Adhyaya 8

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । मा गच्छध्वं सुरनदीं कालिंदीं मा सरस्वतीम् । गच्छध्वं च द्विजश्रेष्ठा गोमत्युदधिसंगमे

પ્રહ્લાદ બોલ્યા—દેવનદી ગંગા પાસે ન જાઓ; કાલિન્દી (યમુના) કે સરસ્વતી પાસે પણ ન જાઓ. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, ગોમતી અને સમુદ્રના સંગમે જાઓ.

Verse 2

प्राप्यते हेलया यत्र सर्वे कामा न संशयः । गोमतीजलकल्लोलैः क्रीडते यत्र सागरः

જ્યાં સહેલાઈથી જ સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત થાય છે—એમાં સંશય નથી; જ્યાં ગોમતીના જળતરંગોના શિખરો વચ્ચે સમુદ્ર જાણે ક્રીડા કરે છે.

Verse 3

पापघ्नं गोमतीतीरं प्राप्यते पुण्यवन्नरैः । सागरेण च संमिश्रं महापातकनाशनम्

ગોમતીનું પાપહર તટ પુણ્યવાન મનુષ્યોને પ્રાપ્ત થાય છે; અને સમુદ્ર સાથે મિશ્રિત થતાં તે સ્થાન મહાપાતકોનો પણ નાશ કરે છે.

Verse 4

गोमती संगता यत्र सागरेण द्विजोत्तमाः । मुक्तिद्वारं तु तत्प्रोक्तं कलिकाले न संशयः

હે દ્વિજોત્તમો, જ્યાં ગોમતી સમુદ્ર સાથે મળે છે, તે સ્થાન કલિયુગમાં ‘મુક્તિદ્વાર’ કહેવાયું છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 5

यत्पुण्यं लभते तूर्णं गंगासागरसंगमे । तत्पुण्यं समवाप्नोति गोमत्युदधिसंगमे

ગંગા અને સમુદ્રના સંગમે જે પુણ્ય ત્વરિત મળે છે, એ જ પુણ્ય ગોમતી અને સમુદ્રના સંગમે પણ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 6

नमस्कृत्य च तोयेशं गोमतीं च सरिद्वराम् । अर्घ्यं दद्याद्विधानेन कृत्वा च करयोः कुशान्

જલાધિપતિ (સમુદ્ર) તથા નદિશ્રેષ્ઠા ગોમતીને નમસ્કાર કરીને, વિધાન મુજબ હાથમાં કુશ ધારણ કરી અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.

Verse 7

मंत्रेणानेन विप्रेंद्रा दद्यादर्घ्यं विधानतः । ब्राह्मणैः सह संगत्य सदा तत्तीर्थवासिभिः

હે વિપ્રેન્દ્રો! આ જ મંત્રથી વિધાન મુજબ અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું; બ્રાહ્મણો તથા તે તીર્થમાં વસનારાઓ સાથે સદા સંગતિ રાખીને.

Verse 8

भक्त्या चार्घ्यं प्रदास्यामि देवाय परमा त्मने । त्राहि मां पापिनं घोरं नमस्ते सुररूपिणे

ભક્તિપૂર્વક હું આ અર્ઘ્ય પરમાત્મા દેવને અર્પણ કરીશ. મને—ઘોર પાપીને—ઉદ્ધર; હે દેવરૂપ, તમને નમસ્કાર.

Verse 9

तीर्थराज नमस्तुभ्यं रत्नाकर महार्णव । गोमत्या सह गोविंद गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते

હે તીર્થરાજ! તમને નમસ્કાર; હે રત્નાકર મહાસાગર! હે ગોવિંદ, ગોમતી સાથે આ અર્ઘ્ય સ્વીકારો; તમને નમો નમઃ.

Verse 10

दत्त्वा चार्घ्यं शिखां बद्ध्वा संस्मृत्य जलशायिनम् । कुर्याच्च प्राङ्मुखः स्नानं ततः प्रत्यङ्मुखस्तथा

અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને, શિખા બાંધીને, જલશાયી ભગવાનનું સ્મરણ કરવું. પછી પૂર્વમુખે સ્નાન કરવું, ત્યારબાદ તેવી જ રીતે પશ્ચિમમુખે પણ.

Verse 11

स्नात्वा च परया भक्त्या पितॄन्संतर्पयेत्ततः । विश्वेदेवादि संपूज्य पितॄणां श्राद्धमाचरेत्

સ્નાન કરીને પરમ ભક્તિથી પિતૃઓને તર્પણ કરવું. ત્યારબાદ વિશ્વેદેવ આદિનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરીને પિતૃશ્રાદ્ધ કરવું.

Verse 12

यथोक्तां दक्षिणां दद्याद्विष्णुर्मे प्रीयतामिति । विशेषतः प्रदातव्यं सुवर्णं विप्रसत्तमाः

યથોક્ત દક્ષિણા આપવી—“વિષ્ણુ મને પ્રસન્ન થાઓ” એમ કહીને. હે શ્રેષ્ઠ વિપ્રો, વિશેષ કરીને સુવર્ણદાન કરવું જોઈએ.

Verse 13

दंपत्योर्वाससी चैव कंचुकोष्णीषमेव च । लक्ष्म्या सह जगन्नाथो विष्णुर्मे प्रीयतामिति

દંપતિ માટે વસ્ત્રો, તેમજ કંચુક અને ઉષ્ણીષ પણ આપવું—“લક્ષ્મી સહિત જગન્નાથ વિષ્ણુ મને પ્રસન્ન થાઓ” એમ કહીને.

Verse 14

महादानानि सर्वाणि गोमत्युदधिसंगमे । सप्तद्वीपपतिर्भूत्वा विष्णुलोके महीयते

ગોમતી અને સમુદ્રના સંગમે કરાયેલા સર્વ મહાદાનો, સપ્તદ્વીપોના અધિપતિ થવાનો ફળ આપે છે અને વિષ્ણુલોકે માન પામે છે.

Verse 15

यस्तुलापुरुषं दद्याद्गोमत्युदधिसंगमे । सप्तद्वीपपतिर्भूत्वा विष्णुलोके महीयते

જે ગોમતી અને સમુદ્રના સંગમે તુલાપુરુષ દાન કરે છે, તે સપ્તદ્વીપોના અધિપતિ બની વિષ્ણુલોકે માન પામે છે.

Verse 16

आत्मानं तोलयेद्यस्तु स्वर्णेन रजतेन वा । वस्त्रैर्वा कुंकुमैर्वापि फलैर्वापि तथा रसैः

જે કોઈ સોનાથી કે ચાંદીથી, અથવા વસ્ત્રોથી, કુંકુમથી, ફળો તથા રસોથી પોતાને તુલામાં તોળીને તે મુજબ દાન કરે છે—તે તુલાપુરુષ દાન કરે છે.

Verse 17

भुक्त्वा भोगान्सुविपुलांस्तथा कामान्मनोहरान् । संपूज्यमानस्त्रिदशैर्याति विष्ण्वालयं नरः

અતિ વિશાળ ભોગો તથા મનોહર કામનાઓનો આનંદ ભોગવી, દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત મનુષ્ય વિષ્ણુના ધામને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 18

हिरण्यरूप्यदानं च ह्यश्वं धेनुं तथैव च । गोमतीसंगमे दत्त्वा सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ગોમતીના સંગમે સોનું-ચાંદીનું દાન તથા ઘોડો અને ધેનુનું દાન કરવાથી સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ થાય છે.

Verse 19

भूमिदानं च यो दद्याद्गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा शुचिर्हरिं स्मृत्वा तस्माद्धन्यतरो नहि

જે ગોમતી અને સમુદ્રના સંગમે ભૂમિદાન કરે છે, ત્યાં સ્નાન કરીને શુદ્ધ બની હરિનું સ્મરણ કરે છે—તે કરતાં વધુ ધન્ય કોઈ નથી.

Verse 20

कन्यादानं च यः कुर्याद्विद्यादानमथापि वा । गोमत्याः संगमे स्नात्वा याति ब्रह्मपदं नरः

જે કન્યાદાન કરે છે, અથવા વિદ્યાદાન પણ કરે છે—ગોમતીના સંગમે સ્નાન કરીને તે મનુષ્ય બ્રહ્મપદને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 21

यो दद्यात्स्वर्णधेनुं च घृतधेनुं समाहितः । ब्रह्माण्डदानमपि वा तस्य पुण्यमनंतकम्

જે એકાગ્ર ચિત્તે સ્વર્ણધેનુ અને ઘૃતધેનુનું દાન કરે, અથવા બ્રહ્માંડદાન પણ કરે, તેનું પુણ્ય અનંત થાય છે।

Verse 22

तथा लवणधेनुं च जलधेनुमथापि वा । दत्त्वा याति परं स्थानं गोमत्युदधिसंगमे

એ જ રીતે ગોમતી–સમુદ્રના સંગમે લવણધેનુ અથવા જલધેનુનું દાન કરવાથી મનુષ્ય પરમ સ્થાનને પામે છે।

Verse 23

युगादिषु च सर्वेषु गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा संतर्प्य च पितॄनक्षयं लोकमाप्नुयात्

બધા યુગાદિ પ્રસંગોમાં ગોમતી–સમુદ્ર સંગમે સ્નાન કરીને અને પિતૃઓને તર્પણ કરીને મનુષ્ય અક્ષય લોકને પામે છે।

Verse 24

आषाढ्यां च तथा माघ्यां कार्तिक्यां संगमे नरः । पितॄणां तर्पणं स्नानं श्राद्धं पावकपूजनम् । कुर्याच्चैव तथा दानं यदीच्छेदक्षयं पदम्

આષાઢ, માઘ અને કાર્તિકમાં સંગમે મનુષ્યે સ્નાન, પિતૃતર્પણ, શ્રાદ્ધ, પાવકપૂજન અને દાન કરવું—જો અક્ષય પદ ઇચ્છે તો।

Verse 25

पितॄणां चाक्षया तृप्तिर्गयाश्राद्धेन वै यथा । तद्वच्छ्राद्धान्महाभाग गोमत्युदधिसंगमे

જેમ ગયા-શ્રાદ્ધથી પિતૃઓને અક્ષય તૃપ્તિ મળે છે, તેમ જ—હે મહાભાગ—ગોમતી–સમુદ્ર સંગમે કરેલા શ્રાદ્ધથી પણ એ જ ફળ મળે છે।

Verse 26

कुर्य्यात्स्नानं तथा दानं पितॄणां तर्पणं तथा । पञ्चकासु द्विजश्रेष्ठास्तथा चैवाष्टकासु च

દ્વિજશ્રેષ્ઠોએ પંચકા દિવસોમાં તથા અષ્ટકા અનુષ્ઠાનોમાં પણ સ્નાન, દાન અને પિતૃઓનું તર્પણ અવશ્ય કરવું જોઈએ।

Verse 27

वैधृतौ च व्यतीपाते छायायां कुंजरस्य च । षष्ठ्यां च कपिलाख्यायां तथा हि द्वादशीषु च

વૈધૃતિ અને વ્યતીપાત યોગમાં, ‘કુંજરછાયા’ નામના દિવસે, ‘કપિલા’ કહેવાતી ષષ્ઠીમાં તથા દ્વાદશી તિથિઓમાં પણ (આ અનુષ્ઠાન વિશેષ ફળદાયક છે)।

Verse 28

गोमत्यां संगमे स्नात्वा दद्याद्दानं विशेषतः । निर्मलं स्थानमाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति

ગોમતીના સંગમમાં સ્નાન કરીને વિશેષ ભાવથી દાન કરવું જોઈએ; તે નિર્મળ ધામને પામે છે, જ્યાં પહોંચ્યા પછી શોક રહેતો નથી।

Verse 29

श्राद्धपक्षे त्वमावास्यां गोमत्युदधिसंगमे । हेलया प्राप्यते पुण्यं दत्त्वा पिण्डं गयासमम्

શ્રાદ્ધપક્ષની અમાવાસ્યાએ ગોમતી-સમુદ્ર સંગમે અલ્પ પ્રયત્નથી પણ પુણ્ય મળે છે; ત્યાં પિંડદાન કરવાથી ગયાસમાન ફળ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 30

तस्मात्सर्वं प्रयत्नेन त्वमावास्यां द्विजोत्तमाः । श्राद्धं हि पितृपक्षांते कार्य्यं गोमतिसंगमे

અતએવ, હે દ્વિજોત્તમો, સર્વ પ્રયત્નથી પિતૃપક્ષના અંતની અમાવાસ્યાએ ગોમતી-સંગમે શ્રાદ્ધ અવશ્ય કરવું જોઈએ।

Verse 31

यद्यप्यश्रोत्रियं श्राद्धं यद्यप्युपहतं भवेत् । पक्षश्राद्धकृतं पुण्यं दिनेनैकेन लभ्यते

શ્રાદ્ધ અશ્રોત્રીય માટે કરેલું હોય અને કોઈ રીતે તેમાં ખોટ પણ પડી હોય, તો પણ અહીં એક જ દિવસે પક્ષ-શ્રાદ્ધનું પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 32

श्रद्धाहीनं मन्त्रहीनं पात्रहीनमथापि वा । द्रव्यहीनं कालहीनं मनसः स्वास्थ्यवर्जितम्

(જો ક્રિયા) શ્રદ્ધાવિહિન હોય, મંત્રવિહિન હોય, યોગ્ય પાત્ર વિના હોય; અથવા દ્રવ્યવિહિન, યોગ્ય કાળવિહિન, અને મનની સ્થિરતા વિના કરવામાં આવી હોય—

Verse 33

श्राद्धपक्षे ह्यमायां तु गोमत्युदधिसंगमे । परिपूर्णं भवेत्सर्वं पितॄणां तृप्तिरक्षया

પરંતુ શ્રાદ્ધપક્ષની અમાવાસ્યાએ ગોમતી અને સમુદ્રના સંગમે સર્વ કૃત્ય પરિપૂર્ણ બને છે, અને પિતૃઓની તૃપ્તિ અક્ષય થાય છે.

Verse 34

गोमती कमला चैव चंद्रभागा तथैव च । तिस्रस्तु संगता नद्यः प्रविष्टा वरुणालयम्

ગોમતી, કમલા અને ચંદ્રભાગા—આ ત્રણ નદીઓ સંગમ પામી વરુણાલય એટલે સમુદ્રમાં પ્રવેશ કરે છે.

Verse 35

गयायां पिंडदानेन प्रयागे ह्यस्थिपातने । तत्पुण्यं समवाप्नोति पक्षांते श्राद्धकृन्नरः

ગયામાં પિંડદાન અને પ્રયાગમાં અસ્થિ-પ્રક્ષેપથી જે પુણ્ય મળે છે, તે જ પુણ્ય અહીં પક્ષાંતમાં શ્રાદ્ધ કરનાર મનુષ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 36

यदीच्छेत्सर्वतीर्थेषु हेलया त्वभिषेचनम् । स्नानं कुर्वीत भक्त्या वै गोमत्युदधिसंगमे

જેને સર્વ તીર્થોમાં સ્નાનનું ફળ સહેલાઈથી મેળવવું હોય, તેણે ગોમતી અને સમુદ્રના સંગમે ભક્તિપૂર્વક સ્નાન કરવું જોઈએ।

Verse 38

श्राद्धे कृते त्वमावस्यां पितृपक्षे च वै द्विजाः । अपुत्रा चैव या नारी काकवंध्या च या भवेत्

હે દ્વિજોએ! અમાવાસ્યા અને પિતૃપક્ષમાં શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે ત્યારે, પુત્રહીન સ્ત્રી અને કાકવંધ્યા (વંધ્યત્વથી પીડિત) સ્ત્રી પણ આ કર્મોથી પ્રાયશ્ચિત્તરૂપ પુણ્યની અધિકારિણી ગણાય છે।

Verse 39

मृतपुत्रा तथा विप्राः संगमे स्नानमाचरेत् । दोषैः प्रमुच्यते सर्वैर्गोमप्युदधिसंगमे । स्नात्वा सुखमवाप्नोति प्रजां च चिरजीविनीम्

હે વિપ્રો! મૃતપુત્રા સ્ત્રીએ પણ સંગમે સ્નાન કરવું જોઈએ। ગોમતી–સમુદ્ર સંગમે સ્નાનથી સર્વ દોષોથી મુક્તિ મળે છે। ત્યાં સ્નાન કરીને સુખ અને દીર્ઘાયુ સંતાન પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 40

यानि कानि च दानानि पृथिव्यां सम्भवंति हि । तानि सर्वाणि देयानि गोमत्युदधिसंगमे

પૃથ્વી પર જે જે પ્રકારનાં દાન શક્ય છે, તે બધાં ગોમતી–સમુદ્રના સંગમે આપવાં જોઈએ।

Verse 41

सर्वदैव च विप्रेन्द्रा विशेषात्सर्वपर्वसु । स्नानं कुर्वीत नियतो गोमत्युदधिसंगमे

હે વિપ્રેન્દ્રો! સર્વદા, અને વિશેષ કરીને સર્વ પર્વદિવસોમાં, નિયમપૂર્વક ગોમતી–સમુદ્ર સંગમે સ્નાન કરવું જોઈએ।

Verse 42

दर्शनादेव पापस्य क्षयो भवति भो द्विजाः । प्रणामे मनसस्तुष्टिर्मुक्तिश्चैवावगाहने

હે દ્વિજોઃ માત્ર દર્શનથી જ પાપનો ક્ષય થાય છે. પ્રણામ કરવાથી મન તૃપ્ત થાય છે અને તેના જળમાં અવગાહન (સ્નાન) કરવાથી મોક્ષ પણ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 43

श्राद्धे कृते पितॄणां तु तृप्तिर्भवति शाश्वती । दाने मनोरथावाप्तिर्जायते नात्र संशयः

શ્રાદ્ધ કરવાથી પિતૃઓને શાશ્વત તૃપ્તિ મળે છે. અને દાન કરવાથી મનગમતા મનોભાવની સિદ્ધિ થાય છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 44

कृतकृत्यास्तु ते धन्या यैः कृतं पितृतर्पणम् । श्राद्धं च ऋषिशार्दूला गोमत्युदधिसंगमे

હે ઋષિશાર્દૂલોઃ ધન્ય છે તેઓ, જેમણે કર્તવ્ય પૂર્ણ કર્યું—ગોમતી અને સમુદ્રના સંગમે પિતૃતર્પણ તથા શ્રાદ્ધ કર્યું છે.

Verse 45

पितृपक्षे च वै केचिन्मातृपक्षे तथैव च । तथा श्वशुरपक्षे च ये चान्ये मित्रबांधवाः

કેટલાક પિતૃપક્ષના છે, તેમ જ કેટલાક માતૃપક્ષના; તેમજ કેટલાક શ્વશુરપક્ષના, અને અન્ય મિત્રો તથા બંધુજન પણ છે.

Verse 46

स्थावरत्वं गता ये च पुद्गलत्वं च ये गताः । पिशाचत्वं गता ये च ये च प्रेतत्वमागताः

જે સ્થાવરત્વને પામ્યા છે, જે અન્ય દેહધારી અવસ્થામાં (પુદ્ગલત્વમાં) ગયા છે, જે પિશાચત્વને પામ્યા છે અને જે પ્રેતત્વમાં આવ્યા છે—(સર્વે પર આ તીર્થની કૃપા પહોંચે છે).

Verse 47

तिर्य्यग्योनिगता ये च ये च कीटत्वमागताः । स्नानमात्रेण ते सर्वे मुक्तिं यांति न संशयः

જે તિર્યક્-યોનિમાં ગયા છે અને જે કીટત્વને પામ્યા છે—તે બધા માત્ર સ્નાનથી જ મુક્તિને પામે છે; તેમાં સંશય નથી.

Verse 48

किं पुनः श्राद्धदानादि गोमतीसंगमे तथा । कृत्वा मुक्तिमवाप्नोति मानवो नात्र संशयः

તો પછી ગોમતી-સંગમે શ્રાદ્ધ, દાન વગેરે કરવાથી કેટલું વધુ ફળ થાય! એવું કરીને માનવ મુક્તિને પામે છે; તેમાં સંશય નથી.

Verse 49

श्रवणद्वादशीयोगे गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा मुक्तिमवाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति

શ્રવણ નક્ષત્ર અને દ્વાદશીના યોગે, ગોમતી-સમુદ્ર-સંગમે સ્નાન કરીને મુક્તિ મળે છે; તે પદે પહોંચ્યા પછી શોક રહેતો નથી.

Verse 50

सन्त्यज्य सर्वतीर्थानि गोमत्युदधिसंगमे । स्नानं कृत्वा तथा श्राद्धं कृतकृत्यो भवेन्नरः । परं लोकमवाप्नोति ह्यर्चयित्वा तु वामनम्

બધા તીર્થોને બાજુ પર રાખીને ગોમતી-સમુદ્ર-સંગમે સ્નાન તથા શ્રાદ્ધ કરવાથી નર કૃતકૃત્ય બને છે; અને ત્યાં વામનનું અર્ચન કરીને પરમ લોકને પામે છે.

Verse 51

सम्यक्स्नात्वा नरो यस्तु पूजयेद्गरुडध्वजम् । पीतांबरधरो भूत्वा दिव्याभरणभूषितः

જે નર વિધિપૂર્વક સ્નાન કરીને ગરુડધ્વજ (વિષ્ણુ)નું પૂજન કરે છે, તે પીતાંબરધારી બની દિવ્ય આભૂષણોથી ભૂષિત થાય છે.

Verse 52

वीक्ष्यमाणः सुरस्त्रीभिर्नागारिकृतकेतनः । चतुर्भुजधरो भूत्वा वनमालाविभूषितः । संस्तूयमानो मुनिभिर्याति विष्ण्वालयं नरः

દેવસ્ત્રીઓ દ્વારા નિહાળાયેલો, દિવ્ય નિવાસમાં વસતો, ચતુર્ભુજ બની વનમાળાથી વિભૂષિત—મુનિઓ દ્વારા સ્તુત—એ નર વિષ્ણુલોકને પામે છે.

Verse 53

गोमतीसंगमे स्नात्वा कृतकृत्यो भवेन्नरः । यत्र दैत्यवधं कृत्वा विष्णुना प्रभविष्णुना

ગોમતીના સંગમે સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય કૃતકૃત્ય બને છે—એ જ સ્થાને, જ્યાં પરમ પરાક્રમી પ્રભવિષ્ણુ વિષ્ણુએ દૈત્યોનો વધ કર્યો હતો.

Verse 54

चक्रं प्रक्षालितं पूर्वं कृष्णेन स्वयमेव हि । तेनैव चक्रतीर्थं हि ख्यातं लोकत्रये द्विजाः

પૂર્વે સ્વયં શ્રીકૃષ્ણે ત્યાં પોતાનું ચક્ર પ્રક્ષાળિત કર્યું હતું; તેથી, હે દ્વિજોઃ, તે સ્થાન ત્રિલોકમાં ‘ચક્રતીર્થ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 55

भवंति यत्र पाषाणाश्चक्रांका मुक्तिदायकाः । यैः पूजितैर्जगन्नाथः कृष्णः सांनिध्यमाव्रजेत्

જ્યાં ચક્રચિહ્નિત પથ્થરો મુક્તિદાયક છે; તેમની પૂજા કરવાથી જગન્નાથ શ્રીકૃષ્ણ ભક્તના પવિત્ર સાન્નિધ્યમાં પ્રગટ થાય છે.

Verse 56

तत्रैव यदि लभ्येत चक्रैर्द्वादशभिः सह

અને જો ત્યાં જ બાર ચક્રચિહ્નો સહિત તે (પથ્થર/ચિહ્ન) પ્રાપ્ત થાય.

Verse 57

द्वादशात्मा स विज्ञेयो मोक्षदः सर्वदेहिनाम् । एकचक्रांकितो यस्तु द्वारवत्यां सुशोभनः

તે દ્વાદશ-સ્વરૂપ જાણવો, સર્વ દેહધારીઓને મોક્ષ આપનાર. જે એક ચક્રથી અંકિત છે, તે દ્વારવતીમાં અતિશય શોભાયમાન છે.

Verse 58

सुदर्शनाभिधानोऽसौ मोक्षैकफलदो हि सः । लक्ष्मीनारायणो द्वाभ्यां भुक्तिमुक्तिफलप्रदः

તે ‘સુદર્શન’ નામે પ્રસિદ્ધ છે અને એકમાત્ર પરમ ફળ—મોક્ષ—આપે છે. બે (ચિહ્ન/સ્વરૂપ)થી તે લક્ષ્મી-નારાયણ છે, જે ભોગ અને મુક્તિ—બન્ને ફળ આપે છે.

Verse 59

त्रिभिस्त्रिविक्रमश्चैव त्रिवर्गफलदायकः । श्रीप्रदो रिपुहन्ता च चतुर्भिः संयुतः स हि

ત્રણ (ચિહ્ન/સ્વરૂપ)થી તે ત્રિવિક્રમ છે, ત્રિવર્ગના ફળ આપનાર. ચારથી સંયુક્ત થઈ તે શ્રી આપે અને શત્રુઓનો નાશ કરે—એવું કહેવાયું છે.

Verse 60

पञ्चभिर्वासुदेवस्तु जन्ममृत्युभयापहः । प्रद्युम्नः षड्भिरेवासौ लक्ष्मीं कांतिं ददाति यः

પાંચ (ચિહ્ન/સ્વરૂપ)થી તે વાસુદેવ છે, જે જન્મ-મૃત્યુનો ભય દૂર કરે છે. છથી તે પ્રદ્યુમ્ન છે, જે લક્ષ્મી અને કાંતિ આપે છે.

Verse 61

सप्तभिर्बलभद्रश्च चक्रगोऽत्र प्रकीर्तितः । लाच्छितश्चाष्टभिर्भक्तिं ददाति पुरुषोत्तमः

સાત (ચિહ્ન/સ્વરૂપ)થી તે બલભદ્ર છે; અહીં ચક્રસ્થ તરીકે પ્રકીર્તિત છે. આઠથી, વિશિષ્ટ લાઞ્છનયુક્ત પુરુષોત્તમ ભક્તિ આપે છે.

Verse 62

सर्वं दद्यान्नवव्यूहो दुर्लभो यः सुरैरपि । दशावतारो दशमी राज्यदो नात्र संशयः

નવ રૂપોમાં તે નવવ્યૂહ બની સર્વ દાન કરે છે; દેવોને પણ જે દુર્લભ છે. દસ રૂપોમાં તે દશાવતાર છે; દસમું ચિહ્ન રાજ્ય આપનારું—એમાં સંશય નથી.

Verse 63

एकादशभिरैश्वर्यं चक्रगः संप्रयच्छति । निर्वाणं द्वादशात्मा च द्वादशभिर्ददाति च

અગિયાર (ચિહ્ન/રૂપ)થી ચક્રસંબંધ પ્રભુ ઐશ્વર્ય અને સમૃદ્ધિ આપે છે. બાર (ચિહ્ન/રૂપ)થી, દ્વાદશાત્મા બની, તે નિર્વાણ પણ આપે છે.

Verse 64

अत ऊर्ध्वं महाभागाः सौख्यमोक्षप्रदायकाः यतोऽत्र ते च पाषाणाः कृष्णचक्रेण चित्रिताः

અતએવ, હે મહાભાગ્યો, આ પછીથી આ (વસ્તુઓ) સુખ અને મોક્ષ આપનાર ગણાય છે; કારણ કે અહીં તે પથ્થરો કૃષ્ણચક્રથી ચિહ્નિત છે.

Verse 65

तेषां स्पर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा कृष्णचक्रेण चिह्नितः

તેમનો માત્ર સ્પર્શ કરવાથી જ મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે. ચક્રતીર્થમાં સ્નાન કરીને તે કૃષ્ણચક્રના ચિહ્નથી ચિહ્નિત થાય છે.

Verse 66

पूजयित्वा चक्रधरं हरिं ध्यायेत्सनातनम् । नापुत्रो नाधनो रोगी न स संजायते नरः

ચક્રધારી હરિની પૂજા કરીને સનાતન પ્રભુનું ધ્યાન કરવું જોઈએ. એવો મનુષ્ય પુત્રહીન, ધનહીન કે રોગી બની જન્મતો નથી.

Verse 67

ब्रह्महत्यादिकं पापं मनोवाक्कायकर्मजम् । तत्सर्वं विलयं याति सकृच्चक्रांकदर्शनात्

મન, વાણી અને કાયાના કર્મોથી ઉત્પન્ન બ્રહ્મહત્યાદિ પાપ—તે સર્વ એકવાર ચક્રાંકના દર્શનમાત્રથી નાશ પામે છે.

Verse 68

म्लेच्छ देशे शुभे वापि चक्रांको दृश्यते यदि । तत्र चैव हरिक्षेत्रं मुक्तिदं नात्र संशयः

મ્લેચ્છદેશમાં હોય કે શુભ પ્રદેશમાં—જો ચક્રાંક દેખાય, તો એ જ સ્થાન હરિક્ષેત્ર બને છે અને મુક્તિ આપે છે; તેમાં શંકા નથી.

Verse 69

मृत्युकालेऽपि सम्प्राप्ते यदि ध्यायेद्धरिं नरः । चक्रांकं धारयेदंगे स याति परमं पदम्

મૃત્યુનો સમય આવી પહોંચ્યો હોય તોય જો મનુષ્ય હરિનું ધ્યાન કરે અને અંગ પર ચક્રાંક ધારણ કરે, તો તે પરમ પદને પામે છે.

Verse 70

हृदयस्थे च चक्रांके पूतो भवति तत्क्षणात् । नोपसर्पंति तं भीता दूताः कृष्णायुधं तदा । वैष्णवं लोकमा प्नोति नात्र कार्या विचारणा

હૃદયમાં ચક્રાંક સ્થિત થાય તો તે ક્ષણમાત્રમાં પવિત્ર બને છે. ત્યારે કૃષ્ણાયુધ હાજર હોવાથી ભયભીત દૂતોએ તેને નજીક આવતાં નથી. તે વૈષ્ણવ લોકને પામે છે—અહીં વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

Verse 71

अपि पापसमाचारः किं पुनर्धार्मिकः शुचिः । गोमती संगमे स्नात्वा चक्रतीर्थे तथैव च । मुच्यते पातकैर्घोरै र्मानवो नात्र संशयः

પાપાચારવાળો માણસ પણ—તો પછી ધાર્મિક અને શુચિની તો વાત જ શું—ગોમતી-સંગમમાં તથા એ જ રીતે ચક્રતીર્થમાં સ્નાન કરીને ઘોર પાતકોથી મુક્ત થાય છે; તેમાં શંકા નથી.

Verse 72

राजसाः सत्त्वमायांति विष्णुधर्मं सनातनम् । क्षेत्रस्य तस्य माहात्म्यात्सत्यमेतत्प्रकीर्तितम्

રજોગુણથી આચ્છન્ન જન તે પવિત્ર ક્ષેત્રના માહાત્મ્યથી સત્ત્વગુણને પામે છે અને વિષ્ણુના સનાતન ધર્મમાં સ્થિત થાય છે—આ સત્ય તરીકે પ્રકીર્તિત છે।

Verse 73

तामसं राजसं चापि यत्किञ्चिद्विष्णुपूजने । तच्च सत्त्वत्वमायाति निम्नगा च यथार्णवे

વિષ્ણુપૂજામાં જે કંઈ તામસ કે રાજસ હોય, તે પણ સત્ત્વરૂપે પરિવર્તિત થાય છે—જેમ નદી સમુદ્રને પામી તેની સાથે એકરૂપ થાય છે।

Verse 74

दुर्लभा द्वारका विप्र दुर्लभं गोमतीजलम् । दुर्लभं जागरो रात्रौ दुर्लभं कृष्णदर्शनम्

હે વિપ્ર! દ્વારકા દુર્લભ છે, ગોમતીનું જળ દુર્લભ છે; રાત્રિ જાગરણ દુર્લભ છે, અને શ્રીકૃષ્ણદર્શન પણ દુર્લભ છે।

Verse 317

पक्षेपक्षे समग्रा तु पितृपूजा कृता च यैः । सम्पूर्णा जायते तेषां गोमत्युदधिसंगमे

જે લોકો દરેક પક્ષમાં સંપૂર્ણ પિતૃપૂજા કરે છે, તેમની તે ક્રિયા ગોમતી-સમુદ્ર સંગમે સાચે જ પૂર્ણ બને છે।