Adhyaya 33

Verse 1

। सूत उवाच । अगस्त्यस्याश्रमोऽन्योस्ति तथा तत्र द्विजोत्तमाः । यत्र तिष्ठति विश्वात्मा स्वयं देवो महेश्वरः

સૂત બોલ્યા—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, અગસ્ત્યનો એક બીજો આશ્રમ છે; જ્યાં વિશ્વાત્મા દેવ મહેશ્વર સ્વયં નિવાસ કરે છે।

Verse 2

शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां चैत्रमासे दिवाकरः । स्वयमभ्येत्य देवेशं पूजयत्येव शंकरम्

ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષની ચતુર્દશીએ સૂર્યદેવ સ્વયં આવી દેવેશ શંકરની પૂજા કરે છે।

Verse 3

तस्मादन्योऽपि यस्तस्यां भक्त्या चागत्य शंकरम् । तमेव पूजयेद्भक्त्या स याति देवमन्दिरम्

અતએવ જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક ત્યાં આવી એ જ શંકરને ભક્તિથી પૂજે છે, તે દેવધામને પામે છે।

Verse 4

यस्तत्र कुरुते श्राद्धं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । पितरस्तस्य तृप्यंते पितृमेधे कृते यथा

જે ત્યાં શ્રદ્ધાસહિત યોગ્ય રીતે શ્રાદ્ધ કરે છે, તેના પિતૃઓ પિતૃમેધ કર્મ કર્યાની જેમ તૃપ્ત થાય છે.

Verse 5

ऋषय ऊचुः । अगस्त्यस्याश्रमं प्राप्य कस्माद्देवो दिवाकरः । प्रदक्षिणां प्रकुरुते वदैतन्मे सुविस्तरम्

ઋષિઓએ કહ્યું—અગસ્ત્યના આશ્રમમાં પહોંચીને દેવ દિવાકર (સૂર્ય) કેમ પ્રદક્ષિણા કરે છે? આ અમને વિસ્તારે કહો.

Verse 6

सूत उवाच । कथयामि कथामेतां शृणुत द्विज सत्तमाः । अस्ति विंध्य इति ख्यातः पर्वतः पृथिवीतले

સૂતએ કહ્યું—હું આ કથા કહું છું; હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજજનોએ, સાંભળો. પૃથ્વી પર ‘વિંધ્ય’ નામે પ્રસિદ્ધ એક પર્વત છે.

Verse 7

यस्य वृक्षाग्रशाखायां संलग्नास्तरणेः कराः । पुष्पपूगा इवाधःस्थैर्लक्ष्यंते मुग्धसि द्धकैः

તે પર્વત પર વૃક્ષોની ટોચની ડાળીઓમાં સૂર્યના કિરણો જાણે ચોંટેલા હોય તેમ દેખાય છે; નીચે વસતા નિર્દોષ સિદ્ધોને તે લટકતા પુષ્પગુચ્છ જેવા લાગે છે.

Verse 8

अनभिज्ञास्तमिस्रस्य यस्य सानुनिवासिनः । रत्नप्रभाप्रणुन्नस्य कृष्णपक्षनिशास्वपि

તેના ઢાળ પર વસતા લોકો અંધકારથી અજાણ છે, કારણ કે રત્નોની પ્રભા તેને હાંકી કાઢે છે—કૃષ્ણપક્ષની રાત્રિઓમાં પણ.

Verse 9

यस्य सानुषु मुंचंतो भांति पुष्पाणि पादपाः । वायुवेगवशान्नूनं नीरौघ नीरदा इव

તેના ઢાળ પર વૃક્ષો પુષ્પો ઝરાવતા એવા શોભે છે, જાણે પવનના વેગથી પ્રેરિત વાદળો જળધારાઓ વરસાવે છે।

Verse 10

यस्मिन्नानामृगा भांति धावमाना इतस्ततः । कलत्रपुत्रपुष्ट्यर्थं लोभार्थं मानवा इव

ત્યાં અનેક પ્રકારના મૃગો અહીં-ત્યાં દોડતા દેખાય છે—જેમ લોભથી પત્ની-પુત્રના પોષણાર્થે માનવો દોડધામ કરે છે।

Verse 11

निर्यासच्छद्मना बाष्पं वासिताशेषदिङ्मुखम् । मुञ्चंति तरवो यत्र दन्तिदन्तक्षतत्वचः

જ્યાં હાથીના દાંતથી ઘાયલ થયેલી છાલવાળા વૃક્ષો ગુંદરના બહાને આંસુ સમો રસ છોડે છે અને સર્વ દિશાઓ સુગંધિત કરે છે।

Verse 12

चीरिकाविरुतैर्दीर्घै रुदंत इव चापरे । हस्तिहस्तहता वृक्षा मन्यन्ते यस्य सानुषु

અને કેટલાક ચીરિકા પક્ષીઓના દીર્ઘ કલરવને સાંભળી માને છે કે ઢાળ પર હાથીના સૂંઢના પ્રહારથી પડેલા વૃક્ષો જાણે રડી રહ્યા છે।

Verse 13

इतश्चेतश्च गच्छद्भिर्निर्झरांभोभिरावृतः । शुशुभे सितवस्त्राढ्यैः पुमानिव विभूषितः

ઇધર-ઉધર વહેતા ઝરણાંના જળથી આવૃત તે પર્વત એવો ઝળહળ્યો, જાણે બહુ પ્રમાણમાં શ્વેત વસ્ત્રોથી અલંકૃત પુરુષ હોય।

Verse 14

यस्य स्पर्द्धा समुत्पन्ना पूर्वं सह सुमेरुणा । ततः प्राह सहस्रांशुं गत्वा स क्रोधमूर्च्छितः

તે વિંધ્યને પહેલાં સુમેરુ સાથે સ્પર્ધા ઊભી થઈ. પછી ક્રોધથી મૂર્ચ્છિત થઈ તે સહસ્રકિરણ ભાસ્કર પાસે જઈને બોલ્યો.

Verse 15

कस्माद्भास्कर मेरोस्त्वं प्रकरोषि प्रदक्षिणाम् । कुलपर्वतसंज्ञेऽपि न करोषि कथं मयि

વિંધ્ય બોલ્યો— “હે ભાસ્કર! તું મેરુની પ્રદક્ષિણા કેમ કરે છે? હું પણ ‘કુલપર્વત’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છું; તો મારી પ્રદક્ષિણા કેમ નથી કરતો?”

Verse 16

भास्कर उवाच । न वयं श्रद्धया तस्य गिरेः कुर्मः प्रदक्षिणाम् । एष मे विहितः पन्था येनेदं विहितं जगत्

ભાસ્કર બોલ્યો— “અમે તે ગિરિની પ્રદક્ષિણા વ્યક્તિગત શ્રદ્ધાથી કરતા નથી. મારા માટે આ જ વિધિથી નિર્ધારિત માર્ગ છે; આ માર્ગથી જ જગત વ્યવસ્થિત થયું છે.”

Verse 17

तस्य तुंगानि शृंगाणि व्याप्य खं संश्रितानि च । तेन संजायते तस्य बलादेव प्रद क्षिणा

તેના ઊંચા શિખરો આકાશને વ્યાપીને સ્થિત છે; તેથી તે પર્વતના પ્રભાવબળથી જ પ્રદક્ષિણાનો માર્ગ સ્વયં પ્રવર્તે છે.

Verse 18

एतच्छ्रुत्वा विशेषेण संक्रुद्धो विंध्यपर्वतः । प्रोवाच पश्य भानो त्वं तर्हि तुंगत्वमद्य मे । रुरोधाथ नभोमार्गं येन गच्छति भास्करः

આ સાંભળીને વિંધ્યપર્વત વિશેષ ક્રોધિત થયો અને બોલ્યો— “હે ભાનો! આજે મારી ઊંચાઈ જો.” પછી ભાસ્કર જે આકાશમાર્ગે જાય છે તે માર્ગ તેણે રોકી દીધો.

Verse 19

अथ रुद्धं समालोक्य मार्गं वासरनायकः । चिन्तयामास चित्ते स्वे सांप्रतं किं करोम्यहम्

ત્યારે પોતાનો માર્ગ અવરોધિત થયો છે એમ જોઈ દિવસના સ્વામી સૂર્યે પોતાના ચિત્તમાં વિચાર કર્યો— “હવે હું શું કરું?”

Verse 20

करोमि यद्यहं चास्य पर्वतस्य प्रदक्षिणाम् । तद्भविष्यति कालस्य चलनं भुवनत्रये

“જો હું આ પર્વતની પ્રદક્ષિણા કરું, તો ત્રિલોકમાં કાળની ગતિ જ ભ્રષ્ટ થઈ જશે.”

Verse 21

मासर्तुभुवनानां च तथा भावी विपर्ययः । अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया यास्यंति संक्षयम् । नष्टयज्ञोत्सवे लोके देवानां स्यान्महाव्यथा

“માસો, ઋતુઓ અને લોકોમાં વિપરીતતા થશે. અગ્નિષ્ટોમ વગેરે સર્વ ક્રિયાઓ ક્ષય પામશે. જગતમાં યજ્ઞોત્સવો નષ્ટ થાય તો દેવતાઓને મહાવ્યથા થશે.”

Verse 22

एवं संचिन्त्य चित्तेन बहुधा तीक्ष्णदीधितिः । जगाम मनसा भीतः सोऽगस्त्यं मुनिपुंगवम्

આ રીતે ચિત્તમાં અનેક રીતે વિચાર કરીને તીક્ષ્ણકિરણવાળો સૂર્ય હૃદયથી ભયભીત થઈ મનથી જ મુનિપુંગવ અગસ્ત્ય તરફ ગયો.

Verse 23

नान्योस्ति वारणे शक्तो विंधस्यास्य हि तं विना । अगस्त्यं ब्राह्मणश्रेष्ठं मित्रावरुणसंभवम्

તેમના વિના આ વિંધ્યને રોકવામાં બીજો કોઈ સમર્થ નથી— મિત્ર-વરুণથી ઉત્પન્ન બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ અગસ્ત્ય જ.

Verse 24

ततो द्विजमयं रूपं स कृत्वा तीक्ष्णदीधितिः । चमत्कारपुरक्षेत्रे तस्याश्रमपदं ययौ

ત્યારે તીક્ષ્ણકિરણ ભાસ્કરે દ્વિજરૂપ ધારણ કરીને ચમત્કારપુર પવિત્ર ક્ષેત્રમાં અગસ્ત્યમુનિના આશ્રમસ્થાને ગમન કર્યું।

Verse 25

ततस्तु वैश्वदेवांते वेदोच्चारपरायणः । प्रोवाच सोऽतिथिः प्राप्तस्तवाहं मुनिसत्तम

પછી વૈશ્વદેવના અંતે, વેદોચ્ચારમાં પરાયણ એવો તે આવેલો અતિથિ બોલ્યો—“હે મુનિસત્તમ, હું તમારો અતિથિ બનીને આવ્યો છું।”

Verse 26

ततोऽगस्त्यः कृतानन्दः स्वागतं ते महामुने । मनोरथ इवाध्यातो योऽग्निकार्यांत आगतः

ત્યારે આનંદિત અગસ્ત્ય બોલ્યા—“હે મહામુને, તમારું સ્વાગત છે; મારા અગ્નિકાર્યના અંતે તમે જાણે મનોઇચ્છિત મનોરથ પૂર્ણ થયો હોય તેમ આવ્યા છો।”

Verse 27

तत्त्वं ब्रूहि मुनिश्रेष्ठ यद्ददामि तवेप्सितम् । अदेयं नास्ति मे किञ्चित्कालेऽस्मिन्प्रार्थितस्य च

“હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તમારો સાચો અભિપ્રાય કહો, જેથી હું તમારું ઇચ્છિત દાન આપી શકું. આ સમયે પ્રાર્થન કરનાર માટે મારી પાસે અદેય એવું કશું નથી।”

Verse 28

भास्कर उवाच । अहं भास्कर आयातो विप्ररूपेण सन्मुने । सर्वकार्यक्षमं मत्वा त्वामेकं भुवनत्रये

ભાસ્કર બોલ્યા—“હે સન્મુને, હું ભાસ્કર (સૂર્ય) છું. બ્રાહ્મણરૂપે આવ્યો છું; કારણ કે ત્રિભુવનમાં સર્વ કાર્ય સિદ્ધ કરવા સમર્થ એકમાત્ર તમને જ માન્યો છે।”

Verse 29

त्वया पूर्वं सुरार्थाय प्रपीतः पयसांनिधिः । वातापिश्च तथा दैत्यो भक्षितो द्विजकण्टकः

પૂર્વે દેવોના હિતાર્થે તમે સમુદ્રનું જળ પી લીધું હતું; તેમજ બ્રાહ્મણોને કંટક સમાન દૈત્ય વાતાપિને પણ તમે ભક્ષી લીધો હતો।

Verse 30

तस्माद्गतिर्भवास्माकं सांप्रतं मुनिसत्तम । देवानामिह वर्णानां त्वमेव शरणं यतः

અતએવ, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, હવે તમે જ અમારી ગતિ અને શરણ બનો; કારણ કે અહીં દેવો અને વર્ણો માટે તમે જ એકમાત્ર આશ્રય છો।

Verse 31

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा स मुनिर्विप्रा विशेषेण प्रहर्षितः । अर्घ्यं दत्त्वा दिनेशाय ततः प्रोवाच सादरम्

સૂત બોલ્યા—હે બ્રાહ્મણો, તે સાંભળીને તે મુનિ વિશેષ આનંદિત થયો. દિનેશ (સૂર્યદેવ)ને અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને પછી સન્માનપૂર્વક બોલ્યો।

Verse 32

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोस्मि यन्मे त्वं गृहमागतः । तस्माद्ब्रूहि करिष्यामि तव वाक्यमखंडितम्

હું ધન્ય છું, હું અનુગ્રહિત થયો છું—કારણ કે તમે મારા ઘરે આવ્યા છો. તેથી કહો; તમારું વચન હું અખંડિત રીતે પૂર્ણ કરીશ।

Verse 33

भास्कर उवाच । एष विंध्याचलोऽस्माकं मार्गमावृत्य संस्थितः । स्पर्द्धया गिरिमुख्यस्य सुमेरोर्मुनिसतम

ભાસ્કર બોલ્યા—હે મુનિશ્રેષ્ઠ, પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ સુમેરુ સાથે સ્પર્ધા કરીને આ વિંધ્યાચલ અમારા માર્ગને ઢાંકી ઊભો રહ્યો છે।

Verse 34

सामाद्यैर्विविधोपायैस्तस्मादेनं निवारय । कालात्ययो यथा न स्याद्गतेर्भंगस्तथा कुरु

અતએવ સામ વગેરે વિવિધ ઉપાયોથી તેને રોકો. સમયનો વિલંબ ન થાય અને અમારી ગતિમાં ભંગ ન પડે તેમ કરો.

Verse 35

अगस्त्य उवाच । अहं ते वारयिष्यामि वर्धमानं कुलाचलम् । स्वस्थानं गच्छ तस्मात्त्वं सुखीभव दिवाकर

અગસ્ત્ય બોલ્યા—વર્ધમાન તે કૂલાચલને હું રોકી દઈશ. તેથી, હે દિવાકર, તું પોતાના સ્થાને જા અને સુખી રહેજે.

Verse 36

ततः स प्रेषितस्ते न भास्करस्तीक्ष्णदीधितिः । स्वं स्थानं प्रययौ हृष्टस्तमामंत्र्य मुनीश्वरम्

પછી તારા દ્વારા પ્રેરિત તીક્ષ્ણકિરણ ભાસ્કર મુનીશ્વરને વિદાય લઈને હર્ષપૂર્વક પોતાના સ્થાને પરત ગયો.

Verse 37

अगस्त्योऽपि द्रुतं गत्वा विंध्यं प्रोवाच सादरम् । न्यूनतां व्रज मद्वाक्याच्छीघ्रं पर्वतसत्तम

અગસ્ત્ય પણ ઝડપથી જઈ વિંધ્યને આદરથી બોલ્યા—હે પર્વતશ્રેષ્ઠ, મારા વચનથી તું તુરંત નીચી સ્થિતિ ધારણ કર.

Verse 38

दाक्षिणात्येषु तीर्थेषु स्नाने जाताद्य मे मतिः । तवायत्ता गिरे सैव तत्कुरुष्व यथोचितम्

આજે દક્ષિણના તીર્થોમાં સ્નાન કરવાનો મારો સંકલ્પ થયો છે. હે ગિરિ, એ યોજના તારા પર આધારિત છે; તેથી યથોચિત રીતે કર.

Verse 39

स तस्य वचनं श्रुत्वा विंध्यः पर्वतसत्तमः । अभजन्निम्नतां सद्यो विनयेन समन्वितः

તેના વચન સાંભળી પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ વિંધ્ય વિનયથી યુક્ત થઈ તત્ક્ષણે જ નમ્ર બની નીચો થયો।

Verse 40

अगस्त्योऽपि समासाद्य तस्यांतं दक्षिणं द्विजाः । त्वयैवं संस्थितेनाथ स्थातव्यमित्युवाच तम्

હે દ્વિજોઃ અગસ્ત્ય પણ તેના દક્ષિણ અંતે પહોંચી તેને કહ્યું—“હે નાથ, તું આ રીતે જ સ્થિર રહીશ.”

Verse 42

स तथेति प्रतिज्ञाय शापाद्भीतो नगोत्तमः । न जगाम पुनर्वृद्धिं तस्यागमनवांछया

નગોત્તમે “તથાસ્તુ” કહી પ્રતિજ્ઞા કરી; શાપથી ભયભીત થઈ અને તેના (અગસ્ત્યના) આગમનની ઇચ્છાથી તે ફરી વધ્યો નહીં।

Verse 43

सोऽपि तेनैवमार्गेण निवृत्तिं न करोति च । यावदद्यापि विप्रेंद्रा दक्षिणां दिशमाश्रित तः

અને તે (અગસ્ત્ય) પણ એ જ માર્ગે પાછો ફરતો નથી; હે વિપ્રશ્રેષ્ઠો, આજ સુધી તે દક્ષિણ દિશામાં જ આશ્રિત રહી રહ્યો છે।

Verse 44

अथ तत्रैव चानीय लोपामुद्रां मुनीश्वरः । समाहूय सहस्रांशुं ततः प्रोवाच सादरम्

પછી ત્યાં જ મુનીશ્વરે લોપામુદ્રાને લાવી, સહસ્રાંશુ સૂર્યદેવને બોલાવી, ત્યારબાદ આદરપૂર્વક કહ્યું।

Verse 45

तव वाक्यान्मया त्यक्तः स्वाश्रमस्तीक्ष्णदी धिते । तवार्थे च न गंतव्यं भूयस्तत्र कथंचन

હે તીક્ષ્ણદીધિતે! તારા વચનથી મેં મારું આશ્રમ ત્યાગ્યું. અને તારા હિતાર્થે હું ફરી કદી, કોઈ રીતે પણ, ત્યાં જઈશ નહિ.

Verse 46

तस्मान्मद्वचनाद्भानो चतुर्दश्यां मधौ सिते । यन्मया स्थापितं तत्र लिंगं पूज्यं हि तत्त्व या

અતએવ, હે ભાનુ! મારા વચન અનુસાર મધુ માસ (ચૈત્ર)ની શુક્લ ચતુર્દશીએ ત્યાં મેં સ્થાપિત કરેલું તે લિંગ તત્ત્વજ્ઞાન અને વિધિપૂર્વક અવશ્ય પૂજનીય છે.

Verse 47

भास्कर उवाच । एवं मुने करिष्यामि तव वाक्यादसंशयम् । पूजयिष्यामि तल्लिंगं वर्षांते स्वयमेव हि

ભાસ્કર બોલ્યા—હે મુનિ! તારા વચન અનુસાર હું નિઃસંદેહ એમ જ કરીશ. વર્ષાંતમાં હું સ્વયં તે લિંગની પૂજા કરીશ.

Verse 48

योऽन्यो हि तद्दिने लिंगं पूजयिष्यति मानवः । मम लोकं समासाद्य स भविष्यति मुक्तिभाक्

અને જે કોઈ અન્ય મનુષ્ય એ જ દિવસે તે લિંગની પૂજા કરશે, તે મારા લોકને પ્રાપ્ત કરીને મુક્તિનો ભાગી બનશે.

Verse 49

सूत उवाच । एतस्मात्कारणात्तत्र भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः । चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां सांनिध्यं कुरुते सदा

સૂત બોલ્યા—આ કારણથી જ ત્યાં તીક્ષ્ણદીધિતી ભગવાન (સૂર્ય) ચૈત્ર શુક્લ ચતુર્દશીએ સદા પોતાનું સાન્નિધ્ય પ્રગટ કરે છે.

Verse 50

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोस्मि द्विजोत्तमाः । भूयो वदत वै कश्चित्संदेहश्चे द्धृदि स्थितः

હે દ્વિજોત્તમો! તમે જે પૂછ્યું હતું તે બધું મેં કહી દીધું છે. છતાં જો હૃદયમાં કોઈ સંશય સ્થિર હોય, તો ફરીથી કહો—ફરી પૂછો.