Adhyaya 9
Prabhasa KhandaArbudha KhandaAdhyaya 9

Adhyaya 9

પુલસ્ત્ય કેદારને ત્રિલોકવિખ્યાત, પાપનાશક તીર્થ તરીકે વર્ણવે છે; જ્યાં મંદાકિનીનો સરસ્વતી સાથે પાવન સંબંધ માનવામાં આવે છે. ત્યારબાદ એક “પ્રાચીન ઇતિહાસ” કહેવામાં આવે છે—અજપાલ નામનો રાજા પ્રજાહિતકારી, અતિશય કર ન લેતો અને કંટકરહિત (અપરાધમુક્ત) રાજ્ય ચલાવતો આદર્શ શાસક હતો. તીર્થયાત્રાના પ્રસંગે વસિષ્ઠ આવ્યા ત્યારે અજપાલ પોતાની સમૃદ્ધિ, પ્રજાસુખ અને પતિવ્રતા પત્નીનું કર્મકારણ પૂછે છે. વસિષ્ઠ પૂર્વજન્મની કથા કહે છે—અજપાલ અને તેની પત્ની શૂદ્રયોનિમાં જન્મેલા, દુર્ભિક્ષથી પીડિત થઈ ભટકતા ભટકતા કમળોથી ભરેલા જળસ્થાને સ્નાન-પાન કરીને મનથી પિતૃઓ અને દેવોને તર્પણ કરે છે. અન્ન માટે કમળ વેચવા જાય છે, પણ અછતને કારણે કોઈ ખરીદતું નથી. સાંજે કેદારના શિવાલય પાસે વેદ-પુરાણ પાઠ સાંભળે છે અને નાગવતી નામની વેશ્યા શિવરાત્રિ જાગરણ કરતી દેખાય છે. વ્રતનું માહાત્મ્ય જાણીને દંપતી મૂલ્ય લીધા વિના કમળ શિવને અર્પે છે, પૂજા કરે છે, ભૂખને કારણે ઉપવાસ થાય છે, રાત્રિ જાગરણ અને પુરાણશ્રવણ એકાગ્ર ચિત્તે કરે છે. મૃત્યુ પછી (પત્નીના સ્વદાહના વર્ણન સહિત) તેઓ રાજકુળમાં પુનર્જન્મ પામે છે; અજપાલનું આદર્શ રાજ્ય કેદારકૃપાનું ફળ ગણાય છે. અંતે શિવરાત્રિની તિથિ નિર્ધારિત થાય છે—માઘ અને ફાલ્ગુન વચ્ચેની કૃષ્ણ ચતુર્દશી. કેદાર યાત્રા, જાગરણ, પૂજનવિધિ અને ફલશ્રુતિ—શ્રવણથી પાપનાશ; દર્શન-સ્નાન અને કેદારકુંડનું જળપાન મુક્તિમુખી ફળ આપે છે, તેમજ પિતૃઓને પણ લાભ થાય છે.

Shlokas

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । केदारमिति विख्यातं सर्वपापहरं नृणाम्

પુલસ્ત્યે કહ્યું—હે નૃપશ્રેષ્ઠ! ત્યારબાદ ત્રિલોકમાં વિખ્યાત ‘કેદાર’ નામના તીર્થમાં જવું જોઈએ; તે મનુષ્યોના સર્વ પાપોનું હરણ કરનાર છે.

Verse 2

यत्र मन्दाकिनी पुण्या सरस्वत्या समागता । तत्र स्नातो नरो राजन्मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

જ્યાં પવિત્ર મંદાકિની સરસ્વતી સાથે મળી છે, ત્યાં, હે રાજન, સ્નાન કરનાર મનુષ્ય સર્વ કલ્મષોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 3

शृणु राजन्यथावृत्तमितिहास पुरातनम् । ऋषिभिर्बहुधा गीतमर्बुदे पर्वतोत्तमे

હે રાજન! જેમ બન્યું તેમ જ આ પ્રાચીન ઇતિહાસ સાંભળો; પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ અર્બુદ પર ઋષિઓએ તેને અનેક રીતે ગાયું છે.

Verse 4

अजपालो नृपश्रेष्ठः सूर्यवंशसमुद्भवः । सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं स पाति नात्र संशयः

અજપાલ નામનો નૃપશ્રેષ્ઠ સૂર્યવંશમાંથી ઉત્પન્ન થયો છે; તે સપ્તદ્વીપવતી પૃથ્વીનું પાલન કરે છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 5

न हस्तिनो न पादाता न चाश्वास्तस्य भूपतेः । न रथाश्च महाराज न कोशाश्च तथाविधाः

તે ભુપતિ પાસે ન હાથી હતા, ન પદાતિ સૈન્ય, ન ઘોડા; હે મહારાજ, ન રથ હતા અને ન સામાન્ય પ્રકારની એવી કોષ-સંપત્તિ હતી.

Verse 6

न गृह्णाति करं राजन्प्रजाभ्योथाधिकं नृप । राज्यं स ईदृशं चक्रे सर्वलोकहिते रतः

હે રાજન્! તે નૃપ પ્રજાઓ પાસેથી અતિરિક્ત કર લેતો ન હતો. સર્વલોકહિતમાં રત રહી તેણે એવો જ ધર્મમય રાજ્ય રચ્યો.

Verse 7

जातापराधो भूपृष्ठे जायते चेत्कथंचन । तं गत्वा निग्रहं तस्य चक्रुः शस्त्राणि तत्क्षणात्

પૃથ્વીના પૃષ્ઠ પર જો ક્યારેક કોઈ અપરાધી ઊભો થતો, તો રાજાની શસ્ત્રધારી સેના તેની પાસે જઈ તત્ક્ષણે તેને દમન કરી દંડ આપતી.

Verse 8

एवमस्य नरेन्द्रस्य वर्त्तमानस्य भूतले । सुखेन रमते लोको राज्ये निहतकंटके

આ રીતે તે નરેન્દ્ર પૃથ્વી પર શાસન કરતો હતો ત્યારે રાજ્યના કંટક—અપરાધી અને ઉપદ્રવ—નાશ પામ્યા; તેથી લોકો સુખથી રહેતા.

Verse 9

कामं वर्षति पर्जन्यः सस्यानि रसवंति च । गावः प्रभूतदुग्धाश्च विद्यमाने नराधिपे

આવા નરાધિપ હાજર હોય ત્યારે મેઘો યથાકાળ ઇચ્છાનુસાર વરસે છે, શસ્યો રસવંત થાય છે અને ગાયો બહુ દૂધ આપે છે.

Verse 10

केनचित्त्वथ कालेन वसिष्ठो भगवान्मुनिः । तीर्थयात्राप्रसंगेन तस्य गेहमुपागतः

પછી થોડા સમય બાદ, તીર્થયાત્રાના પ્રસંગે ભગવાન મુનિ વસિષ્ઠ તેના ગૃહે પધાર્યા.

Verse 11

तं दृष्ट्वा पूजयामास शास्त्रदृष्टेन वर्त्मना । प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यामर्घ्यपाद्यादिभिस्तथा

તેમને જોઈ તેણે શાસ્ત્રોક્ત રીત પ્રમાણે પૂજન કર્યું—ઉઠીને સ્વાગત કર્યું, પ્રણામ કર્યો અને અર્ઘ્ય, પાદ્ય વગેરે আতિથ્યવિધિઓ અર્પણ કરી।

Verse 12

एवं संपूजितस्तेन भक्त्या परमया नृप । सुखोपविष्टो विश्रांतो वसिष्ठो मुनिसत्तमः । राजर्षीणां कथाश्चक्रे देवर्षीणां तथैव च

આ રીતે પરમ ભક્તિથી પૂજિત થઈ મુનિશ્રેષ્ઠ વશિષ્ઠ સુખથી બેસી વિશ્રાંતિ લઈને રાજર્ષિઓ તથા દેવર્ષિઓની કથાઓ કહેવા લાગ્યા।

Verse 13

ततः कथावसाने तु कस्मिंश्चिन्नृपसत्तम । पप्रच्छ विनयोपेतस्तं मुनिं शंसितव्रतम्

પછી કથા પૂર્ણ થતાં કોઈ સમયે વિનયયુક્ત શ્રેષ્ઠ રાજાએ વ્રતપ્રસિદ્ધ તે મુનિને પ્રશ્ન કર્યો।

Verse 14

अजपाल उवाच । अतीतानागतं विप्र वर्त्तमानं तथैव च । त्वं वेत्सि सकलं ब्रह्मंस्तपश्चर्याप्रभावतः

અજપાલ બોલ્યો—હે વિપ્ર! તું ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાન—બધું જાણે છે; હે બ્રહ્મન! તપશ્ચર્યાના પ્રભાવથી તું સર્વજ્ઞ છે।

Verse 15

कौतुकं हृदि मे जातं वर्त्तते मुनिपुंगव । प्रसादः क्रियतां मह्यं कथयस्व प्रसादतः

હે મુનિપુંગવ! મારા હૃદયમાં ઊંડું કૌતુક જાગ્યું છે; મારી ઉપર કૃપા કરો અને તમારા પ્રસાદથી મને કહો।

Verse 16

वसिष्ठ उवाच । ब्रूहि पार्थिवशार्दूल यत्ते मनसि वर्त्तते । कथयिष्यामि तत्सर्वं यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्

વસિષ્ઠે કહ્યું—હે રાજસિંહ! તારા મનમાં જે છે તે કહો. તે અત્યંત દુર્લભ હોય તોય હું તે સર્વ તને કહી દઈશ.

Verse 17

राजोवाच । केन कर्मविपाकेन ममैतद्राज्यमुत्तमम् । निष्कण्टकं सदा क्षेमं सर्वकामसमन्वितम्

રાજાએ કહ્યું—કયા કર્મવિપાકથી મને આ ઉત્તમ રાજ્ય પ્રાપ્ત થયું છે? જે સદા નિષ્કંટક, સદા ક્ષેમ-મંગલમય અને સર્વ કામનાઓની સિદ્ધિથી યુક્ત છે.

Verse 18

न दीनो न च दुःखार्त्तो व्याधिग्रस्तो न कोऽपि च । विद्यते मम राज्ये च न दरिद्रो महामुने

મારા રાજ્યમાં કોઈ દીન નથી, કોઈ દુઃખથી પીડિત નથી, કોઈ વ્યાધિગ્રસ્ત પણ નથી; અને હે મહામુને, મારા રાજ્યમાં કોઈ દરિદ્ર નથી.

Verse 19

नारीयं मम साध्वी च प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । मच्चित्ता मद्गतप्राणा नित्यं मम हिते रता । अनया चिंतितं ब्रह्मन्सर्वं विस्तरतो वद

આ મારી સાધ્વી નારી—પત્ની—મને પ્રાણોથી પણ વધુ પ્રિય છે. તેનું ચિત્ત મારેમાં સ્થિર છે, તેના પ્રાણ મારેમાં અર્પિત છે, અને તે નિત્ય મારા હિતમાં રત રહે છે. હે બ્રાહ્મણ! તેણે જે કંઈ મનમાં વિચાર્યું છે તે સર્વ વિસ્તારે કહો.

Verse 20

किं दानस्य प्रभावेन व्रतयागस्य वा मुने । तपसो वा मुनिश्रेष्ठ व्रतस्य नियमस्य च

હે મુને! શું આ દાનના પ્રભાવથી છે, કે વ્રત અને યાગના ફળથી? અથવા હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તપસ્યાથી, કે વ્રત-નિયમોના પાલનથી?

Verse 21

जन्मान्तरकृतं पुण्यं परं कौतूहलं हि मे । कथयस्व प्रसादेन विस्तरेण द्विजोत्तम

પૂર્વજન્મમાં કરેલું મારું પુણ્ય મને પરમ કૌતૂહલરૂપ લાગે છે. હે દ્વિજોત્તમ, કૃપા કરીને તેને વિસ્તારે પૂર્ણ રીતે કહો।

Verse 22

वसिष्ठ उवाच । शृणु सर्वं महीपाल विस्तरेण च कथ्यते । न च मन्युस्त्वया कार्यो न च व्रीडा महामते

વસિષ્ઠ બોલ્યા—હે મહીપાલ, સર્વ સાંભળ; બધું વિસ્તારે કહેશું. હે મહામતે, તારે ન ક્રોધ કરવો, ન લજ્જિત થવું।

Verse 23

अन्यदेहांतरे राजञ्छूद्रजातिसमुद्भवः । शूद्रजातिरियं साध्वी तव पत्नी ह्यभूत्पुरा

હે રાજન, અન્ય દેહમાં તું શૂદ્ર જાતિમાં જન્મેલો હતો; અને આ સાધ્વી—તારી પત્ની—પણ પૂર્વકાળે શૂદ્ર જાતિની જ હતી।

Verse 24

केनचित्त्वथ कालेन दुर्भिक्षे समुपस्थिते । अन्नक्षयान्महाराज सर्व लोकः क्षुधार्दितः

પછી એક સમયે દુર્ભિક્ષ આવ્યું. હે મહારાજ, અન્નનો ક્ષય થતાં સર્વ લોકો ભૂખથી પીડિત થયા।

Verse 25

ततस्त्वं भार्यया सार्द्धमन्यदेशांतरे गतः । समारुह्य च कृच्छ्रेण कस्मिंश्चिद्गिरिनिर्झरे

ત્યારે તું પત્ની સાથે અન્ય દેશમાં ગયો; અને ભારે કષ્ટથી કોઈ એક પર્વત-ઝરણા સુધી ચઢીને પહોંચ્યો।

Verse 26

त्वया दृष्टं मनोहारि शुभं पंकजकाननम् । तत्र स्नात्वा पयः पीत्वा पितृदेवाः प्रतर्पिताः

તમે ત્યાં મનોહર અને શુભ કમળવન જોયું. ત્યાં સ્નાન કરીને અને તેનું જળ પીીને તમે પિતૃઓ તથા દેવોને તર્પણથી સંતોષ આપ્યો.

Verse 27

मनसा चिंतितं ह्येतत्पद्मान्यादाय करोम्यहम् । विक्रयं येन चाहारो भवेन्मम च सर्वथा

તે મનમાં વિચાર્યો—“હું આ કમળો ભેગા કરીને વેચી દઉં, જેથી સર્વ રીતે મારા માટે આહારની વ્યવસ્થા થઈ જાય.”

Verse 28

ततः पद्मानि भूरीणि गृहीत्वा भार्यया सह । गतो यत्र जनो भूरि गतः पार्थिवसत्तम

પછી તેણે ઘણાં કમળો લઈને પત્ની સાથે તે સ્થળે ગયો, જ્યાં બહુ લોકો ભેગા થયા હતા, હે રાજશ્રેષ્ઠ.

Verse 29

न केऽपि प्रति गृह्णंति लोका दुर्भिक्षपीडिताः । भ्रमितस्त्वं च सर्वत्र श्रांतो वैराग्यमागतः

પરંતુ દુર્ભિક્ષથી પીડિત લોકોએ તેને કોઈએ સ્વીકાર્યું નહીં. સર્વત્ર ભટકી ભટકી તમે થાકી ગયા અને વૈરાગ્યને પામ્યા.

Verse 30

ततो दिनावसाने तु गुहामेकां समाश्रितः । भूमौ पद्मानि निक्षिप्य क्षुधाविष्टः प्रसुप्तवान्

પછી દિવસના અંતે તેણે એક ગુફાનો આશ્રય લીધો. કમળો જમીન પર મૂકી, ભૂખથી વ્યાકુળ થઈ તે સૂઈ ગયો.

Verse 31

एतस्मिन्नेव काले तु कर्णयोस्ते समागतः । पठतां द्विजमुख्यानां ध्वनिर्वेदपुराणयोः

એ જ સમયે તમારા કાન સુધી વેદો અને પુરાણોનું પાઠ કરતા શ્રેષ્ઠ દ્વિજોના પવિત્ર ધ્વનિ પહોંચ્યો.

Verse 32

तं श्रुत्वा सहसोत्थाय ज्ञात्वा जागरणं ततः । पद्मान्यादाय तत्रैव सभार्यः शिवमंदिरे

તે સાંભળીને તે તરત ઊભો થયો; આ રાત્રિ-જાગરણ છે એમ જાણી કમળો લઈને પત્ની સાથે ત્યાં જ શિવમંદિરે ગયો.

Verse 33

तत्र नागवती वेश्या शिवरात्रिपरायणा । केदारे परया भक्त्या करोति निशि जागरम्

ત્યાં નાગવતી નામની એક વેશ્યા શિવરાત્રિમાં પરાયણ બની, કેદારમાં પરમ ભક્તિથી રાત્રિ-જાગરણ કરતી હતી.

Verse 34

तस्याः पार्श्वे स्थिता दासी त्वया पृष्टा नरेश्वर । देवस्य पुरतो बाले किमर्थं रात्रिजागरम्

હે નરેશ્વર, તેની બાજુમાં ઊભેલી દાસીને તમે પૂછ્યું—“બાળે, દેવના સમક્ષ આ રાત્રિ-જાગરણ શા માટે રાખવામાં આવે છે?”

Verse 35

तयोक्तं शिवरात्र्यां वै वेश्येयं वरवर्णिनी । कुरुते नागवती नाम रात्रौ भक्त्या च जागरम्

તેણે કહ્યું—“ખરેખર શિવરાત્રિએ આ ઉત્તમ વર્ણવાળી વેશ્યા, નાગવતી નામની, રાત્રે ભક્તિથી જાગરણ કરે છે.”

Verse 36

यः श्रद्धाभक्तिसंयुक्तः कुरुते रात्रिजागरम् । पूजयित्वा महादेवं स याति परमं पदम्

જે શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી યુક્ત થઈ રાત્રિ-જાગરણ કરે અને મહાદેવની પૂજા કરે, તે પરમ પદને પામે છે।

Verse 37

कृत्वोपवासं पद्मैर्य्यः पूजयेत्त्र्यंबकं नरः । स याति रुद्रसालोक्यं सेव्यमानो ऽप्सरोगणैः

જે મનુષ્ય ઉપવાસ કરીને કમળફૂલોથી ત્ર્યંબક (શિવ)ની પૂજા કરે, તે રુદ્રસાલોક્યને પામે છે અને અપ્સરાગણોથી સેવિત થાય છે।

Verse 38

सकामो लभते कामान्देवैरपि सुदुर्ल्लभान् । स त्वं पद्मानि मे देहि कांचनं च पलत्रयम् । एतेषां मूल्यमादाय प्राणाधारं समाचर

સકામ ભાવથી પણ પૂજા કરનાર દેવોને પણ દુર્લભ એવી ઇચ્છાઓ પામે છે. તેથી મને આ કમળો આપ અને ત્રણ પલ વજનનું સોનું પણ આપ; તેમનું મૂલ્ય લઈને જીવનનિર્વાહ કર।

Verse 39

ततस्त्वं भार्यया चोक्तो गृह्यमाणे च कांचने । न ग्राह्यं मूल्यमेतेषां त्वया नाथ कथंचन

પછી જ્યારે તું સોનું લેવા લાગ્યો, ત્યારે તારી પત્નીએ કહ્યું—“નાથ, આનો મૂલ્ય તું ક્યારેય પણ સ્વીકારશો નહીં.”

Verse 40

उपवासो बलाज्जातो ह्यन्नाभावाद्वयोरपि । पद्मैरेभिर्हरः पूज्यो द्वाभ्यामेवाद्य निश्चयम्

અમને બન્નેને અન્નના અભાવથી આ ઉપવાસ બળજબરીથી થયો છે. તેથી આજે નિશ્ચયપૂર્વક આ જ કમળોથી આપણે બન્ને હર (શિવ)ની પૂજા કરીએ।

Verse 41

इदं त्वयाऽद्य कर्त्तव्यं त्याज्यमस्यास्तु कांचनम् । भार्याया वचनं श्रुत्वा तैः पद्मैः पूजितः शिवः

“આજ તારે આ કરવું જ જોઈએ; આ સોનું ત્યજવું.” પત્નીનું વચન સાંભળી તેણે તે કમળોથી શિવની પૂજા કરી.

Verse 42

श्रद्धया च सभार्येण जागरं च शिवाग्रतः । कृतं त्वया महाराज भार्यया शिवमंदिरे

શ્રદ્ધાપૂર્વક પત્ની સાથે તમે શિવના સમક્ષ જાગરણ કર્યું; હે મહારાજ, શિવમંદિરમાં પત્ની સાથે આ તમે કર્યું.

Verse 43

पुराणश्रवणं जातं तत्र पार्थिवसत्तम । शिवरात्र्यां महाराज पद्मैस्तु पूजितः शिवः

ત્યાં, હે રાજશ્રેષ્ઠ, પુરાણ-શ્રવણ થયું; અને શિવરાત્રિએ, હે મહારાજ, કમળોથી શિવની પૂજા કરવામાં આવી.

Verse 44

केदारस्याग्रतो भक्त्या रात्रौ जागरणं तथा । कृतं त्वया महाराज एकाग्रेण च चेतसा

કેદારના સમક્ષ પણ તમે ભક્તિપૂર્વક રાત્રિ-જાગરણ કર્યું; હે મહારાજ, એકાગ્ર ચિત્તે તમે આ કર્યું.

Verse 46

ततः कालांतरेणैव कालधर्मं गतो भवान् । भार्येयं च त्वया सार्धं संप्रविष्टा हुताशनम्

પછી થોડા સમય બાદ તમે કાળધર્મને પ્રાપ્ત થયા (દેહત્યાગ કર્યો); અને આ પત્ની પણ તમારી સાથે હુતાશન—અગ્નિમાં—પ્રવેશી ગઈ.

Verse 47

ततो जाता महाराज दशार्णाधिपतेः सुता । वैदेहे नगरे राजा जातस्त्वं पार्थिवोत्तम

ત્યારબાદ, હે મહારાજ, દશાર્ણાધિપતિને એક પુત્રી જન્મી; અને હે રાજશ્રેષ્ઠ, વિદેહ નગરે તું રાજા રૂપે જન્મ્યો।

Verse 48

अजपाल इति ख्यातो नाम्ना च धरणीतले । सर्वेषां प्राणिनां त्वं च वल्लभो नृपसत्तम

ધરતી પર તું ‘અજપાલ’ નામે પ્રસિદ્ધ છે; અને હે નૃપશ્રેષ્ઠ, તું સર્વ પ્રાણીઓનો પ્રિય છે।

Verse 49

एतस्मात्कारणाज्जाता भार्येयं प्राणसंमता । भूयोऽपि तव संजाता यन्मां त्वं परिपृच्छसि

આ જ કારણથી આ પત્ની—પ્રાણ સમાન પ્રિય—જન્મી; અને તું મને જે પૂછે છે તે મુજબ, તે ફરી તારી સાથે જોડાઈ છે।

Verse 50

तस्य देवस्य माहात्म्यात्केदारस्य महीपतेः । राज्यं ते सुखदं नृणां तथा निहतकण्टकम्

હે મહીપતે, તે દેવ કેદારના માહાત્મ્યથી તારો રાજ્ય પ્રજાજનો માટે સુખદ બન્યો અને તેના કંટક—ઉપદ્રવ તથા શત્રુ—નાશ પામ્યા।

Verse 51

प्राप्तं त्वया महाराज केदारस्य प्रसादतः । येन त्वं सैन्यहीनोऽपि पृथिवीं परिरक्षसि

હે મહારાજ, કેદારના પ્રસાદથી આ બધું તને પ્રાપ્ત થયું છે; જેના બળે તું સૈન્ય વિના પણ ધરતીનું પરિરક્ષણ કરે છે।

Verse 52

पुलस्त्य उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स राजा विस्मयान्वितः । गमनाय मतिं चक्रे केदारं प्रति भूमिपः

પુલસ્ત્ય બોલ્યા—તે વચન સાંભળી રાજા આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયો. ત્યારે તે ભૂપતિએ કેદાર જવા મનમાં નિશ્ચય કર્યો.

Verse 53

स गत्वा पर्वते रम्ये पूजयित्वा च तं विभुम् । शिवरात्रिपरः सम्यग्वर्षेवर्षे बभूव ह

તે રમ્ય પર્વતે ગયો અને તે વિભુ પ્રભુની પૂજા કરીને શિવરાત્રિ-વ્રતમાં પરાયણ થયો; વર્ષોવર્ષે તે યોગ્ય રીતે પાળતો રહ્યો.

Verse 54

पुत्रं राज्ये च संस्थाप्य ततोऽर्बुदमथागमत् । प्राप्तो मुक्तिं ततो भूयः सभार्यस्तत्प्रभावतः

પુત્રને રાજ્યમાં સ્થાપી પછી તે અર્બુદે આવ્યો. ત્યારબાદ તે (કેદાર)ના પ્રભાવથી પત્ની સહિત મુક્તિને પ્રાપ્ત થયો.

Verse 55

एतत्ते सर्वमाख्यातं केदारस्य महीपते । माहात्म्यं शुभदं नृणां सर्व पापप्रणाशनम्

હે મહીપતે! કેદારનું આ સર્વ માહાત્મ્ય તને કહેલું છે—જે મનુષ્યોને શુભદાયક અને સર્વ પાપનો નાશ કરનાર છે.

Verse 56

माघफाल्गुनयोर्मध्ये कृष्णपक्षे चतुर्दशी । शिवरात्रिरिति ख्याता भूतलेऽस्मिन्महामते

હે મહામતે! માઘ અને ફાલ્ગુન વચ્ચે, કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશી તિથિ આ ભૂતલ પર ‘શિવરાત્રિ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 57

तस्यां तु सर्वथा राजन्यात्रां तस्य समाचरेत् । केदारस्य महाराज प्रकुर्यात्पूजनं नृप

હે રાજન, તે શિવરાત્રિએ નિશ્ચયે યાત્રા કરવી જોઈએ; અને હે મહારાજ, હે નૃપ, કેદારનાથનું પૂજન અવશ્ય કરવું જોઈએ।

Verse 58

माघकृष्णचतुर्दश्यां यः कुर्यात्तत्र जागरम् । कृतोपवासो नृपते शिवलोकं स गच्छति

હે નૃપતે, જે માઘ માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ ત્યાં ઉપવાસ કરીને જાગરણ કરે છે, તે શિવલોકને પામે છે।

Verse 59

स्नात्वा गंगासरस्वत्योः संगमे सर्वकामदे । ये प्रपश्यन्ति केदारं ते यास्यंति परां गतिम्

ગંગા અને સરસ્વતીના સંગમે—સર્વકામદ સ્થાને—સ્નાન કરીને જે કેદારનાથના દર્શન કરે છે, તેઓ પરમ ગતિને પામે છે।

Verse 60

कुण्डे केदारसंज्ञे यः प्रपिबेद्विमलं जलम् । सप्तपूर्वान्सप्त परान्पूर्वजांस्तारयेत्तु सः

કેદાર નામના કુંડમાં જે નિર્મળ જળ પીવે છે, તે પોતાના પૂર્વજોને—સાત પેઢી પહેલાં અને સાત પેઢી પછી સુધી—તારી દે છે।

Verse 61

यश्चैतच्छृणुयान्नित्यं भक्त्या परमया नृप । सोऽपि पापैर्विमुच्येत केदारस्य प्रभावतः

હે નૃપ, જે આ વચનને નિત્ય પરમ ભક્તિથી સાંભળે છે, તે પણ કેદારના પ્રભાવથી પાપોથી મુક્ત થાય છે।