Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

पक्षच्छेदस्तु शक्रेण सर्वेषां च पुरा कृतः । तस्मादस्य मुनिश्रेष्ठ कार्यस्य पश्य निश्चयम्

Transliteration

pakṣacchedastu śakreṇa sarveṣāṃ ca purā kṛtaḥ | tasmādasya muniśreṣṭha kāryasya paśya niścayam

Translation

પૂર્વકાળે શક્ર (ઇન્દ્ર) એ સર્વ પર્વતોના પંખો કાપી નાખ્યા હતા. તેથી, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, આ કાર્યસિદ્ધિનો નિશ્ચિત ઉપાય વિચારીને નક્કી કર।

Word by Word

• पक्षच्छेदः: cutting of wings
• पक्षच्छेदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पक्ष + छेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पक्षाणां छेदः)

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, विरोध/विशेषार्थक-निपात (contrastive particle)

• शक्रेण: by Śakra (Indra)
• शक्रेण: Karana (Instrument/Agent-instrumental)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• सर्वेषाम्: of all (of them)
• सर्वेषाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनामसदृश

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक (conjunction)

• पुरा: formerly
• पुरा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक (time adverb)

• कृतः: was done
• कृतः: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे विधेय (predicate)

• तस्मात्: therefore, from that
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मात् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययभावे पञ्चमी-रूप (ablatival indeclinable), हेत्वर्थ (from that/therefore)

• अस्य: of this / of him
• अस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• मुनिश्रेष्ठ: O best of sages
• मुनिश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मुनीनां श्रेष्ठः)

• कार्यस्य: of the task
• कार्यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• पश्य: see, consider
• पश्य: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• निश्चयम्: decision, determination
• निश्चयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निश्चय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Himācala (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda/Arbudācala (contextual) within Prabhāsa-khaṇḍa narration

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Muni-śreṣṭha addressed within the episode (implied)

Visual Art Cues

Scene: Indra, vajra in hand, in the sky above a range of once-winged mountains; severed wings falling like clouds; sages observing, urging a decisive plan.

Characters & Entities

• Śakra (Indra)
• Mountains (parvata/naga)
• Vasiṣṭha
• Himācala

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Constraints born of cosmic history must be acknowledged; dharma requires realistic counsel and firm resolve to complete righteous work.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse provides mythic background supporting the Arbuda-region sacred landscape narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it references an earlier cosmic act (pakṣaccheda) to frame the present task.