Adhyaya 12

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गोप्रचारमतः परम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्गोदानजं फलम्

પ્રહ્લાદે કહ્યું—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! ત્યારબાદ ગોપ્રચાર નામના પરમ તીર્થમાં જવું જોઈએ. ત્યાં ભક્તિપૂર્વક સ્નાન કરનારને ગોદાન સમાન ફળ મળે છે.

Verse 2

यत्र स्नातो जगन्नाथो नभस्ये दैवतैर्वृतः । कटदानं च तत्प्रोक्तं द्वादश्यां द्विजसत्तमाः

જ્યાં નાભસ્ય માસમાં દેવતાઓથી ઘેરાયેલા જગન્નાથે સ્નાન કર્યું હતું. અને હે દ્વિજસત્તમો! ત્યાં દ્વાદશીએ કટદાન (કટિવસ્ત્રદાન) નિર્ધારિત કહેવાયું છે.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कथं तु तत्र दैत्येन्द्राऽभवद्वै गोप्रचारकम् । तीर्थं कथय तत्त्वेन यत्र स्नातो जनार्द्दनः

ઋષિઓએ કહ્યું—હે દૈત્યેન્દ્ર! તે સ્થાન ગોપ્રચારક તરીકે કેવી રીતે પ્રસિદ્ધ થયું? જ્યાં જનાર્દને સ્નાન કર્યું તે તીર્થનું તત્ત્વ અમને યથાર્થ રીતે કહો.

Verse 4

प्रह्लाद उवाच । हते कंसे भोजराजे कृष्णेनामिततेजसा । उग्रसेने चाभिषिक्ते मधुपुर्य्यां महात्मना

પ્રહ્લાદ બોલ્યા—અપરિમિત તેજવાળા શ્રીકૃષ્ણે ભોજરાજ કંસનો વધ કર્યો અને મહાત્માએ મધુપુરી (મથુરા)માં ઉગ્રસેનને રાજપદે અભિષિક્ત કર્યો ત્યાર પછી…

Verse 5

उद्धवं प्रेषयामास गोकुले गोकुलप्रियः । सुहृदां प्रियकामार्थं गोपगोपीजनस्य च

ગોકુલપ્રિય શ્રીકૃષ્ણે પોતાના સ્નેહી મિત્રો—ગોપો અને ગોપીઓ—ની ઇચ્છા પૂર્ણ કરવા ઉદ્ધવને ગોકુલમાં મોકલ્યા।

Verse 6

नमस्कृत्य च गोविदं प्रययौ नंदगोकुलम् । स तत्सदृशवेषेण वस्त्रालंकारभूषणैः

ગોવિંદને નમસ્કાર કરીને તે નંદના ગોકુલ તરફ ગયો; ત્યાંના લોકો મુજબનો વેશ ધારણ કરી, વસ્ત્ર-અલંકાર-ભૂષણોથી સુશોભિત હતો।

Verse 7

तं दृष्ट्वा दिवसस्यांते गोविंदानुचरं प्रियम् । उद्धवं पूजयामास वस्त्रालंकारभूषणैः

દિવસના અંતે ગોવિંદના પ્રિય અનુચર ઉદ્ધવને જોઈ તેમણે વસ્ત્ર-અલંકાર-ભૂષણોથી તેનું પૂજન-સન્માન કર્યું।

Verse 8

तं भुक्तवंतं विश्रांतं यशोदा पुत्रवत्सला । आनंदबाष्पपूर्णाक्षी पप्रच्छानामयं हरेः

તે ભોજન કરીને વિશ્રાંતિ પામ્યા પછી, પુત્રવાત્સલ્યથી ભરેલી યશોદાએ આનંદાશ્રુથી ભરેલી આંખો સાથે હરિના કુશળ-મંગળ પૂછ્યા।

Verse 9

कच्चिद्धि स्तः सुखं पुत्रौ रामकृष्णौ यदूत्तमौ । कच्चित्स्मरति गोविंदो वयस्यान्गोपबालकान्

યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા અમારા બે પુત્રો રામ અને કૃષ્ણ ખરેખર કુશળ અને સુખી છે ને? ગોવિંદ પોતાના બાળસખા ગોપબાલકોને સ્મરે છે ને?

Verse 10

कच्चिदेष्यति गोविंदो गोकुलं मधुरेश्वरः । तारयिष्यति पुत्रोऽसौ गोकुलं वृजिनार्णवात्

મધુરેશ્વર ગોવિંદ શું ફરી કદી ગોકુલમાં આવશે? એ આપણો પુત્ર દુઃખ-કષ્ટના આ સાગરથી ગોકુલને તારશે શું?

Verse 11

इत्युक्त्वा बाष्पपूर्णाक्षौ यशोदा नंद एव च । दीर्घं रुरुदतुर्दीनौ पुत्रस्नेहवशंगतौ

આવું કહીને આંસુભરી આંખોવાળા યશોદા અને નંદ, પુત્રસ્નેહના વશ થઈ, દીન બની લાંબા સમય સુધી રડીને વિલાપ કરતા રહ્યા.

Verse 12

उद्धवस्तौ ततो दृष्ट्वा प्राणसंशयमागतौ । मधुरैः कृष्णसंदेशैः स्नेहयुक्तैरजीवयत्

પછી ઉદ્ધવે તેમને પ્રાણસંશયની સ્થિતિમાં પહોંચેલા જોઈ, સ્નેહભર્યા કૃષ્ણના મધુર સંદેશાઓથી તેમને ફરી જીવંત કર્યા.

Verse 13

नमस्करोति भवतीं भवंतं च सहाग्रजः । अनामयं पृष्टवांश्च तौ च क्षेमेण तिष्ठतः

તે પોતાના અગ્રજ સાથે તમને બંનેને નમસ્કાર કરે છે. તેણે તમારું આરોગ્ય-કુશળ પૂછ્યું છે અને તમે બંને ક્ષેમથી, સુરક્ષિત રીતે છો ને એમ જાણવું ઈચ્છે છે.

Verse 14

क्षिप्रमेष्यति दाशार्हो रामेण सहितो विभुः । अत्रागत्य जगन्नाथो विधास्यति च वो हितम्

શીઘ્રે જ પરાક્રમી દાશાર્હ પ્રભુ રામ સાથે આવશે. અહીં આવી જગન્નાથ નિશ્ચિતપણે તમારું હિત સાધશે.

Verse 15

इत्येवं कृष्णसंदेशैः समाश्वास्योद्धवस्तदा । सुखं सुष्वाप शयने नन्दाद्यैरभिनंदितः

આ રીતે કૃષ્ણના સંદેશોથી આશ્વસ્ત થયેલા ઉદ્ધવને નંદાદિએ સન્માન કર્યો; તે શય્યા પર સુખથી નિદ્રા ગયો.

Verse 16

गोप्यस्तदा रथं दृष्ट्वा द्वारे नंदस्य विस्मिताः । कोऽयं कोऽयमिति प्राहुः कृष्णागमनशंकया

ત્યારે ગોપીઓએ નંદના દ્વારે રથ જોઈને આશ્ચર્ય પામ્યા. ‘આ કોણ, આ કોણ?’ એમ કહી કૃષ્ણના આગમનની શંકા કરી.

Verse 17

गोपालराजस्य गृहे रथेनादित्यवर्चसा । समागतो महाबाहुः कृष्णवेषानुगस्तथा

ગોપાલરાજ નંદના ગૃહે સૂર્યસમાન તેજવાળા રથ પર એક મહાબાહુ આવ્યો; તેણે કૃષ્ણસમાન વેષ ધારણ કર્યો હતો.

Verse 18

परस्परं समागम्य सर्वास्ता व्रजयोषितः । विविक्ते कृष्णदूतं तं पप्रच्छुः शोककर्षिताः

પછી વ્રજની સર્વ સ્ત્રીઓ પરસ્પર ભેગી થઈ, શોકથી વ્યાકુળ બની, એકાંતમાં તે કૃષ્ણદૂતને પૂછવા લાગી.

Verse 19

श्रीगोप्य ऊचुः । कस्मात्त्वमिह संप्राप्तः किं ते कार्य्यमिहाद्य वै । दस्युरूपप्रतिच्छन्नो ह्यस्मान्संहर्तुमिच्छसि

શ્રી ગોપીઓએ કહ્યું—તું અહીં કેમ આવ્યો છે? આજે અહીં તારો શું કાર્ય છે? દસ્યુના રૂપે છદ્મવેશ ધારણ કરીને શું તું અમારો સંહાર કરવા ઇચ્છે છે?

Verse 20

पूर्वमेव हतं तेन कृष्णेन हृदयादिकम् । पाययित्वाऽधरविषं योषिद्व्रातं पलायितः

તે કૃષ્ણે તો પહેલેથી જ અમારા હૃદય વગેરે બધું જ હણી નાખ્યું છે. પોતાના અધરોનું વિષ પિવડાવી સ્ત્રીઓના સમૂહને તે ભાગી ગયો.

Verse 21

इत्येवमुक्त्वा ता गोप्यो मुमुहुः शोकविह्वलाः । ईक्षंत्यः कृष्णदासं तं निपेतुर्धरणीतले

આવું કહીને તે ગોપીઓ શોકથી વ્યાકુળ થઈ મૂર્છિત થઈ ગઈ. કૃષ્ણના તે દાસને જોતાં જોતાં તેઓ ધરતી પર પડી ગઈ.

Verse 22

उद्धवस्तं जनं दृष्ट्वा कृष्णस्नेहहृताशयम् । आश्वासयामास तदा वाक्यैः श्रोत्रसुखावहैः

કૃષ્ણસ્નેહથી જેમના હૃદય હરી લેવાયા હતા એવા લોકોને જોઈ ઉદ્ધવે ત્યારે કાનને સુખ આપતાં વચનો વડે તેમને આશ્વાસન આપ્યું.

Verse 23

उद्धव उवाच । भगवानपि दाशार्हः कन्दर्पशरपीडितः । न भुंक्ते न स्वपिति च चिन्तयन्वस्त्वहर्निशम्

ઉદ્ધવે કહ્યું—ભગવાન દાશાર્હ પણ કંદર્પના બાણોથી પીડિત છે; તે વિષયનું દિવસ-રાત ચિંતન કરતાં તેઓ ન ભોજન કરે, ન નિદ્રા લે.

Verse 24

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ललिता क्रोधमूर्छिता । उद्धवं ताम्रनयना प्रोवाच रुदती तदा

તેના વચન સાંભળી લલિતા ક્રોધથી મૂર્છિત થઈ; આંખો લાલ થઈ, અને રડતી રડતી ત્યારે ઉદ્ધવને બોલી।

Verse 25

ललितोवाच । असत्यो भिन्नमर्य्यादः क्रूरः क्रूरजनप्रियः । त्वं मा कृथा नः पुरतः कथां तस्याऽकृतात्मनः

લલિતાએ કહ્યું—એ અસત્ય છે, મર્યાદા તોડનાર છે; ક્રૂર છે અને ક્રૂરજનનો પ્રિય છે. તે અકૃતાત્માની વાત અમારી સામે ન કર।

Verse 26

धिग्धिक्पापसमाचारो धिग्धिग्वै निष्ठुराशयः । हित्वा यः स्त्रीजनं मूढो गतो द्वारवतीं हरिः

ધિક્કાર છે તે પાપાચારીને, ધિક્કાર છે તે નિષ્ઠુર હૃદયવાળાને! સ્ત્રીજનનો સંગ ત્યજી મૂઢ હરિ દ્વારવતી ગયો।

Verse 27

श्यामलोवाच । किं तस्य मन्दभाग्यस्य अल्पपुण्यस्य दुर्मतेः । मा कुरुध्वं कथाः साध्व्यः कथां कथयताऽपराम्

શ્યામલાએ કહ્યું—તે મંદભાગ્ય, અલ્પપુણ્ય, દુર્મતિની વાત કરીને શું લાભ? હે સાધ્વી સ્ત્રીઓ, તેની કથા ન કરો; બીજો વિષય કહો।

Verse 28

धन्योवाच । केनायं हि समानीतो दूतो दुष्टजनस्य च । यातु तेन पथा पापः पुनर्नायाति येन च

ધન્યાએ કહ્યું—તે દुष્ટ માણસનો આ દૂત અહીં કોણે લાવ્યો? આ પાપી જે માર્ગે આવ્યો, એ જ માર્ગે જવા દો, જેથી ફરી કદી પાછો ન આવે।

Verse 29

विशाखोवाच । न शीलं न कुलं यस्य नास्ति पापकृतं भयम् । तस्य स्त्रीहनने साध्व्यो ज्ञायते जन्म कर्म च । हीनस्य पुरुषार्थेन तेन संगो निरर्थकः

વિશાખાએ કહ્યું—જેમાં ન શીલ છે, ન કુળમર્યાદા, અને પાપકૃત્યનો ભય નથી; તેના સ્ત્રી-હનનથી, હે સાધ્વીઓ, તેનું જન્મ અને કર્મ જાણી શકાય છે. એવો હીન, માત્ર સ્વાર્થસાધક પુરુષ—તેનો સંગ નિષ્ફળ છે.

Verse 30

राधोवाच । भूतानां घातने यस्य नास्ति पापकृतं भयम् । तस्य स्त्रीहनने साध्व्यः शंका कापि न विद्यते

રાધાએ કહ્યું—જે જીવહત્યામાં પણ પાપનો ભય રાખતો નથી, હે સાધ્વીઓ, એવા પુરુષના સ્ત્રી-હનનમાં કોઈ શંકા જ રહેતી નથી.

Verse 31

शैब्योवाच । सत्यं ब्रूहि महाभाग किं करोति यदूत्तमः । संगतो नागरस्त्रीभिरस्माकं किं कथां स्मरेत्

શૈબ્યાએ કહ્યું—હે મહાભાગ, સત્ય કહો; યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ તે શું કરે છે? નગરસ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલો તે અમારી વાત કેમ યાદ કરશે?

Verse 32

पद्मोवाच । कदोद्धव महाभाग नागरीजनवल्लभः । समेष्यतीह दाशार्हः पद्मपत्रायतेक्षणः

પદ્માએ કહ્યું—હે ઉદ્ધવ મહાભાગ, નગરજનનો વલ્લભ, કમળપત્ર સમ નેત્રોવાળો દાશાર્હ ક્યારે અહીં આવશે?

Verse 33

भद्रोवाच । हा कृष्ण हा गोपवर हा गोपीजनवल्लभ । समुद्धर महाबाहो गोपीः संसारसागरात्

ભદ્રાએ કહ્યું—હા કૃષ્ણ! હા ગોપોમાં શ્રેષ્ઠ! હા ગોપીજનવલ્લભ! હે મહાબાહો, ગોપીઓને આ સંસારસાગરથી ઉદ્ધર કરો.

Verse 34

प्रह्लाद उवाच । इति ता विविधैर्वाक्यैर्विलपंत्यो व्रजस्त्रियः । रुरुदुः सुस्वरं देव्यः स्मरंत्यः कृष्ण चेष्टितम्

પ્રહ્લાદ બોલ્યા—આ રીતે વિવિધ વચનો વડે વિલાપ કરતી વ્રજની સ્ત્રીઓ, તે દિવ્ય સ્ત્રીઓ, મધુર સ્વરે ઊંચે ઊંચે રડી પડી, શ્રીકૃષ્ણની લીલાઓનું સ્મરણ કરતી.

Verse 35

तासां तद्रुदितं श्रुत्वा भक्तिस्नेहसमन्वितः । विस्मयं परमं गत्वा साधुसाध्विति चाब्रवीत्

તેમનું તે રુદન સાંભળી, ભક્તિ અને સ્નેહથી યુક્ત તે પરમ વિસ્મયમાં ડૂબી ગયો અને બોલ્યો—“સાધુ! સાધુ!”

Verse 36

उद्धव उवाच । यं न ब्रह्मा न च हरो न देवा न महर्षयः । स्वभावमनुगच्छंति सर्वा धन्या व्रजस्त्रियः

ઉદ્ધવ બોલ્યા—જેનાં સ્વભાવને ન બ્રહ્મા અનુસરી શકે, ન હર (શિવ), ન દેવો, ન મહર્ષિઓ; છતાં વ્રજની સર્વ સ્ત્રીઓ ધન્ય છે, કારણ કે તેઓ સ્વાભાવિક રીતે જ તેમના સાથે ચાલે છે.

Verse 37

सर्वासां सफलं जन्म जीवितं यौवनं धनम् । यासां भवेद्भगवति भक्तिरव्यभिचारिणी

જેનામાં ભગવાન પ્રત્યે અવ્યભિચારિણી (અડગ) ભક્તિ ઉત્પન્ન થાય, તેમનું જન્મ, જીવન, યૌવન અને ધન—બધું જ ખરેખર સફળ બને છે.

Verse 39

प्रह्लाद उवाच । तासां तद्भाषितं श्रुत्वा तथा विलपितं बहु । बाढमित्येव ता ऊच उद्धवः स्नेहविह्वलाः

પ્રહ્લાદ બોલ્યા—તેમનું ભાષણ અને ઘણું વિલાપ સાંભળી, સ્નેહથી વ્યાકુળ થયેલા ઉદ્ધવે તેમને માત્ર એટલું જ કહ્યું—“બાઢમ્” (હા, એમ જ થાઓ).

Verse 40

उद्धवेन समं सर्वास्ततस्ता व्रजयोषितः । अनुजग्मुर्मुदा युक्ताः कृष्णदर्शनलालसाः

ત્યારે વ્રજની સર્વ ગોપીઓ ઉદ્ધવની સાથે આનંદથી યુક્ત થઈ, શ્રીકૃષ્ણના દર્શનની લાલસા લઈને તેની પાછળ પાછળ ચાલી નીકળી।

Verse 41

गायन्त्यः प्रियगीतानि तद्बालचरितानि च । जग्मुः सहैव शनकैरुद्धवेन व्रजांगनाः

પ્રિય ગીતો ગાતાં ગાતાં અને તેમના બાળચરિત્રની કથાઓ પણ કહેતાં, વ્રજાંગનાઓ ઉદ્ધવની સાથે ધીમે ધીમે એકસાથે આગળ વધ્યાં।

Verse 42

यदुपुर्य्यां ततो दृष्ट्वा उद्यानविपिनावलीः । अद्य देवं प्रपश्यामः कृष्णाख्यं नंदनंदनम्

પછી યદુપુરીમાં બાગો અને વનકુંજોની પંક્તિઓ જોઈ તેઓ બોલ્યાં— “આજે અમે દેવ, નંદનંદન કૃષ્ણનામ પ્રભુના દર્શન કરીશું।”

Verse 43

द्वारवत्यां तु गमनाद्ध्यानाल्लक्ष्मीपतेस्तदा । अशेषकल्मषान्मुक्ता विध्वस्ताखिलबन्धनाः

પરંતુ દ્વારવતીમાં ગમન કરીને અને લક્ષ્મીપતિનું ધ્યાન કરવાથી, તેઓ ત્યારે સર્વ કલ્મષથી મુક્ત થયા અને તેમના સર્વ બંધનો સંપૂર્ણ રીતે નાશ પામ્યા।

Verse 44

संप्राप्तास्तास्ततः सर्वास्तीरे मयसरस्य च । प्रणिपत्योद्धवः प्राह गोपिकाः कृष्णदेवताः

પછી તેઓ સર્વે મયસર સરોવરના કિનારે પહોંચ્યા। પ્રણામ કરીને ઉદ્ધવે કૃષ્ણને જ આરાધ્ય દેવ માનનારી ગોપીઓને કહ્યું।

Verse 45

स्थीयतां मातरश्चात्रात्रैवेष्यति महाभुजः । कृष्णः कमलपत्राक्षो विधास्यति च वो हितम्

હે માતાઓ, અહીં જ સ્થિર રહો; અહીં જ મહાબાહુ કમલપત્રાક્ષ શ્રીકૃષ્ણ આવશે. તે નિશ્ચયે તમારું હિત કરશે.

Verse 46

गोप्य ऊचुः । कस्योद्धव इदं चात्र सरः सारसशोभितम् । संपूर्णं पंकजैश्चित्रैः कल्हारकुमुदोत्पलैः

ગોપીઓએ કહ્યું—હે ઉદ્ધવ, અહીં હંસોથી શોભિત આ સરોવર કોનું છે? આ તો વિચિત્ર પંકજ, કલ્હાર, કુમુદ અને ઉત્પલોથી પરિપૂર્ણ છે.

Verse 47

उद्धव उवाच । मयो नाम महादैत्यो मायावी लोकविश्रुतः । कृतं तेन सरः शुभ्रं तस्य नाम्ना च विश्रुतम्

ઉદ્ધવે કહ્યું—મય નામનો એક મહાદૈત્ય હતો, માયાવી તરીકે લોકપ્રસિદ્ધ. તેણે જ આ શુભ્ર સરોવર બનાવ્યું, અને તે તેના નામથી જ વિખ્યાત છે.

Verse 48

श्रीगोप्य ऊचुः । शीघ्रमानय गोविंदं साधु दर्शय चाच्युतम् । नयनानंदजननं तापत्रयविनाशनम्

શ્રીગોપીઓએ કહ્યું—ઝડપથી ગોવિંદને લાવો; કૃપા કરીને અચ્યુતનું દર્શન કરાવો. તે નેત્રોને આનંદ આપનાર અને ત્રિતાપનો નાશ કરનાર છે.

Verse 49

तच्छ्रुत्वा वचनं तासां गोपिकानां तदोद्धवः । दूतैः समानयामास श्रीकृष्णं शीघ्रयायिभिः

તે ગોપિકાઓના વચન સાંભળી, ત્યારે ઉદ્ધવે ઝડપી જતાં દૂતો દ્વારા શ્રીકૃષ્ણને બોલાવી લાવ્યો.

Verse 50

आयांतं शीघ्रयानेन दृष्ट्वा देवकिनंदनम् । भ्राजमानं सुवपुषा वनमालाविभूषितम्

ઝડપી વાહનમાં આવતાં દેવકીનંદનને જોઈ, સુન્દર દેહથી તેજસ્વી અને વનમાલાથી વિભૂષિત એવા પ્રભુને તેમણે મહિમામાં નિહાળ્યા।

Verse 51

ज्वलत्किरीटमुकुटं स्फुरन्मकरकुण्डलम् । श्रीवत्सांकं महाबाहुं पीतकौशेयवाससम्

તેમણે પ્રભુને નિહાળ્યા—જ્વલંત કિરીટ-મુકુટથી શોભિત, મકરાકૃતિ કુંડળો ઝળહળતા; વક્ષ પર શ્રીવત્સચિહ્ન, મહાબાહુ, અને પીળા કૌશેય વસ્ત્રધારી।

Verse 52

आतपत्रैर्वृतं मूर्ध्नि संवृतं वृष्णिपुंगवैः । संस्तुतं बंदिमुख्यैश्च गीतवादित्रनिस्वनैः

તેમના મસ્તક ઉપર રાજછત્રો ધારણ કરાયા હતા; તેઓ વೃಷ્ણિઓના શ્રેષ્ઠ પુરુષોથી ઘેરાયેલા હતા, અને ગીત-વાદ્યોના નાદ વચ્ચે મુખ્ય બંદીઓ દ્વારા સ્તુત થતા હતા।

Verse 53

पौरजानपदैर्लोकैर्वैष्णवैः सर्वतो वृतम् । पश्यन्तं हंसमिथुनैः सरः सारसशोभितम्

નગર અને ગામના વૈષ્ણવ લોકોએ તેમને સર્વ તરફથી ઘેરી લીધા હતા; અને તેઓ હંસયુગલો તથા સારસોથી શોભિત સરોવરનું દર્શન કરી રહ્યા હતા।

Verse 54

तं दृष्ट्वाऽच्युतमायांतं लोककांतं मनोहरम् । प्रियं प्रियाश्चिराद्दृष्ट्वा मुमुहुस्ता व्रजांगनाः

અચ્યુતને આવતાં—જગતના પ્રિય અને મનોહર—જોઈ, વ્રજની ગોપીઓ લાંબા સમય પછી પોતાના પ્રિયને દર્શન કરીને મૂર્છિત થઈ ગઈ।

Verse 55

चिराय संज्ञां संप्राप्य विलेपुश्च सुदुःखिताः । हा नाथ कांत हा कृष्ण हा व्रजेश मनोहर

ઘણો સમય પછી ચેતના પ્રાપ્ત કરીને તેઓ અતિ દુઃખિત થઈ રડવા લાગ્યાં— “હા નાથ! હા કાંત! હા કૃષ્ણ! હા વ્રજેશ! મનોહર!”

Verse 56

संवर्धितोऽसि यैर्बाल्ये क्रीडितो वत्सपालकैः । तेऽपि त्वया परित्यक्ताः कथं दुष्टोऽसि निर्घृणः

જેઓએ બાળપણમાં તને પોષ્યો-પાલ્યો અને વત્સપાલક છોકરાઓ સાથે તું રમ્યો— તેમને પણ તું ત્યજી દીધા? તું એવો દુષ્ટ અને નિર્દય કેવી રીતે બની શકે?

Verse 57

न ते धर्मो न सौहार्द्दं न सत्यं सख्यमेव च । पितृमातृपरित्यागी कथं यास्यसि सद्गतिम्

તને ન ધર્મ છે, ન સ્નેહ, ન સત્ય, ન મિત્રતા પણ. પિતા-માતાને ત્યજીને તું કેવી રીતે સદ્ગતિ પામશે?

Verse 58

स्वामिन्भक्तपरित्यागः सर्वशास्त्रेषु गर्हितः । त्यजताऽस्मान्वने वीर धर्मो नावेक्षितस्त्वया

હે સ્વામી, ભક્તોને ત્યજવું સર્વ શાસ્ત્રોમાં નિંદિત છે. હે વીર, વનમાં અમને છોડતાં તું ધર્મનું લેશમાત્ર પણ પાલન ન કર્યું.

Verse 59

प्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा तासां विलपितं गोपीनां नंद नंदन । अनन्यशरणाः सर्वा भावज्ञो भगवान्विभुः । सांत्वयामास वचनैर्व्रजेशस्ता व्रजांगनाः

પ્રહ્લાદ બોલ્યા— હે નંદનંદન! ગોપીઓનું તે વિલાપ સાંભળી, તેઓ સર્વે તને જ એકમાત્ર શરણ માને છે એમ જાણી, ભાવજ્ઞ સર્વશક્તિમાન ભગવાન વ્રજેશે વ્રજાંગનાઓને મૃદુ વચનોથી સાંત્વના આપી.

Verse 60

अध्यात्मशिक्षया गोपीः प्रभुस्ता अन्वशिक्षयत्

ત્યારે પ્રભુએ તે ગોપીઓને અધ્યાત્મશિક્ષા, એટલે આત્મતત્ત્વના ઉપદેશ દ્વારા, સમ્યક રીતે શીખવ્યા।

Verse 61

श्रीभगवानुवाच । भवतीनां वियोगो मे न हि सर्वात्मना क्वचित् । वसामि हृदये शश्वद्भूतानामविशेषतः

શ્રીભગવાન બોલ્યા—તમારો અને મારો વિયોગ ક્યારેય સર્વથા થતો નથી. હું સર્વ પ્રાણીઓના હૃદયમાં સદા, ભેદ વિના, નિવાસ કરું છું।

Verse 62

अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तो देवाः सवासवाः । आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः

હું સર્વનો પ્રભવ છું; મારાથી જ દેવતાઓ ઉત્પન્ન થાય છે—ઇન્દ્ર સહિત વસુઓ, તેમજ આદિત્યો, રુદ્રો, સાધ્યો, વિશ્વેદેવો અને મરુતગણ।

Verse 63

ब्रह्मा रुद्रश्च विष्णुश्च सनकाद्या महर्षयः । इंद्रियाणि मनो बुद्धिस्तथा सत्त्वं रजस्तमः

બ્રહ્મા, રુદ્ર અને વિષ્ણુ; સનકાદિ મહર્ષિઓ; ઇન્દ્રિયો, મન અને બુદ્ધિ; તેમજ સત્ત્વ, રજસ, તમસ—આ બધું મારામાં જ પ્રતિષ્ઠિત છે।

Verse 64

कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहोऽहंकार एव च । एतत्सर्वमशेषेण मत्तो गोप्यः प्रवर्त्तते

કામ, ક્રોધ, લોભ, મોહ અને અહંકાર પણ—હે ગોપીઓ, આ બધું સંપૂર્ણ રીતે મારાથી જ પ્રવર્તે છે।

Verse 65

एतज्ज्ञात्वा महाभागा मा स्म कृध्वं मनः शुचि । सर्वभूतेषु मां नित्यं भावयध्वमकल्मषाः

હે મહાભાગ્યો, આ જાણીને તમારા શુદ્ધ મનને શોકમાં ન મૂકો. સર્વ ભૂતોમાં મને નિત્ય ભાવો અને કલ્મષરહિત રહો.

Verse 66

प्रह्लाद उवाच । ताः कृष्णवचनं श्रुत्वा गोप्यो विध्वस्तबन्धनाः । विमुक्तसंशयक्लेशा दर्शनानन्दसंप्लुताः । ऊचुश्च गोपवध्वस्ताः कृष्णं निर्मलमानसाः

પ્રહ્લાદ બોલ્યા—કૃષ્ણના વચન સાંભળતાં ગોપીઓના બંધન તૂટી ગયા. તેઓ સંશય અને ક્લેશથી મુક્ત થઈ, તેમના દર્શનના આનંદથી છલકાઈ; અને નિર્મળ મનથી ગોપવધૂઓએ કૃષ્ણને કહ્યું.

Verse 67

गोप्य ऊचुः । अद्य नः सफलं जन्म अद्य नः सफला दृशः । यत्त्वां पश्याम गोविन्द नागरीजनवल्लभम्

ગોપીઓ બોલ્યાં—આજે અમારો જન્મ સફળ થયો, આજે અમારી આંખો સફળ થઈ; કારણ કે અમે ગોવિંદને, નગરીજનના વલ્લભને, જોઈ રહ્યા છીએ.

Verse 68

पुण्यहीना न पश्यंति कृष्णाख्यं पुरुषं परम् । वाक्यैर्हेत्वर्थसंयुक्तैर्यदि संबोधिता वयम् । तथापि माया हृदयान्नापैति मधुसूदन

પુણ્યહીન લોકો ‘કૃષ્ણ’ નામના પરમ પુરુષને નથી જોતા. કારણ અને અર્થયુક્ત વચનો દ્વારા અમને સમજાવ્યા છતાં, હે મધુસૂદન, માયા હૃદયમાંથી દૂર થતી નથી.

Verse 69

श्रीकृष्ण उवाच । दर्शनात्स्पर्शनाच्चास्य विमुक्ताऽशेषबन्धनाः । स्नात्वा च सकलान्कामानवाप्स्यथ व्रजांगनाः

શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા—આના દર્શન અને સ્પર્શથી તમે સર્વ બંધનોથી મુક્ત થશો. અને સ્નાન કરીને, હે વ્રજાંગનાઓ, તમે સર્વ શુભ કામનાઓની પૂર્ણતા પામશો.

Verse 70

गोप्य ऊचुः । अद्भुतो हि प्रभावस्ते सरसोऽस्य उदाहृतः । विधिं ब्रूहि जगन्नाथ विस्तराद्वृष्णिनन्दन

ગોપીઓ બોલ્યાં—તમે જેમ કહ્યું તેમ આ પવિત્ર સરોવરનો પ્રભાવ ખરેખર અદ્ભુત છે. હે જગન્નાથ, હે વૃષ્ણિનંદન, તેની વિધિ અમને વિસ્તારે કહો।

Verse 71

श्रीकृष्ण उवाच । भवतीनां मया सार्द्धं सञ्जातमत्र दर्शनम् । तस्मान्मया सदा ह्यत्र स्नातव्यं नियमेन हि

શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા—અહીં તમારાં સાથે મારું શુભ દર્શન-સમાગમ થયું છે. તેથી હું સદા આ જ સ્થળે નિયમપૂર્વક સ્નાન કરું છું/કરવું જોઈએ।

Verse 72

यः स्नात्वा परया भक्त्या पितॄन्सन्तर्पयिष्यति । श्रावणस्य सिते पक्षे द्वादश्यां नियतः शुचिः

જે પરમ ભક્તિથી સ્નાન કરીને, શ્રાવણ માસના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશીએ, નિયમિત અને શુચિ રહી પિતૃઓને તર્પણ કરશે—

Verse 73

दत्त्वा दानं स्वशक्त्या च मामुद्दिश्य तथा पितॄन् । लभते वैष्णवं लोकं पितृभिः परिवारितः

પોતાની શક્તિ મુજબ દાન આપી, તેને મને તથા પિતૃઓને ઉદ્દેશીને અર્પણ કરનાર, પિતૃઓથી પરિચિત/પરિવારિત થઈ વૈષ્ણવ લોક પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 74

मय तीर्थं समासाद्य कृत्वा च करयोः कुशान् । फलमेकं गृहीत्वा तु मन्त्रेणार्घ्यं प्रदापयेत्

મયતીર્થને પ્રાપ્ત કરીને, બંને હાથમાં કુશ ધારણ કરી, એક ફળ લઈને, મંત્રપૂર્વક અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું।

Verse 75

गृहान्धकूपे पतितं माया पाशशतैर्वृतम् । मामुद्धर महीनाथ गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते

સંસારરૂપ અંધ કૂવામાં પડેલો, માયાના સૈકડો પાશોથી બંધાયેલો હું છું. હે મહીનાથ, મને ઉદ્ધરો; આ અર્ઘ્ય સ્વીકારો—તમને નમસ્કાર છે.

Verse 76

अर्घ्यमन्त्रः । स्नात्वा यः परया भक्त्या पितॄन्संतर्प्य भावतः । कुर्याच्छ्राद्धं च परया पितृभक्त्या समन्वितः

અર્ઘ્ય-મંત્ર: જે સ્નાન કરીને પરમ ભક્તિથી, ભાવપૂર્વક પિતૃઓને સંતોષે, અને પછી ઊંડી પિતૃભક્તિથી યુક્ત થઈ શ્રાદ્ધ કરે—

Verse 77

दक्षिणां च ततो दद्याद्रजतं रुक्ममेव च । विशेषतः प्रदातव्यं पायसं च सशर्करम्

પછી દક્ષિણા આપવી—ચાંદી અને સોનું પણ; અને વિશેષ કરીને ખાંડ સાથે પાયસ (ખીર) અર્પણ કરવું.

Verse 78

नवनीतं घृतं छत्रं कंबलाजिनमेव च । भवतीभिः समं यस्मात्संजातं मम दर्शनम् । आगंतव्यं मया तस्मात्सदा ह्यस्मिञ्जलाशये

નવનીત, ઘી, છત્ર, કમ્બળ અને અજિન—આ બધું અર્પણ કરવાનું છે. કારણ કે તમારાં સાથે અહીં જ મારું દર્શન થયું, તેથી મને સદા આ જળાશયમાં આવવું પડે છે.

Verse 79

योऽत्र स्नानं प्रकुरुते मयस्य सरसि प्रियाः । गंगास्नानफलं तस्य विष्णुलोकस्तथाऽक्षयः

હે પ્રિયજનોએ, જે અહીં માયાના સરોવરમાં સ્નાન કરે છે, તેને ગંગાસ્નાનનું ફળ મળે છે; અને તે અક્ષય વિષ্ণુલોકને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 80

मुक्तिं प्रयांति तस्यैव पितरस्त्रिकुलोद्भवाः । पुत्रपौत्रसमायुक्तो धनधान्यसमन्वितः । यावज्जीवं सुखं भुक्त्वा चान्ते हरिपुरं व्रजेत्

તેના જ ત્રિકુલોદ્ભવ પિતૃઓ મુક્તિને પામે છે. તે પુત્ર-પૌત્રોથી યુક્ત, ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ રહી જીવનભર સુખ ભોગવી અંતે હરિપુર (વિષ્ણુલોક) જાય છે.