Adhyaya 72

Verse 1

। सूत उवाच । तत्रैव स्थापितं लिंगं धृतराष्ट्रेण भूभुजा । दुर्योधनेन चालोक्य सर्वपापैः प्रमुच्यते

સૂતજી બોલ્યા—ત્યાં જ ભૂપતિ ધૃતરાષ્ટ્રે લિંગ સ્થાપ્યું; દુર્યોધન જેમ તેનું દર્શન કરવાથી મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 2

ऋषय ऊचुः । कस्मिन्काले नरेन्द्रेण धृतराष्ट्रेण भूभुजा । तत्र संस्थापितं लिगं वद त्वं रौमहर्षणे

ઋષિઓએ કહ્યું—હે રોમહર્ષણ! નરેન્દ્ર, ભૂભુજ ધૃતરાષ્ટ્રે કયા કાળે ત્યાં લિંગની સ્થાપના કરી? તું કહો.

Verse 3

सूत उवाच । आसीद्भानुमतीनाम बलभद्रसुता पुरा । सर्वलक्षणसंपन्ना रूपौ दार्यगुणान्विता

સૂતે કહ્યું—પૂર્વે બલભદ્રની પુત્રી ભાનુમતી નામે એક કન્યા હતી; તે સર્વ શુભલક્ષણોથી યુક્ત, રૂપવતી અને ઉત્તમ ગુણોથી સમૃદ્ધ હતી.

Verse 4

तां ददावथ पत्न्यर्थे धार्तराष्ट्राय धीमते । दुर्योधनाय संमन्त्र्य विष्णुना सह यादवः

પછી યાદવે વિષ્ણુ સાથે વિચારવિમર્શ કરીને તેણીને પત્નીરૂપે ધીમાન ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર દુર્યોધનને અર્પણ કરી.

Verse 5

अथ नागपुरात्सर्वे भीष्म द्रोणादयश्च ये । कौरवाः प्रस्थितास्तूर्णं पुरीं द्वारवतीं प्रति

પછી નાગપુરથી ભીષ્મ, દ્રોણ વગેરે સહિત સર્વ કૌરવો ત્વરિત દ્વારવતી નગરી તરફ પ્રસ્થાન કર્યા.

Verse 6

तथा पांडुसुताः पंच परिवारसमन्विताः । सौभ्रात्रं मन्यमानास्ते दुर्योधनसमन्वि ताः । जग्मुर्द्वारवतीं हृष्टाः सैन्येन महतान्विताः

એ જ રીતે પાંડુના પાંચ પુત્રો પરિવારসহ, ભ્રાતૃસ્નેહ માનતા દુર્યોધન સાથે, હર્ષપૂર્વક મહાસેનાથી યુક્ત થઈ દ્વારવતી ગયા.

Verse 7

अथ क्रमेण गच्छंतस्ते सर्वे कुरुपाण्डवाः । आनर्तविषयं प्राप्ता धनधान्यसमाकुलम्

પછી ક્રમે ક્રમે આગળ વધતા તે બધા કુરુ અને પાંડવો ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ એવા આનર્ત પ્રદેશમાં પહોંચ્યા.

Verse 8

सर्वपापहरं पुण्यं यत्र तत्क्षेत्रमुत्तमम् । हाटकेश्वरदेवस्य विख्यातं भुवनत्रये

ત્યાં તે ઉત્તમ ક્ષેત્ર છે—પવિત્ર અને સર્વપાપહર—જે ભગવાન હાટકેશ્વરદેવના ક્ષેત્ર તરીકે ત્રિભુવનમાં વિખ્યાત છે.

Verse 9

अथ प्राह विशुद्धात्मा वृद्धः कुरुपितामहः । धृतराष्ट्रं महीपालं सपुत्रं प्रहसन्निव

ત્યારે વિશુદ્ધાત્મા, વૃદ્ધ કુરુપિતામહે જાણે હસતાં હસતાં પુત્રসহ રાજા ધૃતરાષ્ટ્રને કહ્યું.

Verse 10

भीष्म उवाच । एतद्वत्स पुरा दृष्टं मया क्षेत्रमनुत्तमम् । हाटकेश्वरदेवस्य सर्वपातकनाशनम्

ભીષ્મ બોલ્યા—વત્સ, મેં અગાઉ પણ આ અનુત્તમ ક્ષેત્ર જોયું છે; આ ભગવાન હાટકેશ્વરદેવનું છે અને સર્વ પાતકોનો નાશ કરનાર છે.

Verse 11

अत्राहं चैव नि र्मुक्तः स्त्रीहत्योद्भवपातकात् । तस्मादत्रैव राजेंद्र तिष्ठामः पंचवासरान्

અહીં જ હું સ્ત્રીહત્યાથી ઉત્પન્ન પાતકમાંથી મુક્ત થયો હતો; તેથી, હે રાજેન્દ્ર, આપણે અહીં જ પાંચ દિવસ રહીએ.

Verse 12

येन सर्वाणि पश्यामस्तीर्थान्यायतनानि च । यान्यत्र संति पुण्यानि मुनीनां भावितात्मनाम्

જેનાથી અમે અહીંનાં સર્વ તીર્થો અને પવિત્ર આયતનોનું દર્શન કરીએ—ભાવિતાત્મા મુનિઓનાં તે પુણ્યસ્થાનો।

Verse 13

अथ तद्वचनाद्राजा धृतराष्ट्रोंऽबिकासुतः । शतसंख्यैः सुतैः सार्धं कौतूहलसमन्वितः

પછી તે વચન સાંભળી અંબિકાસુત રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર કૌતૂહલથી ભરાઈ પોતાના સો પુત્રો સાથે પ્રસ્થાન કર્યો।

Verse 14

जगाम सत्वरं तत्र यत्र तत्क्षेत्रमुत्तमम् । तपस्विगणसंकीर्णं युक्तं चैवाश्रमैः शुभैः

તે ત્વરિત ત્યાં ગયો જ્યાં તે ઉત્તમ ક્ષેત્ર હતું—તપસ્વીઓના સમૂહોથી ભરેલું અને શુભ આશ્રમોથી સુશોભિત।

Verse 15

ब्रह्मघोषेण महता नादितं सर्वतोदिशम् । वह्निपूजोत्थधूम्रेण कलुषीकृतपाद पम् । क्रीडामृगैश्च संकीर्णं धावद्भिर्बहुभिस्तथा

મહાન બ્રહ્મઘોષથી તે સ્થાન સર્વ દિશામાં ગુંજતું હતું. અગ્નિપૂજાથી ઊઠેલા ધુમાડાથી ભૂમિ/વૃક્ષો મલિન થયા, અને દોડતાં અનેક ક્રીડામૃગોથી તે ભરેલું હતું।

Verse 16

ततो निवार्य सैन्यं स्वमुपद्रवभयान्नृपः । पञ्चभिः पांडवैः सार्धं शतसंख्यैस्तथा सुतैः

પછી ઉપદ્રવના ભયથી રાજાએ પોતાની સેના અટકાવી અને પાંચ પાંડવો સાથે તથા પોતાના સો પુત્રો સહિત ત્યાં વિચરવા લાગ્યો।

Verse 17

भीष्मेण सोमदत्तेन बाह्लीकेन समन्वितः । द्रोणाचार्येण वीरेण तत्पुत्रेण कृपेण च

તે ભીષ્મ, સોમદત્ત અને બાહ્લીક સાથે, તેમજ વીર દ્રોણાચાર્ય, તેમના પુત્ર અને કૃપાચાર્ય સાથે પણ સંયુક્ત હતો।

Verse 18

सौबलेन च कर्णेन तथान्यैरपि पार्थिवैः । परिवारपरित्यक्तैस्तस्मिन्क्षेत्रे चचार सः

શૌબલ (શકુની) અને કર્ણ તથા અન્ય રાજાઓ સાથે પણ, પોતાના પરિચાર-પરિવારને ત્યજી, તે તે પવિત્ર ક્ષેત્રમાં વિહરતો રહ્યો।

Verse 19

तेऽपि सर्वे महात्मानः क्षत्रियास्तत्र संस्थिताः । चक्रुर्धर्मक्रियाः सर्वाः श्रद्धापूतेन चेतसा

તે બધા મહાત્મા ક્ષત્રિયો ત્યાં સ્થિત રહી, શ્રદ્ધાથી પવિત્ર થયેલા ચિત્તથી સર્વ ધર્મક્રિયાઓ આચરવા લાગ્યા।

Verse 20

स्नानं चक्रुर्विधानेन तीर्थेषु द्विजसत्तमाः । भ्रांत्वाभ्रांत्वा सुपुण्येषु श्रुत्वाश्रुत्वा द्विजन्मनाम्

શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ વિધાનપૂર્વક તીર્થોમાં સ્નાન કર્યું; અતિપુણ્ય સ્થાનોમાં વારંવાર ભ્રમણ કરી, બ્રાહ્મણોના ઉપદેશો પુનઃપુનઃ સાંભળ્યા।

Verse 21

दानानि च विशिष्टानि ददुरिष्टानि चापरे । दीनेभ्यः कृपणेभ्यश्च तपस्विभ्यो विशेषतः

તેમણે વિશિષ્ટ દાન આપ્યાં; અને અન્યોએ ગ્રહીતાને ઇષ્ટ એવા દાન પણ અર્પણ કર્યા—દીન, કૃપણ તથા વિશેષ કરીને તપસ્વીઓને।

Verse 22

चक्रुः श्राद्धक्रियाश्चान्ये पितॄनुद्दिश्य भक्तितः । पितॄणां तर्पणं चान्ये तिलमिश्र जलेन च

કેટલાએ ભક્તિપૂર્વક પિતૃઓને ઉદ્દેશીને શ્રાદ્ધક્રિયાઓ કરી; અને કેટલાએ તિલમિશ્રિત જળથી પિતૃતર્પણ પણ અર્પણ કર્યું।

Verse 23

अन्ये होमक्रिया भूपा जपमन्ये निरर्गलम् । स्वाध्यायमपरे शान्ताः सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः

કેટલાક રાજાઓએ હોમક્રિયાઓ કરી; કેટલાકે અવિરત જપ કર્યો; અને અન્ય શાંત, સંયમી જન સમ્યક્ શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ સ્વાધ્યાયમાં લીન રહ્યા।

Verse 24

देवतायतनान्यन्ये माहात्म्यसहितानि च । श्रुत्वा पूर्वनृपाणां च पूजयंति विशेषतः

અન્યોએ દેવાલયોના માહાત્મ્ય સહિતની વાતો અને પૂર્વ રાજાઓના વર્ણનો સાંભળી, તે ધામોની વિશેષ ભક્તિથી પૂજા કરી।

Verse 25

बलिदानैः सुवस्त्रैश्च गन्धपुष्पोपलेपनैः । मार्जनैध्वजदानैश्च तथा प्रेक्षणकैः शुभैः

બલિદાન, ઉત્તમ વસ્ત્રો, સુગંધિત અનુલેપન અને પુષ્પોથી; માર્જન-શુદ્ધિ, ધ્વજદાન તથા શુભ પ્રેક્ષણોત્સવોથી—

Verse 26

मंडनैः पुष्पमालाभिः समंताद्द्विजसत्तमाः । हस्त्यश्वरथदानैश्च गोर्भिर्वस्त्रैश्च कांचनैः । कृतार्था ब्राह्मणाः सर्वे कृतास्तै स्तत्र भक्तितः

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! સર્વત્ર અલંકારો અને પુષ્પમાળાઓથી તેમનો સન્માન થયો. હાથી, ઘોડા, રથ, ગાયો, વસ્ત્રો અને સોનાના દાનથી ત્યાં સર્વ બ્રાહ્મણો તૃપ્ત અને કૃતાર્થ કરાયા—આ બધું ભક્તિપૂર્વક થયું।

Verse 27

एवं स्नात्वा तथाऽभ्यर्च्य देवान्विप्रान्नृपोत्तमाः । धृतराष्ट्रसमायुक्ता जग्मुः स्वशिबिरं ततः

આ રીતે સ્નાન કરીને, વિધિપૂર્વક દેવોની પૂજા કરી અને બ્રાહ્મણોનું સન્માન કરીને, ધૃતરાષ્ટ્ર સહિત તે ઉત્તમ રાજાઓ પછી પોતાના શિબિર તરફ ગયા।

Verse 28

शंसन्तो विस्मया विष्टास्तीर्थान्यायतनानि च । तस्मिन्क्षेत्रे द्विजांश्चैव तापसान्संशितव्रतान्

વિસ્મયથી ભરાઈ તેઓ તીર્થો અને પવિત્ર આયતનોની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા; અને એ જ ક્ષેત્રમાં બ્રાહ્મણો તથા સંયમિત વ્રતવાળા તપસ્વીઓની પણ સ્તુતિ કરી।