Adhyaya 31

Verse 1

प्रह्लाद उवाच दिव्यस्वप्रभया ध्वांतं भूतानां नाशयन्सदा । जनयन्परमानंदं भक्तानां च भयापहः

પ્રહ્લાદ બોલ્યા—જે પોતાની દિવ્ય સ્વપ્રભાથી સદા પ્રાણીઓનું અંધકાર નાશ કરે છે, ભક્તોમાં પરમાનંદ જગાવે છે અને તેમનો ભય દૂર કરે છે।

Verse 2

पताकाभिर्ध्वजस्थाभिर्द्वारकाजयवर्द्धनः । दिव्यपुण्यप्रकाशेन राजते गिरिराडिव

પતાકાઓ અને ધ્વજદંડોથી શોભિત, જયવર્ધિની દ્વારકા—દિવ્ય પુણ્યપ્રકાશથી—ગિરિરાજ સમી તેજસ્વી લાગે છે।

Verse 3

दृष्ट्वाऽलयं तदा विष्णोस्तदायुधविभूषितम् । विहाय पादुके च्छत्रं दण्डवत्पतिता भुवि

ત્યારે વિષ્ણુના આયુધોથી વિભૂષિત એવા ધામને જોઈ તેમણે પાદુકા અને છત્ર ત્યજી દંડવત્ થઈ ભૂમિ પર પડી પ્રણામ કર્યો।

Verse 4

भूमिसंलुठनं तेषां तीर्थानामद्भुतं महत् । अभवद्विप्र शार्दूलाः क्षेत्रादीनां च सर्वशः

હે વિપ્રશાર્દૂલોઃ તે તીર્થોનું ભૂમિ પર લોટવું અદ્ભુત અને મહાન થયું; તેમ જ સર્વત્ર ક્ષેત્રાદિ સર્વનું પણ એવું જ બન્યું।

Verse 5

वाराणसी कुरुक्षेत्रं प्रयागो जाह्नवी तथा । यमुना नर्मदा पुण्या पुण्या प्राची सरस्वती

વારાણસી, કુરુક્ષેત્ર અને પ્રયાગ; તેમજ જાહ્નવી (ગંગા) પણ; યમુના અને પવિત્ર નર્મદા; પવિત્ર પ્રાચી અને સરસ્વતી—(બધાં હાજર હતાં)।

Verse 6

गोदावरी महापुण्या गया तिस्रस्तु मंगलाः । शालिग्रामं महाक्षेत्रं पुण्या चक्रनदी शुभा

મહાપુણ્ય ગોદાવરી; ગયા; તે ત્રણ મંગલ (તીર્થ/ધારા); શાલિગ્રામ મહાક્ષેત્ર; અને શુભ, પવિત્ર ચક્રનદી—(બધાં હાજર હતાં)।

Verse 7

पयोष्णी तपती कृष्णा कावेर्य्याद्याः सुपुण्यदाः । पुष्करादीनि तीर्थानि सागराः पर्वतोत्तमाः

પયોષ્ણી, તપતી, કૃષ્ણા અને કાવેરી આદિ—અતિ ઉત્તમ પુણ્યદાયિની; પુષ્કરાદિ તીર્થો; સાગરો; અને શ્રેષ્ઠ પર્વતો—(બધાં હાજર હતાં)।

Verse 8

अयोध्या मथुरा माया अवंत्याद्याश्च मुक्तिदाः । श्रीरंगाख्यमनंतं च प्रभासं च विशेषतः

અયોધ્યા, મથુરા, માયા (હરિદ્વાર) અને અવંતી વગેરે—મોક્ષદાયિની છે; તેમજ ‘અનંત’ નામે શ્રીરંગ અને વિશેષ કરીને પ્રભાસ પણ (પ્રસિદ્ધ છે).

Verse 9

पुरुषोत्तमं महाक्षेत्रमरण्यान्यादयः शुभाः । त्रैलोक्ये वर्त्तमानानि सर्वतीर्थानि सर्वशः

પુરુષોત્તમનું મહાક્ષેત્ર અને શુભ અરણ્ય વગેરે—એવા છે કે ત્રિલોકમાં રહેલા સર્વ તીર્થો સર્વ રીતે અહીં હાજર છે.

Verse 10

दृष्ट्वा कृष्णालयं पुण्यं मुहुर्मुहुः प्रहर्षिताः । जय शब्दैर्नमःशब्दैर्गर्जंतो हरिनामभिः

પવિત્ર કૃષ્ણાલયને જોઈ તેઓ વારંવાર હર્ષિત થયા—‘જય’ અને ‘નમઃ’ના નાદથી ગર્જના કરતાં, હરિનામોનું ઊંચે સ્વરે કીર્તન કરવા લાગ્યા.

Verse 11

आनंदाश्रूणि मुंचंतः प्रेम्णा गद्गदया गिरा । स्तुवंति मुनयः सर्वे तीर्थादीनि च सर्वशः

આનંદના અશ્રુ વહાવતા અને પ્રેમથી ગદગદ વાણીથી, સર્વ મુનિઓ તીર્થો તથા પવિત્ર સ્થાનોની સર્વ રીતે સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.

Verse 12

अथ संस्तुवतां तेषामन्योन्यं मुदितात्मनाम् । वीक्ष्य वक्त्राणि सर्वेषां महर्षिर्नारदोऽब्रवीत्

પછી, તેઓ આનંદિત ચિત્તે પરસ્પર સ્તુતિ કરતા હતા ત્યારે, મહર્ષિ નારદે સૌના મુખો જોઈને કહ્યું.

Verse 13

श्रीनारद उवाच । राशयः पुण्य पुंजानां कृता युष्माभिरुत्तमाः । तज्जन्मना सहस्रैस्तु यद्दृष्टं कृष्णमंदिरम्

શ્રી નારદે કહ્યું—હે ઉત્તમજનોએ, તમે પુણ્યપુંજોના ઢગલા સંચિત કર્યા છે; કારણ કે હજારો જન્મો પછી જ કૃષ્ણમંદિરનું દર્શન પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 14

दर्शनं कृष्णदेवस्य द्वारकागमने मतिः । दृढभक्तिर्महाविष्णोर्नाल्पस्य तपसः फलम्

ભગવાન કૃષ્ણનું દર્શન, દ્વારકામાં જવાની દૃઢ મતિ, અને મહાવિષ્ણુમાં અચલ ભક્તિ—આ અલ્પ તપસ્યાના ફળ નથી।

Verse 16

धन्येयं गौतमी गंगा गौतमोऽयं महातपाः । यत्प्रसादेन सर्वेषां कल्याणं समुपस्थितम्

ધન્ય છે આ ગૌતમી ગંગા, અને ધન્ય છે આ મહાતપસ્વી ગૌતમ; જેમના પ્રસાદથી સર્વનું કલ્યાણ સિદ્ધ થયું છે।

Verse 17

यज्ञाध्ययनदानानां तपोव्रतसमाधिनाम् । संप्राप्तफलमस्माभिर्युष्माभिः सर्वतीर्थकाः

યજ્ઞ, અધ્યયન, દાન, તપ, વ્રત અને સમાધિ—આ બધાંના ફળો અમને પણ અને તમને પણ પ્રાપ્ત થયા છે, હે સર્વતીર્થસ્વરૂપો।

Verse 18

यूयं सर्वाणि तीर्थानि क्षेत्राणि चैव कृत्स्नशः । कृष्णाज्ञया सर्वकालं तिष्ठध्वं सर्वदैवतैः

તમે જ સર્વ તીર્થો અને સર્વ પવિત્ર ક્ષેત્રો સંપૂર્ણરૂપે છો. કૃષ્ણની આજ્ઞાથી સર્વ દેવતાઓ સાથે સદાકાળ અહીં નિવાસ કરો।

Verse 19

धन्या वै पूर्वजास्तेषां वंशजाः कृष्णदर्शनं । सोत्सवा द्वारकां यांति पश्यंति च हरिप्रियाम्

જેનાં વંશજોને શ્રીકૃષ્ણના દર્શન થાય છે, તેમના પૂર્વજો ખરેખર ધન્ય છે. તેઓ ઉત્સવભાવથી દ્વારકામાં જાય છે અને હરિપ્રિયા નગરીનું દર્શન કરે છે.

Verse 20

इयं च शोभते पुण्या द्वारका कृष्ण वल्लभा । प्रपश्यंतु महाभागास्तथा वाराणसीं शुभाम्

આ પુણ્ય દ્વારકા—શ્રીકૃષ્ણની વલ્લભા—અતિ શોભાયમાન છે. મહાભાગ્યશાળીઓ તેનો દર્શન કરે અને તેમ જ શુભ વારાણસીનું પણ દર્શન કરે.

Verse 21

क्षेत्राणि कुरुमुख्यानि पश्यंतु द्वारकां प्रभोः । तादृशी मथुरा काशी मायाऽध्योध्या च राजते

કુરુક્ષેત્ર વગેરે શ્રેષ્ઠ ક્ષેત્રો પ્રભુની દ્વારકાનું દર્શન કરે. એ જ રીતે મથુરા, કાશી, માયા (હરિદ્વાર) અને અયોધ્યા પણ મહિમાથી ઝળહળે છે.

Verse 22

अवन्ती न च कांची च क्षेत्रं च पुरुषोत्तमम् । सूर्योपरागकालेऽपि कुरुक्षेत्रं न राजते

અવંતી (ઉજ્જયિની), કાંચી અને પુરુષોત્તમ ક્ષેત્ર (પુરી) પણ આવી શોભા પામતા નથી; સૂર્યગ્રહણકાળે પણ કુરુક્ષેત્ર એટલું ઝળહળતું નથી.

Verse 23

ईदृशं न गयातीर्थं यादृगेतत्प्रकाशते

આ ક્ષેત્ર જેમ પ્રકાશિત થાય છે, તેમ ગયા-તીર્થ પણ એટલું પ્રકાશિત દેખાતું નથી.

Verse 24

ग्रहनक्षत्रताराणां यथा सूर्य्यो विराजते । सक्षेत्रतीर्थराजानां द्वारकार्को विराजते

જેમ ગ્રહ-નક્ષત્ર-તારાઓમાં સૂર્ય સર્વाधिक તેજસ્વી રીતે વિરાજે છે, તેમ ક્ષેત્ર-તીર્થરાજાઓમાં ‘દ્વારકા-સૂર્ય’ પરમ રીતે વિરાજે છે।

Verse 25

प्रह्लाद उवाच । निशम्य नारदेनोक्तं प्रहृष्टाश्च तथा द्विजाः । क्षेत्राणि सर्वतीर्थानि पुरस्कृत्य च गौतमम्

પ્રહ્લાદે કહ્યું—નારદે કહેલું સાંભળી દ્વિજોએ પણ પરમ હર્ષ અનુભવ્યો. સર્વ ક્ષેત્રો અને સર્વ તીર્થોને અગ્રે રાખી, અને ગૌતમને નેતા તરીકે માન આપી (તેઓ પ્રસ્થાન કર્યા)।

Verse 26

विहाय गौतमीं तत्र प्रययुर्ह्यग्रतोग्रतः । प्रहृष्टा गौतमी तत्र प्रणम्य त्वरिता ययौ

ત્યાં ગૌતમીએને ત્યાં જ રાખીને તેઓ સૌ આગળ ને આગળ ઉતાવળે ચાલ્યા. અને ગૌતમીએ પણ ત્યાં આનંદિત થઈ પ્રણામ કરીને ઝડપથી (તેમની પાછળ) ગઈ।

Verse 27

गीतवाद्यैश्च नृत्यैश्च पताकाभिः समंततः । प्रययुः स्तोत्रपाठैश्च सर्वे ते द्वारकाश्रये

ગીત, વાદ્ય અને નૃત્ય સાથે, ચારે તરફ ધ્વજ-પતાકાઓ લઈને, અને સ્તોત્રપાઠ કરતા તેઓ સૌ દ્વારકાના આશ્રય તરફ પ્રસ્થાન કર્યા।

Verse 28

स तीर्थान्यग्रतः कृत्वा मध्ये कृत्वा तु शोभनम् । प्रयागं तीर्थराजं च प्रहृष्टं क्षेत्रदर्शनात्

તેણે તીર્થોને અગ્રે રાખ્યાં, અને મધ્યમાં શોભન પ્રયાગ—તીર્થરાજ—ને સ્થાપ્યો; પવિત્ર ક્ષેત્રના દર્શનથી તે હર્ષિત થયો।

Verse 29

ततः पश्चात्सरित्स्नानं चकार ऋषिसत्तमः । जाह्नवी गौतमी रेवा यमुनाप्राक्सरस्वती

ત્યારપછી ઋષિશ્રેષ્ઠે પવિત્ર નદીઓમાં સ્નાન કર્યું—જાહ્નવી (ગંગા), ગૌતમી, રેવા (નર્મદા), યમુના તથા પ્રાચીન સરસ્વતીમાં।

Verse 30

सरयूर्गंडकी तापी पयोष्णी यमुना तथा । कृष्णा भीमरथी गंगा कावेरी चाघनाशिनी

સરયૂ, ગંડકી, તાપી, પયોષ્ણી અને યમુના; તેમજ કૃષ્ણા, ભીમરથી, ગંગા અને પાપનાશિની કાવેરી—આ સર્વ પુણ્ય નદીઓનું કીર્તન થાય છે।

Verse 31

मंदाकिनी महापुण्या पुण्या भोगवती नदी । व्रजंति युगपत्सर्वाः पश्यंत्यो द्वारकां पुरीम्

મહાપુણ્યવતી મંદાકિની અને પુણ્યનદી ભોગવતી—આ સર્વે એકસાથે આગળ વધીને દ્વારકાપુરીનું દર્શન કરે છે।

Verse 32

ततस्ते सागराः सप्त स्वैःस्वैस्तीर्थैः समन्विताः । ततः पश्चादरण्यान्याश्रमैः पुण्यैयुतानि च

પછી સાત સમુદ્રો પોતાના પોતાના તીર્થો સહિત આવ્યા; ત્યારબાદ પુણ્ય આશ્રમોથી યુક્ત વનો પણ પ્રગટ થયા।

Verse 33

ततस्तु पर्वता रम्या मेर्वाद्यास्तु सुशोभनाः । नृत्यंतो गायमानाश्च स्तवाद्यैस्तु महर्षिभिः

પછી રમ્ય પર્વતો—મેરુ વગેરે—અતિશય શોભિત થયા; મહર્ષિઓ સ્તવ-સ્તુતિઓ સાથે નૃત્ય કરતા અને ગાન કરતા રહ્યા।

Verse 34

ततश्च ऋषयो देवाः समंताद्धृष्टमानसाः । गायंतो नृत्यमानाश्च गर्जंतो हरिनामभिः

ત્યારે ઋષિઓ અને દેવતાઓ સર્વ દિશામાં હર્ષિત મનથી, હરિનામનો ઉંચો ઘોષ કરતાં ગાતા અને નૃત્ય કરતાં આનંદિત થયા।

Verse 35

वादित्रनिनदैरुच्चैर्जयशब्दैः प्रहर्षिताः । प्राप्तास्ते गोमतीतीरं सर्वयज्ञसमन्विताः । ववंदिरे महापुण्याः सर्वे ते हृष्टमानसाः

વાદ્યોના ઊંચા નાદ અને ‘જય’ના ઘોષથી પ્રહર્ષિત થઈ તેઓ ગોમતીના તટે પહોંચ્યા; જાણે સર્વ યજ્ઞોના ફળથી યુક્ત. તે મહાપુણ્યવાન સૌ હર્ષિત મનથી પ્રણામ કરવા લાગ્યા।

Verse 36

श्रीनारद उवाच । हे भागीरथि हे रेवे यमुने शृणु गौतमि । श्रेष्ठा श्रीगोमतीदेवी विख्याता भुवनत्रये

શ્રી નારદ બોલ્યા— હે ભાગીરથી, હે રેવા, હે યમુના, સાંભળ હે ગૌતમી; શ્રી ગોમતી દેવી સર્વશ્રેષ્ઠા છે અને ત્રિલોકમાં વિખ્યાત છે।

Verse 37

यस्याः सकृज्जलस्नानं स्पर्द्धते ब्रह्मविद्यया । तेन वै गोमती सेयं सर्वतीर्थोत्तमोत्तमा । ब्रह्मज्ञानेन मुच्यंते प्रयागमरणेन वा । स्नानमात्रेण गोमत्यां मुच्यते पूर्वजैः सह

જેણાં જળમાં એકવાર સ્નાન કરવું પણ બ્રહ્મવિદ્યાના ફળને સ્પર્શે છે; તેથી આ ગોમતી સર્વ તીર્થોમાં ઉત્તમોત્તમા છે. બ્રહ્મજ્ઞાનથી અથવા પ્રયાગમાં દેહત્યાગથી મુક્તિ મળે; પરંતુ ગોમતીમાં માત્ર સ્નાનથી જ મનુષ્ય પૂર્વજો સહિત મુક્ત થાય છે।

Verse 38

प्रह्लाद उवाच । निशम्य तानि तीर्थानि माहात्म्यं महदद्भुतम् । गोमत्याः श्रद्धया स्नात्वा उत्सवैरग्रतो ययुः

પ્રહ્લાદ બોલ્યા— તે તીર્થોનું મહાન અને અદ્ભુત માહાત્મ્ય સાંભળી, તેમણે શ્રદ્ધાથી ગોમતીમાં સ્નાન કર્યું અને ઉત્સવો સાથે આગળ આગળ પ્રસ્થાન કર્યું।

Verse 39

ततः क्षेत्राणि तीर्थानि सरितः सागरादयः । ददृशुर्द्वारकां रम्यामागता द्वारमण्डपे

ત્યાર પછી ક્ષેત્રો, તીર્થો, નદીઓ અને સમુદ્ર વગેરે દ્વારમંડપે આવી રમણીય દ્વારકાનું દર્શન કરવા લાગ્યા।

Verse 40

स्थितां सिंहासने दिव्ये मणिकांचनभूषिते । सुन्दरां शुक्ल वर्णां च रुद्रादित्यसमप्रभाम्

તેઓએ તેને મણિ અને કાંસ્ય-સુવર્ણથી શોભિત દિવ્ય સિંહાસન પર સ્થિત જોઈ—સુંદર, શ્વેતવર્ણી અને રુદ્ર તથા આદિત્ય સમાન તેજસ્વી।

Verse 41

दिव्यवस्त्रां सुगंधाढ्यां रत्नाभरणभूषिताम् । किरीटकुण्डलैर्दिव्यैः शोभितां कंकणादिभिः

તે દિવ્ય વસ્ત્રો ધારણ કરેલી, પવિત્ર સુગંધથી સમૃદ્ધ અને રત્નાભરણોથી અલંકૃત હતી; દિવ્ય કિરીટ-કુંડળ તથા કંકણાદિ આભૂષણોથી શોભિત હતી।

Verse 42

वरदाभयहस्तां च शंखचक्रगदायुधाम् । श्वेतातपत्रशोभाढ्यां चामरव्यजनादिभिः

તેના હાથ વર અને અભય આપનારા હતા અને તે શંખ-ચક્ર-ગદા આયુધ ધારણ કરતી હતી। શ્વેત છત્રની શોભા તથા ચામર-વ્યજનાદિથી તે વધુ અલંકૃત હતી।

Verse 43

संस्तवैः स्तूयमानां च गीतवाद्यादिहर्षिताम् । महासिंहासनस्थां तु दृष्ट्वा द्वारवतीं पुरीम् । प्रणेमुर्युगपत्सर्वे सर्वाणि च सुभक्तितः

સ્તવોથી સ્તુતિ પામતી અને ગીત-વાદ્યથી હર્ષિત, તે મહાસિંહાસન પર વિરાજમાન હતી. એવી દ્વારવતી પુરીને જોઈ સૌએ એકસાથે ઊંડી ભક્તિથી પ્રણામ કર્યા।