Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

नान्योस्ति वारणे शक्तो विंधस्यास्य हि तं विना । अगस्त्यं ब्राह्मणश्रेष्ठं मित्रावरुणसंभवम्

Transliteration

nānyosti vāraṇe śakto viṃdhasyāsya hi taṃ vinā | agastyaṃ brāhmaṇaśreṣṭhaṃ mitrāvaruṇasaṃbhavam

Translation

તેમના વિના આ વિંધ્યને રોકવામાં બીજો કોઈ સમર્થ નથી— મિત્ર-વરুণથી ઉત્પન્ન બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ અગસ્ત્ય જ.

Word by Word

• न: not
• न: Sambandha (Negation particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation)

• अन्यः: another (person)
• अन्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अस्ति: is
• अस्ति: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु) → अस्ति
• Form: लट् (वर्तमान/Present); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वारणे: in stopping, in restraining
• वारणे: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; (विषय/प्रसङ्गे)

• शक्तः: capable
• शक्तः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शक्त (कृदन्त; शक् धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (अन्यः)

• विंधस्य: of Vindhya
• विंधस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विंध्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुं/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चय/हेतौ (indeed/for)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विना: without
• विना: Sambandha (Exclusion/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: अव्यय; वर्जनार्थक उपपद; तृतीया/द्वितीयार्थे प्रयोगः (without)

• अगस्त्यम्: Agastya
• अगस्त्यम्: Karma (Apposition to object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (तम् इत्यस्य समानाधिकरण/अप्पोजिशन)

• ब्राह्मणश्रेष्ठम्: the best of Brahmins
• ब्राह्मणश्रेष्ठम्: Karma (Appositional qualifier/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (ब्राह्मणेषु श्रेष्ठः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (अगस्त्यस्य विशेषणम्)

• मित्रावरुणसंभवम्: born of Mitra and Varuṇa
• मित्रावरुणसंभवम्: Karma (Appositional qualifier/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मित्र (प्रातिपदिक) + वरुण (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (मित्रावरुणयोः सम्भवः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (अगस्त्यम्)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vindhya; Agastya’s restraining locus

Type: peak

Visual Art Cues

Scene: Agastya stands before Vindhya, small yet radiant; the mountain bows or halts mid-rise; Sūrya’s path opens as a bright corridor in the sky.

Characters & Entities

• Vindhya
• Agastya
• Mitra
• Varuṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual authority rooted in tapas and dharma can restrain even immense natural forces.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse glorifies Agastya’s person and sanctity; the associated āśrama geography is implied rather than detailed here.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.