Adhyaya 172

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महा देवि लिंगं तद्भरतेश्वरम् । तस्मादुत्तरकोणस्थं नातिदूरं व्यवस्थितम्

ઈશ્વરે કહ્યું—પછી, હે મહાદેવી, ‘ભરતેશ્વર’ નામના તે લિંગ પાસે જવું જોઈએ; તે ત્યાંથી ઉત્તર ખૂણે બહુ દૂર નથી।

Verse 2

भरतोनाम राजाऽभूदाग्नीध्रः प्रथितः क्षितौ । यस्येदं भारतं वर्षं नाम्ना लोकेषु गीयते

પૃથ્વી પર આગ્નીધ્ર વંશમાં ભરત નામનો પ્રસિદ્ધ રાજા થયો; તેના નામથી જ આ દેશ લોકોમાં ‘ભારતવર્ષ’ તરીકે ગવાય છે.

Verse 3

स च चक्रे तपो घोरं क्षेत्रेऽस्मिन्पार्वति प्रिये । दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्

હે પ્રિય પાર્વતી! તેણે આ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં ઘોર તપ કર્યું; અને અહીં મહેશ્વર (શિવ)ની વિધિપૂર્વક પ્રતિષ્ઠા કરીને હજાર દિવ્ય વર્ષો સુધી તે તપમાં સ્થિર રહ્યો.

Verse 4

पुत्रकामो नरश्रेष्ठः पूजयामास शंकरम् । ततस्तुष्टः स भगवान्वरं दातुं समुत्सुकः

પુત્રકામનાથી તે નરશ્રેષ્ઠે શંકરની પૂજા કરી. ત્યારબાદ ભગવાન પ્રસન્ન થઈ વર આપવા ઉત્સુક થયા.

Verse 5

अष्टौ पुत्रान्ददौ तस्मै कन्यां चैकां यशस्विनीम् । स तु प्राप्याभिलषितं कृतकृत्यो नराधिपः

તેમણે તેને આઠ પુત્રો અને એક યશસ્વિની કન્યા પણ આપી. ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત કરીને તે નરાધિપ કૃતકૃત્ય થયો.

Verse 6

भारतं नवधा कृत्वा पुत्रेभ्यः प्रददौ पृथक् । तेषां नामांकितान्येव ततो द्वीपानि जज्ञिरे

ભારતને નવ ભાગમાં વિભાજિત કરીને તેણે તે પોતાના પુત્રોને અલગ અલગ આપ્યા. ત્યારબાદ તેમના નામોથી અંકિત દ્વીપો ઉત્પન્ન થયા.

Verse 7

इन्द्रद्वीपः कसेरुश्च ताम्रवर्णो गभस्तिमान् । नागद्वीपस्तथा सौम्यो गान्धर्वस्त्वथ चारुणः

તે દ્વીપો હતા—ઇન્દ્રદ્વીપ અને કસેરુ; તામ્રવર્ણ તથા ગભસ્તિમાન; નાગદ્વીપ અને સૌમ્ય; તેમજ પછી ગાન્ધર્વ અને ચારુણ।

Verse 8

अयं तु नवमो द्वीपः कुमार्या संज्ञितः प्रिये । अष्टौ द्वीपाः समुद्रेण प्लाविताश्च तथापरे

હે પ્રિયે, આ નવમો દ્વીપ ‘કુમાર્યા’ નામે પ્રસિદ્ધ છે. બાકીના આઠ દ્વીપો તો સમુદ્રથી પ્લાવિત થઈ ગયા.

Verse 9

ग्रामादिदेशसंयुक्ताः स्थिताः सागरमध्यगाः । एक एव स्थितस्तेषां कुमार्याख्यस्तु सांप्रतम्

ગામો અને અન્ય વસાહતો સાથે તે સમુદ્રના મધ્યમાં સ્થિત હતા. પરંતુ હવે તેમાંમાંથી માત્ર એક જ રહ્યો છે—‘કુમાર્યા’ નામનો.

Verse 10

बिंदुसरः प्रभृत्येव सागराद्दक्षिणोत्तरम् । योजनानां सहस्रं तु एकं विस्तीर्ण एव तु

બિંદુસરઃથી આરંભ કરીને, સમુદ્રથી દક્ષિણ અને ઉત્તર તરફ વિસ્તરેલું—તેનું વિસ્તરણ એક સહસ્ર યોજન કહેવાય છે.

Verse 11

योजनानां सहस्राणि नव दैर्घ्यं प्रकीर्तितम् । तस्यैतज्जृम्भितं देवि भरतस्य महात्मनः

તેનું દૈર્ઘ્ય નવ સહસ્ર યોજન કહેવાયું છે. હે દેવી, આ મહાત્મા ભરતનું આ મહાન વિસ્તરણ છે.

Verse 12

षट्पञ्चाशदश्वमेधान्गंगामनु चकार यः । यस्त्रिंशद्यमुनाप्रान्ते भरतो लोकपूजितः

જેણે ગંગાતટે છપ્પન અશ્વમેધ યજ્ઞો કર્યા અને યમુનાતટે ત્રીસ યજ્ઞો કર્યા—તે લોકપૂજિત ભરત છે।

Verse 13

स चेश्वरप्रसादेन मोदते दिवि देववत्

અને ઈશ્વરના પ્રસાદથી તે સ્વર્ગમાં દેવ સમાન આનંદ કરે છે।

Verse 14

यस्तत्प्रतिष्ठितं लिंगं भारतं पूजयिष्यति । स सर्वयज्ञदानानां फलं प्रापयिता धुवम्

જે તે પ્રતિષ્ઠિત લિંગ—‘ભરતેશ્વર’—ની પૂજા કરશે, તે નિશ્ચયે સર્વ યજ્ઞો અને દાનોનું પૂર્ણ ફળ પ્રાપ્ત કરશે।

Verse 15

कार्त्तिक्यां कृत्तिका योगे यस्तं पश्यति मानवः । न स पश्यति स्वप्नेपि नरकं घोरदारुणम्

કાર્તિક માસમાં કૃત્તિકા-યોગે જે મનુષ્ય તેનું દર્શન કરે છે, તે સ્વપ્નમાં પણ ભયંકર અને દારુણ નરક નથી જોતો।

Verse 172

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भरतेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કન્દ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘ભરતેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકસો બહોતેરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।