Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

सर्वपापहरं पुण्यं यत्र तत्क्षेत्रमुत्तमम् । हाटकेश्वरदेवस्य विख्यातं भुवनत्रये

Transliteration

sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ yatra tatkṣetramuttamam | hāṭakeśvaradevasya vikhyātaṃ bhuvanatraye

Translation

ત્યાં તે ઉત્તમ ક્ષેત્ર છે—પવિત્ર અને સર્વપાપહર—જે ભગવાન હાટકેશ્વરદેવના ક્ષેત્ર તરીકે ત્રિભુવનમાં વિખ્યાત છે.

Word by Word

• सर्वपापहरम्: removing all sins
• सर्वपापहरम्: Karta (Attribute of subject/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + पाप + हर (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative: 'remover of all sins'); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (contextually predicate/attribute of 'क्षेत्रम्')

• पुण्यम्: holy, meritorious
• पुण्यम्: Karta (Attribute/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विशेषण (qualifying 'क्षेत्रम्')

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्धबोधक/देशवाचक (relative adverb: where)

• तत्: that
• तत्: Karta (Determiner/कर्ता-निर्देशक)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; निर्देशक (demonstrative: that)

• क्षेत्रम्: sacred place, holy field
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन

• उत्तमम्: excellent, supreme
• उत्तमम्: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विशेषण (qualifying 'क्षेत्रम्')

• हाटकेश्वरदेवस्य: of Lord Hāṭakeśvara
• हाटकेश्वरदेवस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर + देव (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (determinative: 'Lord Hāṭakeśvara'); पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन

• विख्यातम्: renowned
• विख्यातम्: Karta (Attribute/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle used adjectivally); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विशेषण (of 'क्षेत्रम्')

• भुवनत्रये: in the three worlds
• भुवनत्रये: Adhikarana (Location scope/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भुवन + त्रय (प्रातिपदिके)
• Form: द्विगु-समास (numerical: 'three worlds'); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A radiant Śiva-kṣetra revealed: a liṅga shrine of Hāṭakeśvara with a luminous aura, pilgrims pausing in reverence; cosmic suggestion of ‘three worlds’ through layered skies/realms.

Characters & Entities

• Hāṭakeśvara
• Hāṭakeśvara-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A divinized landscape (kṣetra) becomes a vehicle of grace: contact with a Śaiva holy site is praised as capable of dissolving accumulated sin.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, the famed sacred domain of Lord Hāṭakeśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is stated here; the verse proclaims the kṣetra’s inherent sin-removing potency.