત્યારે રતિ મારી પાસે આવી અત્યંત દુઃખથી વિલાપ કરવા લાગી।
Verse 4
तां तु शोकातुरां दृष्ट्वा तत्राहं करुणान्वितः । अवोचं मा रुदिष्वेति तव भर्ता पुनः शुभे । समुत्थास्यति कालेन मत्प्रसादान्न संशयः
તેણીને શોકથી વ્યાકુળ જોઈ હું કરુણાથી ભરાઈ ત્યાં બોલ્યો—‘હે શુભે! રડો નહીં; મારા પ્રસાદથી યોગ્ય કાળે તારો પતિ ફરી ઊઠશે—એમાં સંશય નથી।’
Verse 5
देव्युवाच । किमर्थं स पुरा दग्धः कामदेवस्त्वया विभो । कथमाप पुनर्जन्म विस्तरात्कथयस्व मे
દેવી બોલી—હે વિભો! પૂર્વકાળે તમે કામદેવને શા માટે દગ્ધ કર્યો? અને તેને પુનર્જન્મ કેવી રીતે મળ્યો? વિસ્તારે કહો।
Verse 6
ईश्वर उवाच । दक्षः प्रजापतिः पूर्वं बभूव त्वत्पिता प्रिये । शतं सुतानां जज्ञेऽस्य गौरीणां दीर्घचक्षुषाम्
ઈશ્વરે કહ્યું—હે પ્રિયે! પૂર્વકાળે પ્રજાપતિ દક્ષ તારો પિતા હતો. તેને ગૌરવર્ણ અને દીર્ઘનેત્ર એવી સો પુત્રીઓ જન્મી।
Verse 7
ददौ त्वां प्रथमं मह्यं सतीनामेति कीर्तिताम् । ददौ दश च धर्माय श्रद्धा मेधा धृतिः क्षमा
તેણે સૌપ્રથમ તને મને આપી—‘સતી’ તરીકે કીર્તિત. અને તેણે ધર્મને દસ પુત્રીઓ આપી—શ્રદ્ધા, મેધા, ધૃતિ, ક્ષમા વગેરે।
Verse 8
अनसूया शुचिर्लज्जा स्मृतिः शक्तिः श्रुतिस्तथा । द्वे भार्ये कामदेवाय रतिः प्रीतिस्तथैव च
અનસૂયા, શુચિ, લજ્જા, સ્મૃતિ, શક્તિ અને શ્રુતિ—આ (કન્યાઓ) હતાં; અને કામદેવને બે પત્નીઓ અપાઈ—રતિ તથા પ્રીતિ।
Verse 9
एकां स्वाहां ददौ वह्नेः पितॄणां च ततः स्वधाम् । सप्तविंशच्छशाङ्काय अश्विन्याद्याः प्रकीर्तिताः
એક કન્યા સ્વાહા અગ્નિને આપી, અને ત્યારબાદ પિતૃઓને સ્વધા આપી. તેમજ ચંદ્રને સત્તાવીસ કન્યાઓ આપી—અશ્વિની આદિ નક્ષત્રરૂપે પ્રસિદ્ધ।
Verse 10
तवापि विदिता देवि रेवत्यन्तास्तथा जने । कश्यपाय ददौ देवि स तु कन्यास्त्रयोदश
હે દેવી! રેવતી સુધીની (નક્ષત્રકન્યાઓ) તને પણ વિદિત છે અને લોકમાં પણ પ્રસિદ્ધ છે. હે દેવી! કશ્યપને તેણે તેર કન્યાઓ આપી।
Verse 11
अदितिश्च दितिश्चैव विनता कद्रुरेव च । सिंहिका सुप्रभा चैव उलूकी या वरानने
અદિતિ અને દિતિ, તેમજ વિનતા અને કદ્રૂ; ઉપરાંત સિંહિકા, સુપ્રભા અને ઉલૂકી—આ (કન્યાઓ) હતાં, હે સુમુખી।
Verse 12
अनुविद्धा सिता चैव ईर्ष्या हिंसा तथा परा । माया निष्कृतिसंयुक्ता दक्षः पूर्वं महामतिः
અનુવિદ્ધા અને સીતા; તેમજ ઈર્ષ્યા, હિંસા અને પરા; અને નિષ્કૃતિ સાથે સંયુક્ત માયા—આ નામો કથિત છે. પૂર્વકાળે દક્ષ મહામતિ હતો।
Verse 13
गौरी च सुप्रभा चैव वार्त्ता साध्वी सुमालिका । वरुणाय ददौ पञ्च तदाऽसौ पर्वतात्मजे
હે પર્વતાત્મજે! ગૌરી, સુપ્રભા, વાર્તા, સાધ્વી અને સુમાલિકા—આ પાંચેયને તેણે ત્યારે વરુણદેવને અર્પણ કર્યા.
Verse 14
भद्रा च मदिरा चैव विद्या धन्या धना शुभा । ददौ पञ्च कुबेराय पत्न्यर्थं पर्वतात्मजे
હે પર્વતાત્મજે! ભદ્રા, મદિરા, વિદ્યા, ધન્યા અને ધના-શુભા—આ પાંચેયને તેણે પત્નીરૂપે કુબેરદેવને આપ્યા.
Verse 15
जया च विजया चैव मधुस्पन्दा इरावती । सुप्रिया जनका कान्ता सुभद्रा धार्मिका शुभा
જયા અને વિજયા, મધુસ્પંદા અને ઇરાવતી; તેમજ સુપ્રિયા, જનકા, કાંતા, સુભદ્રા, ધાર્મિકા અને શુભા—આ નામો જણાવાયા.
Verse 16
रुद्राणां प्रददौ कन्या दशानां धर्मवित्तदा । प्रभावती सुभद्रा च विमला निर्मलाऽनृता
હે પર્વતાત્મજે! ધર્મ અને સમૃદ્ધિ આપનારી કન્યાઓને તેણે દસ રુદ્રોને અર્પણ કરી—પ્રભાવતી, સુભદ્રા, વિમલા, નિર્મલા અને અનૃતા વગેરે.
Verse 17
तीव्रा दक्षारुणा विद्या धारपाला च वर्चसा । आदित्यानां ददौ दक्षः कन्याद्वादशकं प्रिये
હે પ્રિયે! તીવ્રા, દક્ષારુણા, વિદ્યા, ધારપાલા અને વર્ચસા—આ નામો સહિત; દક્ષે આદિત્યોને બાર કન્યાઓનો સમૂહ અર્પણ કર્યો.
Verse 18
योगनिद्राभिभूतस्य संसर्पा सरमा गुहा । माला चंपा तथा ज्योत्स्ना स विश्वेभ्यश्च एव च
યોગનિદ્રાથી અભિભૂત (તેના) માટે સંસર્પા, સરમા અને ગુહા; તેમજ માલા, ચંપા અને જ્યોત્સ્ના—આ કન્યાઓને પણ તેણે વિશ્વેદેવોને અર્પણ કરી।
Verse 19
अश्विभ्यां द्वे तथा कन्ये सुवेषा भूषणा शुभा । एका कन्या तथा वायोर्दत्ता एताः प्रकीर्तिताः
અશ્વિનીકુમારોને બે કન્યાઓ—સુવેષધારિણી અને શુભ આભૂષણોથી વિભૂષિત—અર્પણ કરવામાં આવી; અને એક કન્યા વાયુદેવને પણ દત્ત થઈ. આ રીતે એ કન્યાઓ પ્રકીર્તિત છે।
Verse 20
सावित्रीं ब्रह्मणे प्रादाल्लक्ष्मीं विष्णोर्महात्मनः । कस्यचित्त्वथ कालस्य स ईजे दक्षिणावता
તેણે સાવિત્રીને બ્રહ્માને અર્પણ કરી અને લક્ષ્મીને મહાત્મા વિષ્ણુને દાન કરી. પછી થોડો સમય વીતી ગયા બાદ તેણે દક્ષિણાથી સમૃદ્ધ યજ્ઞ કર્યો।
Verse 21
यज्ञेन पर्वतसुते हिमवन्ते महागिरौ । यज्ञवाटो ह्यभूत्तस्य सर्वकामसमृद्धिमान्
હે પર્વતસુતે! હિમવંત મહાગિરિ પર તે યજ્ઞના પ્રભાવથી તેનું યજ્ઞવાટ સર્વકામસમૃદ્ધિથી પરિપૂર્ણ બન્યું।
Verse 22
तस्मिन्यज्ञे समायाता आदित्या वसव स्तथा । विश्वेदेवाश्च मरुतो लोकपालाश्च सर्वशः
તે યજ્ઞમાં આદિત્યો, વસુઓ, વિશ્વેદેવો, મરુતો તથા લોકપાલો—સર્વ દિશાઓમાંથી—એકત્ર થયા।
Verse 23
ब्रह्मा विष्णुः सहस्राक्षो वारुणो यम एव च । धनदश्च कुमारश्च तथा नद्यश्च सागराः
બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ, સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર), વરુણ તથા યમ પણ આવ્યા. ધનદ (કુબેર) અને કુમાર (સ્કંદ) પણ—સાથે નદીઓ અને સાગરો પણ ઉપસ્થિત થયા.
Verse 24
वाप्यः कूपास्तथा चैव तडागाः पल्वलानि च । सुपर्णश्चाथ ये नागाः सर्वे मूर्ता व्यवस्थिताः
વાપીઓ, કૂવા, તળાવો અને સરોવરો પણ; તેમજ સુપર્ણ (ગરુડ) અને નાગો—બધા જ દેહધારી રૂપે ત્યાં સ્થિત હતા.
Verse 25
दानवाप्सरसश्चैव यक्षाः किन्नरगुह्यकाः । सानुगास्ते सभार्याश्च वेदवेदांगपारगाः
દાનવો અને અપ્સરાઓ, યક્ષો, કિન્નરો તથા ગુહ્યકો પણ આવ્યા. તેઓ અનુચરો અને પત્નીઓসহ—વેદ તથા વેદાંગોમાં પારંગત—ઉપસ્થિત થયા.
Verse 26
महर्षयो महाभागास्तथा देवर्षयश्च ये । ते भार्यासहितास्तत्र वसंति च वरानने
મહાભાગ મહર્ષિઓ અને દેવર્ષિઓ પણ—હે વરાનને—પત્નીઓসহ ત્યાં નિવાસ કરે છે.
Verse 27
कपालमालाभरणश्चिताभस्म बिभर्ति यः । अपवित्रतया शंभुर्नाहूतस्तु तथाविधः
જે કપાલમાળા ધારણ કરે છે અને ચિતાભસ્મ વહન કરે છે—એવા શંભુને ‘અપવિત્ર’ માની, એ જ રૂપમાં આમંત્રિત કર્યો નહોતો.
Verse 28
यतस्ततः समायाताः कैलासे पर्वतोत्तमे । अश्विन्याद्या भगिन्यस्तास्त्वां प्रतीदं वचोऽबुवन्
અહીંથી ત્યાંથી સૌ પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા કૈલાસ પર આવી ભેગાં થયા. અશ્વિની આદિ બહેનો તને સંબોધી આ વચન બોલ્યાં.
Verse 29
किं तुष्टेव च कल्याणि तिष्ठसि त्वं सुमध्यमे । वयं च प्रस्थिताः सर्वाः पितुर्यज्ञे सभर्तृकाः
હે કલ્યાણી, હે સુમધ્યમે! તું સંતોષમાં હોય તેમ અહીં કેમ ઊભી છે? અમે સૌ પતિઓ સાથે પિતાના યજ્ઞે જવા નીકળ્યાં છીએ.
Verse 30
वयमाकारितास्तेन सुताः सर्वा यशस्विनि । न त्वामाहूतवान्दक्षस्त्रपते शंकराद्यतः
હે યશસ્વિની! અમે સૌ તેની પુત્રીઓ; તેણે અમને સૌને બોલાવ્યાં છે. પરંતુ દક્ષે તને બોલાવી નથી; શંકર કારણે તે લજ્જિત (અને દ્વેષી) છે.
Verse 31
तासां वचनमाकर्ण्य सती प्राह क्रुधान्विता । हा धिग्दक्ष दुराचार किं वदिष्ये महेश्वरम्
તેમના વચન સાંભળી સતી ક્રોધથી ભરાઈ બોલી—“હાય! ધિક્ એ દુરાચારી દક્ષને! હું મહેશ્વરને શું કહું?”
Verse 32
कथं संदर्शये वक्त्रमित्युक्त्वाऽत्मानमात्मना । विससर्ज तपोयोगात्सस्मारान्यन्न किञ्चन
“હું મુખ કેવી રીતે બતાવું?” એમ કહી તેણે પોતાના સંકલ્પથી તપોયોગ દ્વારા દેહનો ત્યાગ કર્યો; પછી તેને બીજું કશું જ સ્મરણ રહ્યું નહીં.
Verse 33
अथ दृष्ट्वा महादेवः सतीं प्राणैर्विना स्थिताम् । अवमानात्तथाऽत्मानं त्यक्त्वा मत्वा कपालिनम्
ત્યારે મહાદેવે સતીને પ્રાણવિહોણી પડી રહેલી જોઈ, અપમાનને હૃદયમાં ધારણ કર્યું; અને પોતાને કપાલધારી માની સર્વ લોકિક આત્મગૌરવ ત્યજી દીધું।
Verse 34
गणान्संप्रेषयामास यज्ञविध्वंसनाय च । ते गताश्च गणा रौद्राः शतशोऽथ सहस्रशः
યજ્ઞનો વિનાશ કરવા તેમણે પોતાના ગણોને મોકલ્યા; તે રૌદ્ર ગણો સૈકડાઓ, હા તો હજારોની સંખ્યામાં નીકળી પડ્યા।
Verse 35
विकृता विकृताकारा असंख्याता महाबलाः । रुद्रेण प्रेरितान्दृष्ट्वा वीरभद्रपुरोगमान्
તેઓ વિકૃત, વિકૃતાકાર, અસંખ્ય અને મહાબળવાન હતા—રુદ્રથી પ્રેરિત, અને આગળ વીરભદ્ર આગેવાન હતો।
Verse 36
ततो देवगणाः सर्वे वसवः सह भास्करैः । विश्वेदेवाश्च साध्याश्च धनुर्हस्ता महाबलाः
પછી સર્વ દેવગણ—ભાસ્કરો સાથે વસુઓ; તેમજ વિશ્વેદેવો અને સાધ્યો—ધનુષ હાથમાં લઈને મહાબળવાન બની આગળ આવ્યા।
Verse 37
युद्धाय च विनिष्क्रान्ता मुञ्चन्तः सायकाञ्छितान् । ते समेत्य ततोऽन्योन्यं प्रमथा विबुधैः सह
તેઓ યુદ્ધ માટે નીકળ્યા અને ઇચ્છા મુજબ બાણો છોડવા લાગ્યા; પછી પ્રમથગણ અને દેવગણ પરસ્પર અથડાયા।
Verse 38
मुमुचुः शरवर्षाणि वारिधारां यथा घनाः । तेषां हस्ती गणेनाथ शूलेन हृदि भेदितः
તેઓ વાદળો જેમ વરસાદની ધારાઓ વરસાવે તેમ બાણવર્ષા છોડવા લાગ્યા. ત્યારે તેમના એક હાથીને ગણનાથે ત્રિશૂલથી હૃદયમાં ભેદી નાખ્યો.
Verse 39
स तु तेन प्रहारेण विसंज्ञो निषसाद ह । अथ मुष्ट्या हतः कुम्भे नाग ऐरावणस्तदा
તે પ્રહારથી તે બેભાન થઈને પડી ગયો. ત્યારેજ એ ક્ષણે ઐરાવત હાથીના કુંભસ્થળ પર મুষ্টિપ્રહાર પડ્યો.
Verse 40
सहसा स हतस्तेन वारणो भैरवान्रवान् । विनदञ्जवमास्थाय यज्ञवाटमुपाद्रवत्
અચાનક તેના પ્રહારથી તે હાથી ભયાનક ગર્જના કરવા લાગ્યો. ઉંચા નાદ સાથે વેગ ધારણ કરીને યજ્ઞવાટ તરફ ધસી ગયો.
Verse 41
विश्वेदेवा निरुच्छ्वासाः कृता रौद्रैर्महाशरैः । चकर्ष स धनुष्येण वसुमान्बलवतरः
તેના રૌદ્ર મહાબાણોથી વિશ્વેદેવો શ્વાસ અટકી જાય તેમ થયા. ત્યારે અતિબલવાન વસુએ ધનુષ્યને પૂર્ણ તાણ સુધી ખેંચ્યું.
Verse 42
निस्तेजसस्तदादित्याः कृतास्तेन रणाजिरे । एतस्मिन्नन्तरे देवाः कृतास्तेन पराङ्मुखाः
રણભૂમિમાં તેણે આદિત્યોનું તેજ હરીને તેમને નિસ્તેજ કરી દીધા. એ જ ક્ષણે તેણે દેવતાઓને પણ પરાઙ્મુખ કરી પીછેહઠ કરવા મજબૂર કર્યા.
Verse 43
ततस्ते शरणं जग्मुर्विष्णुं तत्र च संस्थितम् । ततः कोपसमाविष्टो विष्णुर्देवान्सवासवान्
પછી તેઓ ત્યાં જ સ્થિત ભગવાન વિષ્ણુના શરણે ગયા. ત્યારબાદ ધર્મયુક્ત ક્રોધથી આવિષ્ટ વિષ્ણુએ ઇન્દ્ર સહિત દેવોને સંબોધ્યા.
Verse 44
दृष्ट्वा विद्रावितान्सर्वान्मुमोचाशु सुदर्शनम् । तमापतन्तं वेगेन विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम्
બધાને ભાગતા જોઈ તેમણે તત્કાળ સુદર્શન ચક્ર છોડ્યું. વિષ્ણુનું સુદર્શન ચક્ર મહાવેગે ધસી આવ્યું.
Verse 45
प्रसार्य वक्त्रं सहसा उदरस्थं चकार ह । तस्मिंश्चक्रे तदा ग्रस्ते अमोघे पर्वतात्मजे
ત્યારે તેણે અચાનક મોં ફેલાવી તેને પોતાના ઉદરમાં સ્થિર કરી દીધું. પર્વતજ તે સત્તાએ તે અમોઘ ચક્ર ગળી લીધા પછી,
Verse 46
चुकोप भगवान्विष्णुः शार्ङ्गहस्तो ऽभ्यधावत । स हत्वा दशभिस्तीक्ष्णैर्नंदिं भृङ्गिं शतेन च
ત્યારે શારઙ્ગ ધનુષ ધારણ કરેલા ભગવાન વિષ્ણુ ક્રોધિત થઈ આગળ ધસી આવ્યા. તેમણે દસ તીક્ષ્ણ બાણોથી નંદીને અને સો બાણોથી ભૃંગીને ધરાશાયી કર્યા.
Verse 47
महाकालं सहस्रेण ह्ययुतेन गणाधिपम् । बाणानामयुतैर्भित्त्वा वीरभद्रमुपाद्रवत्
હજાર બાણોથી તેમણે મહાકાળને અને દસ હજાર બાણોથી ગણાધિપને વિદ્ધ કર્યા. ત્યારબાદ અયુત બાણોથી ભેદીને તેઓ વીરભદ્ર પર તૂટી પડ્યા.
Verse 48
तं हत्वा गदया विष्णुर्विह्वलं रुधिरोक्षितम् । गृहीत्वा पादयोर्भूमौ निजघानातिरोषितः
ગદાથી તેને ઘાયલ કરી વિષ્ણુએ, રક્તથી ભીંજાયેલો અને વિહ્વળ થયેલો જોઈ, તેના પગ પકડી અતિ ક્રોધે ધરતી પર પટક્યો।
Verse 49
हन्यमानस्य तस्याथ भूमौ चक्रं सुदर्शनम् । रुधिरोद्गारसंयुक्तं प्रहारमकरोन्न तु
તેને મારવામાં આવતો હતો ત્યારે સુદર્શન ચક્ર ધરતી પર પડી ગયું; રક્તપ્રવાહથી લિપ્ત હોવાથી તે પ્રહાર કરી શક્યું નહીં।
Verse 50
रुद्रलब्धवरो देवि वीरभद्रो गणेश्वरः । यन्न पञ्चत्वमापन्नो गदया पीडितोऽपि सः
હે દેવી! રુદ્રથી વર પ્રાપ્ત ગણેશ્વર વીરભદ્ર, ગદાથી પીડિત થયો છતાં મૃત્યુને પામ્યો નહીં।
Verse 51
पतितं वीक्ष्य तं सर्वे विष्णुतेजोबलार्दिताः । विद्रुताः सर्वतो याता यत्र देवो महेश्वरः
તેને પડેલો જોઈ, વિષ્ણુના તેજોબળથી દબાયેલા તેઓ બધા ચારે તરફ દોડી ગયા અને જ્યાં દેવ મહેશ્વર હતા ત્યાં પહોંચ્યા।
Verse 52
तस्मै सर्वं तथा वृत्तं समाचख्युः पराभवम् । विक्रमं वीरभद्रस्य ततः क्रुद्धो महेश्वरः
તેઓએ તેને જે રીતે બધું બન્યું—પરાજય અને વીરભદ્રનું પરાક્રમ—બધું કહી સંભળાવ્યું; ત્યાર પછી મહેશ્વર ક્રોધિત થયા।
Verse 53
प्रगृह्य सहसा शूलं प्रस्थितः स्वगणैः सह । यज्ञवाटं तु दक्षस्य पराभवभवं ततः । विक्रमन्वीरभद्रेण यत्र विष्णुः स्वयं स्थितः
તત્કાળ ત્રિશૂલ ધારણ કરીને તેઓ પોતાના ગણો સાથે પ્રસ્થાન કર્યા. દક્ષના યજ્ઞવાટ તરફ—જ્યાંથી અપમાન ઉત્પન્ન થયું હતું તે સ્થાને—ત્યાં વીરભદ્ર પરાક્રમ દર્શાવી રહ્યો હતો અને સ્વયં વિષ્ણુ પણ હાજર હતા।
Verse 54
तमायान्तं समालोक्य कोपयुक्तं महेश्वरम् । संग्रामे सोऽजयं मत्वा तत्रैवान्तरधीयत
ક્રોધથી યુક્ત મહેશ્વરને આવતાં જોઈ તેણે તેમને યુદ્ધમાં અજેય માનીને ત્યાં જ તત્કાળ અંતર્ધાન કર્યું।
Verse 55
मरुद्भिः सार्धमिन्द्रोऽपि वसुभिः सह किन्नरैः । शिवः क्रोधपरीतात्मा ततश्चादर्शनं गतः
મરুত, વસુ અને કિન્નરો સાથે ઇન્દ્ર પણ—જ્યારે શિવનું ચિત્ત ક્રોધથી આવૃત થયું—ત્યારે નજરથી ઓઝલ થઈ ગયો।
Verse 56
केवलं ब्राह्मणास्तत्र स्थिताः सदसि भामिनि । ते दृष्ट्वा शंकरं प्राप्तं कोपसंरक्तलोचनम्
હે સુન્દરી, ત્યાં સભામાં માત્ર બ્રાહ્મણો જ સ્થિર રહ્યા હતા. તેમણે ક્રોધથી રક્તવર્ણ નેત્રો ધરાવતા શંકરને આવતાં જોયા।
Verse 57
होमं चक्रुस्ततो भीता रुद्रमंत्रैः समंततः । अन्ये त्राससमायुक्ताः पलायंते दिशो दश
પછી ભયભીત થઈ તેમણે સર્વ દિશામાં રુદ્રમંત્રોથી હોમ કર્યો; અને બીજા લોકો ભયથી વ્યાકુળ થઈ દસેય દિશામાં ભાગી ગયા।
Verse 58
अथागत्य महादेवो दृष्ट्वा तान्ब्राह्मणोत्तमान् । अपश्यमानो विबुधांस्तत्र यज्ञं जघान सः
ત્યારે મહાદેવ ત્યાં આવી તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને જોઈ, અને ત્યાં દેવતાઓને ન જોઈ, તે યજ્ઞનો વિનાશ કર્યો।
Verse 59
स च मृगवपुर्भूत्वा प्रणष्टः शिवभीतितः । पृष्ठतस्तु धनुष्पाणिर्जगाम भगवाञ्छिवः । अद्यापि दृश्यते व्योम्नि तारारूपो महेश्वरि
શિવના ભયથી તેણે મૃગરূপ ધારણ કરી પલાયન કર્યું. તેના પાછળ ધનુષ હાથમાં લઈને ભગવાન શિવ ગયા. હે મહેશ્વરી, તે આજેય આકાશમાં તારારૂપે દેખાય છે।
Verse 199
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दक्षयज्ञविध्वंसनोनाम नवनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘દક્ષયજ્ઞવિધ્વંસન’ નામનો એકસો નેવુંનવમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।