Adhyaya 197

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु नागरो द्विजसत्तमाः । विश्वावसुरिति ख्यातो वेदवेदांगपारगः

સૂતજીએ કહ્યું—તે જ સમયે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોય! ‘વિશ્વાવસુ’ નામે પ્રસિદ્ધ એક નાગર બ્રાહ્મણ હતા; તેઓ વેદ અને વેદાંગોમાં પારંગત હતા.

Verse 2

पश्चिमे वयसि प्राप्ते तस्य पुत्रो बभूव ह । परावसुरिति ख्यातस्तस्य प्राणसमः सदा

જ્યારે તેઓ વૃદ્ધાવસ્થાને પહોંચ્યા, ત્યારે તેમને એક પુત્ર થયો; તે ‘પરાવસુ’ નામે પ્રસિદ્ધ હતો અને સદા તેમને પ્રાણ સમાન પ્રિય હતો.

Verse 3

स वेदाध्ययनं चक्रे यौवने समुपस्थिते । वयस्यैः संमतैः सार्धं सदा हास्य परायणैः

યૌવન આવતાં તેણે વેદાધ્યયન કર્યું—પોતાના સમવયસ્ક, પ્રિય સાથીઓ સાથે, જે સદા હાસ્ય-વિનોદમાં પરાયણ રહેતા હતા.

Verse 4

कस्यचित्त्वथ कालस्य माघमास उपस्थिते । रात्रौ सोऽध्ययनं चक्र उपाध्यायगृहं गतः

પછી એક સમયે, માઘ માસ આવી પહોંચતાં, તે રાત્રે ઉપાધ્યાયના ગૃહે ગયો અને અધ્યયન કર્યું।

Verse 5

निशीथे स समुत्थाय सर्वैर्मि त्रैश्च रक्षितः । वेश्यागृहं समासाद्य प्रसुप्तो वेश्यया सह

મધ્યરાત્રે તે ઊઠ્યો; સર્વ મિત્રોના રક્ષણ સાથે વેશ્યાના ગૃહે પહોંચીને વેશ્યા સાથે શયન કરી નિદ્રા લીધી।

Verse 6

जलपूर्णं समाधाय जलपात्रं समीपगम् । निजाचमनयोग्यं च जलपानार्थमेव च

તેણે નજીક પાણીથી ભરેલું પાત્ર મૂક્યું—પોતાના આચમન માટે યોગ્ય અને માત્ર જલપાન માટે જ નિર્ધારિત।

Verse 7

निशाशेषे तु संप्राप्ते स पिपासासमाकुलः । निद्रालस्यसमोपेतः शय्यां त्यक्त्वा समुत्थितः

રાત લગભગ પૂરી થવા આવી ત્યારે, તે તરસથી વ્યાકુળ અને નિદ્રા-આળસથી ભારિત થઈ શય્યા છોડીને ઊભો થયો।

Verse 8

वेश्याया मद्यपात्रं तु ह्यधस्तात्सं व्यवस्थितम् । तदादाय पपौ मद्यं जलभ्रांत्या यदैव सः

પરંતુ નીચે વેશ્યાનું મદ્યપાત્ર મૂકેલું હતું; તેને ઉઠાવી તેણે પાણી સમજી મદ્ય પી લીધું।

Verse 9

तदा मद्यं परिज्ञाय पात्रं त्यक्त्वा सुदुःखितः । वैराग्यं परमं गत्वा प्रलापानकरो द्बहून्

ત્યારે તે મદ્ય છે એમ જાણી તેણે પાત્ર ફેંકી દીધું અને અત્યંત દુઃખિત થયો. પરમ વૈરાગ્ય પામી તે અનેક વિલાપ કરવા લાગ્યો.

Verse 10

अहो निद्रान्वितेनाद्य किं मया विकृतं कृतम् । यदद्य मद्यमापीतं जलभ्रांत्या विगर्हितम्

“અહો! નિદ્રાથી આવૃત થઈ આજે મેં કેવું વિકૃત કર્મ કરી નાખ્યું! જળ સમજીને નિંદિત મદ્ય પી લીધું.”

Verse 11

किं करोमि क्व गच्छामि कथं शुद्धिर्भवेन्मम । प्रायश्चित्तं करिष्यामि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम्

“હું શું કરું, ક્યાં જાઉં? મારી શુદ્ધિ કેવી રીતે થશે? અતિ દુષ્કર હોય તો પણ હું પ્રાયશ્ચિત્ત કરીશ.”

Verse 12

एवं निश्चित्य मनसा प्रभाते समुपस्थिते । शंखतीर्थं समासाद्य कृत्वा स्नानं तथा परम्

આ રીતે મનમાં નક્કી કરીને પ્રભાત થતાં તે શંખતીર્થ પહોંચ્યો અને ત્યાં ઉત્તમ શુદ્ધિકારક સ્નાન કર્યું.

Verse 13

सशिखं वपनं पश्चात्कारयित्वा त्वरावितः । गतश्च तिष्ठते यत्र ब्रह्मघोषपरायणः

પછી શિખા રાખીને તેણે વપન કરાવ્યું; ત્યારબાદ ઉતાવળે તે ત્યાં ગયો જ્યાં બ્રહ્મઘોષમાં પરાયણ પુરુષ નિવાસ કરતો હતો.

Verse 14

उपाध्यायः सशिष्यश्च ब्रह्मस्थानं समाश्रितः । स गत्वा दूरतः स्थित्वा संनिविष्टो यथान्त्यजः

ઉપાધ્યાય શિષ્યসহ બ્રહ્મસ્થાને નિવાસ કરતા હતા. તે ત્યાં જઈ દૂર ઊભો રહ્યો અને પોતાના દોષથી લજ્જિત થઈ જાણે અંત્યજની જેમ બેસી ગયો.

Verse 15

श्मश्रुमूर्धजहीनस्तु यदा मित्रैर्विलोकितः । तदा हास्याद्धतो मूर्ध्नि हस्ताग्रैश्च मुहुर्मुहुः

મિત્રોએ તેને દાઢી અને માથાના વાળ વિહોણો જોઈ હસી પડ્યા; ઉપહાસમાં વારંવાર આંગળીઓના અગ્રભાગથી તેના મસ્તકના શિખર પર ઠોકા માર્યા.

Verse 16

उपाध्यायस्तु तं दृष्ट्वा दीनं बाष्पपरिप्लुतम् । श्मश्रुमूर्धजसंत्यक्तं ततः प्रोवाच सादरम्

ઉપાધ્યાયે તેને દીન, આંસુઓથી ભીંજાયેલો અને દાઢી તથા માથાના વાળ ત્યજી દીધેલો જોઈ, પછી સ્નેહપૂર્વક આદરથી કહ્યું.

Verse 17

किमद्य वत्स दूरे त्वमुपविष्टस्तु दैन्यधृक् । एहि मे संनिधौ ब्रूहि पराभूतोऽसि केन वा

“વત્સ, આજે શું થયું? તું એટલો દૈન્ય ધારણ કરીને દૂર કેમ બેઠો છે? મારી નજીક આવ; કહો—તને કોણે અપમાનિત કર્યો?”

Verse 18

परावसुरुवाच । अयोग्योऽहं गुरो जातः सेवायास्तव सांप्रतम् । वेश्याया मंदिरस्थेन ज्ञात्वा निजकमंडलुम्

પરાવસુ બોલ્યો—“ગુરુદેવ, હવે હું તમારી સેવામાં અયોગ્ય થયો છું. વેશ્યાના ઘરમાં રહેતાં મારા પોતાના કમંડલુના પ્રસંગથી (દોષ) મને જાણ થયો.”

Verse 19

वेश्याया मद्यपात्रं तु मद्यपूर्णं प्रगृह्य च । तस्माद्देहि विभो मह्यं प्रायश्चित्तं विशुद्धये

મેં વેશ્યાનું દારૂથી ભરેલું મદ્યપાત્ર ઉઠાવી લીધું. તેથી હે વિભો, મારી શુદ્ધિ માટે મને પ્રાયશ્ચિત્ત આપો.

Verse 20

धर्मद्रोणेषु यत्प्रोक्तं तत्करिष्याम्यसंशयम्

ધર્મગ્રંથોમાં જે કહેલું છે, તે હું નિઃસંદેહ કરીશ.

Verse 21

अथ तं बटवः प्रोचुर्वयस्यास्तस्य ये स्थिताः । हास्यं कृत्वा प्रकामाश्च वेश्या या गुरुसंनिधौ

પછી તેની પાસે ઊભેલા તેના સાથી બટુઓએ બહુ હાસ્ય-પરिहास કરીને, ગુરુની સાન્નિધ્યમાં રહેલી તે વેશ્યા વિષે તેને કહ્યું.

Verse 22

या एषा नृपतेः कन्या ख्याता रत्नावती जने । अस्याः स्तनौ गृहीत्वा त्वमधरं पिबसि द्रुतम् । ततस्ते स्याद्विशुद्धिश्च नान्यथा प्रभविष्यति

આ રાજાની કન્યા છે, જે લોકોમાં ‘રત્નાવતી’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. તેના સ્તનો પકડીને તું ઝડપથી તેના અધરોનું પાન કર; ત્યારે તને શુદ્ધિ થશે, અન્યથા નહીં.

Verse 23

परावसुरुवाच । न वयस्या नर्मकालो विषमे मम संस्थिते । ममोपरि यदि स्नेहो वालमित्रत्वसंभवः । तदानीय द्विजानन्यान्वदध्वं निष्कृतिं मम

પરાવસુ બોલ્યો— મિત્રો, હું ભારે સંકટમાં છું; આ હાસ્ય-પરिहासનો સમય નથી. બાળમિત્રતાથી જો તમારો મારા પર સ્નેહ હોય, તો અન્ય બ્રાહ્મણોને લાવી મારી નિષ્કૃતિનું યોગ્ય પ્રાયશ્ચિત્ત કહો.

Verse 24

अथ ते नर्ममुत्सृज्य तद्दुःखेन च दुःखिताः । विश्वावसुं समासाद्य तद्वृत्तांतमथाब्रुवन्

પછી તેઓ હાસ્ય-વિનોદ ત્યજી, તેના દુઃખથી પોતે પણ દુઃખિત થયા. વિશ્વાવસુને મળીને જે કંઈ બન્યું તેનું સમગ્ર વર્તાંત કહી સંભળાવ્યું.

Verse 25

सोऽपि तेषां समाकर्ण्य तत्कर्णकटुकं वचः । सभार्यः प्रययौ तत्र यत्र पुत्रो व्यवस्थितः

તેમના કાનને કઠોર અને કડવા લાગતા વચનો સાંભળીને તે પણ પત્ની સાથે ત્યાં ગયો, જ્યાં તેનો પુત્ર નિવાસ કરતો હતો.

Verse 26

दुःखेन महता युक्तः स्खलमानः पदेपदे । वृद्धभावात्तथा शोकात्पुत्राकृत्यसमुद्भवात्

તે મહાદુઃખથી ભરાઈ, પગલે પગલે લથડાતો ચાલ્યો—વૃદ્ધાવસ્થાના કારણે અને પુત્રના કુકર્મથી ઉપજેલા શોકના કારણે.

Verse 27

ततस्तौ प्रोचतुः पुत्रं बाष्पगद्गदया गिरा । दंपती बहुशोकार्तौ हा पुत्र किमिदं कृतम् । सोऽपि सर्वं समाचख्यौ ताभ्यां वृतांतमात्मनः

પછી બહુ શોકથી વ્યાકુળ દંપતીએ આંસુઓથી ગદગદ વાણીમાં પુત્રને કહ્યું—“હાય પુત્ર! આ તું શું કરી બેઠો?” અને તેણે પણ પોતાના પર જે વીત્યું તેનું સર્વ વર્તાંત તેમને કહી સંભળાવ્યું.

Verse 28

प्रायश्चित्तं करिष्यामि तस्मादात्मविशुद्धये । ततो विश्वावसुर्विप्रान्स्मार्ताञ्छ्रुतिसमन्वितान् । तदर्थमानयामास वेदविद्याविचक्षणान्

તે બોલ્યો—“અતએવ આત્મશુદ્ધિ માટે હું પ્રાયશ્ચિત્ત કરીશ.” ત્યારબાદ વિશ્વાવસુએ એ જ હેતુથી શ્રુતિસમન્વિત, સ્મૃતિશાસ્ત્રના અધિકારી અને વેદવિદ્યામાં નિપુણ એવા બ્રાહ્મણોને બોલાવી લાવ્યા.

Verse 29

ततः परावसुस्तेषां पुरः स्थित्वा कृतांजलिः । प्रोवाच स्वादितं मद्यं मया रात्रावजानता । वेश्या भांडं समादाय ज्ञात्वा निजकमंडलुम्

પછી પરાવસુ તેમના સમક્ષ હાથ જોડીને ઊભો રહી બોલ્યો— “રાત્રે અજાણતાં મેં મદ્યનો સ્વાદ લીધો. એક વેશ્યાએ એક પાત્ર ઉઠાવી, તેને મારું પોતાનું કમંડલુ જાણીને…”

Verse 31

एवमुक्तास्ततस्तेन विप्रास्ते स्मृतिवादिनः । धर्मशास्त्रं समालोक्य ततः प्रोचुश्च तं द्विजाः

તેના આમ કહ્યા પછી, સ્મૃતિના વ્યાખ્યાતા તે વિપ્રોએ ધર્મશાસ્ત્ર જોઈને, પછી તે દ્વિજને કહ્યું.

Verse 32

अतिमानादतिक्रोधात्स्नेहाद्वा यदि वा भयात् । प्रायश्चित्तमनर्हं तु ददत्तत्पापमश्नुते

અતિમાન, અતિક્રોધ, સ્નેહ અથવા ભયથી—જે અયોગ્યને પ્રાયશ્ચિત્ત આપે, તે આપનાર જ તે પાપ ભોગવે છે.

Verse 33

प्रायश्चित्तं प्रदास्यामस्तस्माद्युक्तं वयं तव । यदि शक्नोषि तत्कर्तुं तत्कुरुष्व समाहितः

અતએવ અમે તને યોગ્ય પ્રાયશ્ચિત્ત નિર્ધારિત કરીશું. જો તું તે કરી શકે, તો સ્થિરચિત્ત અને સંયમથી તેને કર.

Verse 34

परावसुरुवाच । करोमि वो न चेद्वाक्यं तत्पृच्छामि कुतो द्विजाः । नाहं केनापि संदृष्टो मद्यपानं समाचरन्

પરાવસુ બોલ્યો— “હું તમારું વચન પાળું છું; પરંતુ હે દ્વિજગણ, પૂછું છું—આ કેવી રીતે જાણાયું? મદ્યપાન કરતાં મને કોઈએ જોયો નથી।”

Verse 35

तस्माद्ब्रूत यथार्हं मे प्रायश्चित्तं विशुद्धये । अपि प्राणहरं रौद्रं नो चेत्पापमवाप्स्यथ

અતએવ મારી શુદ્ધિ માટે યથોચિત પ્રાયશ્ચિત્ત મને કહો—તે ઉગ્ર અને પ્રાણહર હોય તોય; નહીંતર તમને પાપ લાગશે.

Verse 36

ब्राह्मणा ऊचुः । बुध्यमानो द्विजो यस्तु मद्यपानं समाचरेत् । तावन्मात्रं हिरण्यं च तप्तं पीत्वा विशुध्यति

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—જે દ્વિજ જાણીને મદ્યપાન કરે, તે એટલી જ માત્રામાં તપ્ત ગલિત સોનું પીવાથી શુદ્ધ થાય છે.

Verse 37

अज्ञानतो यदा पीतं मद्यं विप्रेण कर्हिचित् । अग्नितुल्यं घृतं पीत्वा तावन्मात्रं विशुध्यति

પરંતુ જો ક્યારેક વિપ્રે અજ્ઞાનવશ મદ્ય પીધું હોય, તો તે એટલી જ માત્રામાં અગ્નિસમાન તપ્ત ઘી પીવાથી શુદ્ધ થાય છે.

Verse 38

एवं ते सर्वमाख्यातं प्रायश्चित्तं विशुद्धये । यदि शक्तोषि चेत्कर्तुं कुरुष्व त्वं द्विजोत्तम

આ રીતે શુદ્ધિ માટેનું સમગ્ર પ્રાયશ્ચિત્ત તને કહેલું છે. જો તું તે કરવા સમર્થ હોય, તો હે દ્વિજોત્તમ, તે કર.

Verse 39

परावसुरुवाच । गंडूषमेकं मद्यस्य मया पीतं द्विजोत्तमाः । तावन्मात्रं पिबाम्येव घृतं वह्निसमं कृतम्

પરાવસુએ કહ્યું—હે દ્વિજોત્તમો, મેં મદ્યનો માત્ર એક ગંડૂષ (એક મોઢાભર) પીધો છે. તેથી હું એટલી જ માત્રામાં અગ્નિસમાન તપ્ત ઘી જ પીશ.

Verse 40

युष्मदादेशतोऽद्यैव स्वशरीरविशुद्धये । विश्वावसुश्च तच्छ्रुत्वा वज्रपातोपमं वचः

“તમારા આદેશથી, આજ જ, મારા શરીરની શુદ્ધિ માટે…” આ વચન સાંભળીને વિશ્વાવસુને જાણે વજ્રપાત સમો આઘાત થયો।

Verse 41

विप्राणां चाथ पुत्रस्य तदोवाच सुदुःखितः । कृत्वाश्रुमोक्षणं भूरि बाष्पगद्गदया गिरा

પછી તે અત્યંત દુઃખિત થઈ બ્રાહ્મણોને અને પોતાના પુત્રને બોલ્યો. ઘણાં આંસુ વહાવી, રડવાથી ગદગદ થયેલી વાણીથી કહ્યું।

Verse 42

सर्वस्वमपि दास्यामि पुत्रस्यास्य विशुद्धये । प्रायश्चित्तं समाचर्तुं न दास्यामि कथंचन

“આ પુત્રની શુદ્ધિ માટે હું મારું સર્વસ્વ પણ આપી દઈશ; પરંતુ પ્રાયશ્ચિત્ત કરવા માટે હું ક્યારેય મંજૂરી આપશ નહીં।”

Verse 43

अश्राद्धेयो विपांक्तेयः सपुत्रो वा भवाम्यहम् । स्थानं वा संत्यजाम्येतत्पुत्र मैवं समाचर

“હું પુત્રসহ શ્રાદ્ધ માટે અયોગ્ય અને બ્રાહ્મણપંક્તિમાં બેસવા અયોગ્ય બની જાઉં, અથવા આ સ્થાન ત્યજી દઉં; હે પુત્ર, આવું ન કર।”

Verse 44

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पितुर्विघ्नकरं परम् । प्रायश्चित्तस्य सस्नेहं पुत्रो वचनमब्रवीत्

પિતાના તે વચન સાંભળીને—જે પ્રાયશ્ચિત્તમાં મહા વિઘ્નરૂપ હતા—પુત્રે સ્નેહપૂર્વક પ્રાયશ્ચિત્ત વિષે કહ્યું।

Verse 45

त्यज तात मम स्नेहं मा विघ्नं मे समाचर । प्रायश्चित्तं करिष्यामि निश्चयोऽयं मया कृतः

પુત્રે કહ્યું—પિતાજી, મારા પ્રત્યેનો સ્નેહ ત્યજી દો; મારા માર્ગમાં વિઘ્ન ન કરશો. હું પ્રાયશ્ચિત્ત કરીશ—આ નિશ્ચય મેં કર્યો છે.

Verse 46

मातोवाच । यदि पुत्र त्वया कार्यं प्रायश्चित्तं विशुद्धये । तदहं पतिना सार्धं प्रवेक्ष्यामि पुरोऽनलम्

માતાએ કહ્યું—પુત્ર, જો શુદ્ધિ માટે તારે પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જ પડે, તો હું તારા પિતાની સાથે તારા પહેલાં જ તે પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પ્રવેશ કરીશ.

Verse 47

त्वां द्रष्टुं नैव शक्रोमि पिबंतमग्निवद्घृतम् । पश्चात्प्राणपरित्यक्तं सत्येना त्मानमालभे

અગ્નિ સમાન ઘૃત પીતા તને હું જોઈ શકતી નથી. તું પ્રાણ ત્યાગ્યા પછી, સત્યના બળથી હું પણ મારું જીવન ત્યજી દઈશ.

Verse 48

पितोवाच । युक्तं पुत्रानया प्रोक्तं मात्रा तव हितं तथा । ममापि संमतं ह्येतत्करिष्यामि न संशयः

પિતાએ કહ્યું—પુત્ર, તારી માતાએ જે કહ્યું તે યોગ્ય છે અને ખરેખર તારા હિત માટે છે. મને પણ આ માન્ય છે; હું પણ એ કરીશ—કોઈ સંશય નથી.

Verse 49

तच्छ्रुत्वा तं समायाता वृत्तांतं दुःखसंयुताः

એ વાત સાંભળીને તેઓ બધા દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ ત્યાં એકત્ર થયા.

Verse 51

पुत्रं प्रबोधयामासुः प्रायश्चित्तनिवृत्तये । तदा न शक्नुवंति स्म निवर्तयितुमं जसा

પ્રાયશ્ચિત્તથી નિવૃત્ત થાય એમ કહી તેમણે પુત્રને સમજાવ્યો; છતાં ત્યારે પણ તેને સહેલાઈથી પાછો ફેરવી શક્યા નહિ।

Verse 52

तावुभौ च पितापुत्रौ प्राणत्यागकृतादरौ

આ રીતે પિતા અને પુત્ર—બન્ને—પ્રાણત્યાગ કરવા દૃઢ નિશ્ચયથી તત્પર બન્યા।

Verse 53

ततो वास्तुपदं जग्मुः सर्वज्ञो यत्र तिष्ठति । भर्तृयज्ञो महाभागः सर्वसंदेह वारकः

પછી તેઓ વાસ્તુપદ ગયા, જ્યાં સર્વજ્ઞ મહાભાગ ભર્તૃયજ્ઞ નિવાસ કરતા—જે સર્વ સંશયો દૂર કરનાર હતા।

Verse 54

तस्य सर्वं समाचख्युः परावसुसमुद्भवम् । वृत्तांतं मद्यपानोत्थं यन्मित्रैस्तस्य कीर्तितम्

તેમણે તેને બધું જ કહી સંભળાવ્યું—પરાવસુથી ઉદ્ભવેલો સમગ્ર પ્રસંગ, મદ્યપાનથી જન્મેલો તે વર્તાંત, જેમ તેના મિત્રોએ વર્ણવ્યો હતો।

Verse 55

प्रायश्चित्तं तु हास्येन यच्च स्मार्तैः प्रकीर्तितम् । विश्वावसोश्च संकल्पं वह्निसाधनसंभवम्

સ્માર્તોએ ઉપહાસથી જે પ્રાયશ્ચિત્ત કહ્યું હતું તે પણ તેમણે નિવેદન કર્યું; તેમજ વહ્નિસાધનથી ઉત્પન્ન વિશ્વાવસુનો સંકલ્પ પણ।

Verse 56

सपत्नीकस्य मित्राणां यच्च दुःखमुपस्थितम् । निवेद्य तत्तथा प्रोचुर्भू योऽपिविनयान्वितम्

પત્નીઓ સહિત મિત્રોને આવેલું દુઃખ પણ તેમણે નિવેદન કર્યું; પછી તેઓ વિનયપૂર્વક ફરી બોલ્યા।

Verse 57

अतीतं वर्तमानं च भविष्यद्वापि यद्भवेत् । न तेऽस्त्यविदितं किंचित्सर्वं जानीमहे वयम्

ભૂત, વર્તમાન અને ભવિષ્યમાં જે કંઈ થાય—તમને કશું અજાણ નથી; અમે તમને સર્વજ્ઞ માનીએ છીએ।

Verse 58

एतच्च नगरं सर्वं विश्वावसुकृतेऽधुना । संशयं परमं प्राप्तं तेन प्राप्तास्तवांतिकम्

હમણાં વિશ્વાવસુએ કરેલા કાર્યથી આ આખું નગર ઘોર સંશયમાં પડી ગયું છે; તેથી અમે તમારી પાસે આવ્યા છીએ।

Verse 59

तस्माद्ब्रूहि महाभाग यद्यस्त्यपरमेव हि । प्रायश्चित्तं द्विजस्यास्य मद्यपानविशुद्धये

અતએવ, હે મહાભાગ, જો કોઈ પરમ ઉપાય હોય તો કહો—આ દ્વિજને મદ્યપાનના દોષથી શુદ્ધ કરવા કયું પ્રાયશ્ચિત્ત છે?

Verse 60

न ते ह्यविदितं किंचित्तव वेदसमुद्भवम् । भर्तृयज्ञो विहस्योच्चैस्ततो वचनमब्रवीत्

વેદમાંથી ઉત્પન્ન કોઈ વાત તમને અજાણી નથી. ત્યારે ભર્તૃયજ્ઞ ઊંચે હસીને આ વચન બોલ્યો।

Verse 61

ब्राह्मणस्यास्य शुद्ध्यर्थमप्ययुपायः सुखावहः । विद्यमानोऽपि नास्त्येव मतिरेषा स्थिता मम

આ બ્રાહ્મણની શુદ્ધિ માટે સુખદ ઉપાય નિશ્ચયે છે; છતાં તે હાજર હોવા છતાં જાણે નથી—એવી મારી દૃઢ મતિ છે.

Verse 62

ब्राह्मणा ऊचुः पूर्वापरविरोधे नवाक्यमेतन्महामते । कथमस्ति कथं नास्ति तस्मात्त्वं वक्तुमर्हसि । विस्मयोऽयं महाञ्जातः सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—હે મહામતિ! આ વાક્ય નવું છે અને પૂર્વાપર સાથે વિરોધી લાગે છે. કેવી રીતે છે, કેવી રીતે નથી? તેથી તમે સમજાવો. સર્વ દ્વિજોમાં મહાન આશ્ચર્ય થયું છે.

Verse 63

भर्तृयज्ञ उवाच । जपच्छिद्रं तपश्छिद्रं यच्छिद्रं यज्ञकर्मणि । सर्वं भवति निश्छिद्रं यस्य चेच्छंति ब्राह्मणाः

ભર્તૃયજ્ઞે કહ્યું—જપમાં દોષ, તપમાં દોષ અને યજ્ઞકર્મમાં જે કોઈ ખામી હોય—જેનાં માટે બ્રાહ્મણો ઇચ્છે અને અનુમોદન કરે, તેના માટે તે બધું નિર્દોષ બની જાય છે.

Verse 64

अच्छिद्रमिति यद्वाक्यं वदंति क्षितिदेवताः । विशेषान्नागरोद्भूतास्तत्तथैव न चान्यथा

‘અચ્છિદ્ર’ એવું વાક્ય ક્ષિતિદેવતા (બ્રાહ્મણો) કહે છે; પરંતુ નાગર પરંપરામાં ઉત્પન્ન થયેલા વિશેષ છે—અતએવ વાત એવી જ છે, અન્યથા નહીં.

Verse 65

तथा च ब्रह्मशालायां संस्थितैर्यदुदाहृतम् । नान्यथा तत्परिज्ञेयं हास्येनापि स्मृतिं विना

અને બ્રહ્મશાળામાં બેઠેલાઓએ જે ઉચ્ચાર્યું, તે જ અર્થમાં સમજવું, અન્યથા નહીં; તે હાસ્યમાં પણ કહેવાયું હોય તો સ્મૃતિ-પ્રમાણ વિના સ્વીકારવું નહીં.

Verse 66

स एष हास्यभावेन प्रोक्तो मित्रैः परावसुः

આ પરાવસુને તેના મિત્રોએ હાસ્યભાવથી જ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

Verse 67

रत्नवत्याः स्तनौ गृह्य यद्यास्वादयतेऽधरम् । तद्भविष्यति मे शुद्धिर्मद्यपान समुद्भवा

જો તે રત્નવતીના સ્તનો પકડી તેના અધરનો આસ્વાદ લે, તો મદ્યપાનથી ઉપજેલી મારી અશુદ્ધિ શુદ્ધ થશે.

Verse 68

तदुपायो मया प्रोक्तो विप्रस्यास्य सुखावहः । पराशरमतेनैव करोति यदि शुध्यति

આ બ્રાહ્મણના સુખ માટે મેં આ ઉપાય કહ્યો છે; પરાશરના મત મુજબ કરે તો તે શુદ્ધ થાય છે.

Verse 69

ब्राह्मणा ऊचुः । यद्येतच्छुणुते राजा वाक्यमीर्ष्यापरायणः । तत्सर्वेषां वधं कुर्याद्विप्राणामन्यथा भवेत्

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—ઈર્ષ્યામાં તત્પર રાજા આ વચન સાંભળે તો તે અમા સર્વ બ્રાહ્મણોનો વધ કરી શકે; નહીંતર પરિણામ ભિન્ન થશે.

Verse 70

तस्मात्करोतु चाभीष्टमेष विप्रः परावसुः । मातापितृसमोपेतो वयं यास्यामहे गृहम्

અતએવ આ બ્રાહ્મણ પરાવસુને ઇચ્છિત કાર્ય કરવા દો; અમે માતા-પિતા સાથે ઘરે જઈશું.

Verse 71

भर्तृयज्ञ उवाच । स राजा नीतिमान्विज्ञः सर्वधर्मपरायणः । भक्तो देवद्विजानां च सर्वशास्त्र विचक्षणः

ભર્તૃયજ્ઞ બોલ્યા—એ રાજા નીતિમાન, વિવેકી, સર્વધર્મપરાયણ છે. દેવો અને દ્વિજોના ભક્ત છે અને સર્વ શાસ્ત્રોમાં નિપુણ છે.

Verse 72

तस्मान्मया समं सर्वे नागरायांतु तद्ग्रहे

અતએવ, મારી સાથે નગરના સર્વ લોકો નગરમાં આવેલા તેના ઘરે જાઓ.

Verse 73

मध्यगं पुरतः कृत्वा तद्वक्त्रेण च तत्पुरः । कथयंतु च वृत्तांतं मद्यपान समुद्भवम्

તેને મધ્યમાં રાખીને આગળ લાવો, અને રાજાની હાજરીમાં તેના જ મુખેથી મદ્યપાનથી ઉપજેલો સમગ્ર વૃત્તાંત કહેવડાવો.

Verse 74

परावसोश्च यत्प्रोक्तं वयस्यैर्हास्यमाश्रितैः । पराशरसमुत्थं च यद्वाक्यं तत्स्मृतेः परम्

પરાવસુને તેના સાથીઓએ હાસ્યમાં જે કહ્યું, અને પરાશરથી ઉત્પન્ન થયેલું જે વચન—તે માત્ર સ્મૃતિ કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ, પ્રમાણરૂપ છે.

Verse 75

तच्छ्रुत्वा यदि भूपाल ईर्ष्या लोभसमन्वितः । भविष्यति ततोऽहं तं धारयिष्यामि सत्पथे

આ સાંભળીને જો રાજા ઈર્ષ્યા અને લોભથી યુક્ત થાય, તો હું તેને રોકીને સત્પથ પર સ્થિર રાખીશ.

Verse 76

सूतौवाच । ततस्ते नागराः सर्वे सन्तोषं परमं गताः । साधुवादैः समभ्यर्च्य भर्तृयज्ञं पृथग्विधैः

સૂતજી બોલ્યા—પછી તે બધા નગરવાસીઓ પરમ સંતોષને પામ્યા. અનેક પ્રકારના ‘સાધુ સાધુ’ જયઘોષ અને આશીર્વચનો દ્વારા ભર્તૃયજ્ઞનું પૂજન કરી તેમને પ્રણામ કર્યો.

Verse 77

तेनैव सहितं तूर्णं मध्ये कृत्वा च मध्यगम् । गर्त्तातीर्थसमुद्भूतं वेदवेदांगपारगम्

તેમને સાથે લઈ ત્વરિત રીતે તેમને પોતાના મધ્યમાં બેસાડી તેઓ આગળ વધ્યા. ગર્ત્તા-તીર્થ સાથે સંબંધિત રીતે પ્રગટ થયેલા, વેદ અને વેદાંગોમાં પારંગત તે મહાત્માને તેઓ આગળ લાવ્યા.

Verse 78

स्मृतिज्ञं लक्षणज्ञं तमाहिताग्निं यशस्विनम् । यष्टारं बहुयज्ञानां भर्तृयज्ञमते स्थितम्

તેઓ સ્મૃતિશાસ્ત્રના જ્ઞાતા, શુભલક્ષણોના જાણકાર, આહિતાગ્નિ અને યશસ્વી હતા. અનેક યજ્ઞોના કર્તા અને ભર્તૃયજ્ઞના યજ્ઞમાર્ગમાં સ્થિત હતા.

Verse 79

आनर्तेनापि भूपेन स्वर्गभ्रष्टेन वै पुरा । कर्णोत्पलाजनित्रेण यश्च पूर्वं चिरन्तनः

પૂર્વકાળમાં સ્વર્ગભ્રષ્ટ થયેલા આનર્તદેશના રાજાએ પણ આ ચિરપ્રસિદ્ધ, વંદનીય મહાપુરુષને સન્માન/પ્રતિષ્ઠા આપી હતી; તેઓ કર્ણોત્પલાજનિત્રા-વંશમાં જન્મેલા હતા.

Verse 80

चमत्कारपुरे न्यस्तः स्थानेऽस्मिन्विप्रगौरवात् । येन सिध्यंति कार्याणि सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

વૈપ્રગૌરવ માટે આ જ સ્થાને ચમત્કારપુરમાં તેમને પ્રતિષ્ઠિત કરવામાં આવ્યા. જેમના દ્વારા સર્વ દ્વિજોના કાર્યો સિદ્ધ થાય છે.

Verse 81

तथा चैव तु चान्यानि चमत्कारपुरस्य च । हरिभद्राभिधानं तं भर्तृयज्ञसमन्वितम्

તેમ જ ચમત્કારપુર સાથે સંબંધિત અન્ય વર્ણનોમાં પણ તે ‘હરિભદ્ર’ નામે પ્રસિદ્ધ છે—ભર્તૃયજ્ઞ-વ્રતથી યુક્ત.

Verse 82

कृत्वा ते नागराः सर्वे राजद्वारमुपागताः । परावसुं समादाय मातापितृसमन्वितम्

એમ કરીને બધા નાગરિકો રાજદ્વારે આવ્યા અને માતા-પિતા સહિત પરાવસુને સાથે લઈ આવ્યા.

Verse 83

अथ द्वाःस्थो द्रुतं गत्वा भूपतेस्तान्न्यवेदयत् । ब्राह्मणान्भर्तृयज्ञेन हरिभद्रेण संयुतान्

પછી દ્વારપાલ ઝડપથી જઈ રાજાને જાણ કર્યુ—“ભર્તૃયજ્ઞસંબંધિત હરિભદ્ર સાથે બ્રાહ્મણો આવ્યા છે.”

Verse 84

आनर्तोऽपि च ताञ्छ्रुत्वा राजद्वारसमागतान् । पुरोधसा समायुक्तः संमुखं प्रययौ तदा

તેઓ રાજદ્વારે આવ્યા છે એમ સાંભળીને રાજા આનર્ત પણ પુરોહિત સાથે ત્યારે સામે જઈ તેમને મળવા ગયો.

Verse 85

दत्त्वार्घं मधुपर्कं च विष्टरं गां तथा नृपः । प्रथमं भर्तृयज्ञाय हरिभद्राय वै ततः

રાજાએ અર્ઘ્ય, મધુપર્ક, આસન અને ગાય અર્પણ કરી—સૌ પ્રથમ ભર્તૃયજ્ઞના અનુષ્ઠાતા હરિભદ્રને, પછી અન્યને.

Verse 86

चतुर्णां मुद्गहस्तानां तथान्येषां द्विजन्मनाम् । आद्यऋग्यजुःसाम्नां च प्रगृह्याशीर्वचः परम्

ચાર ‘મુદ્ગહસ્ત’ બ્રાહ્મણો તથા અન્ય દ્વિજ—ઋગ્, યજુઃ અને સામ શાખાના શ્રેષ્ઠ—તેમની પાસેથી તેણે પરમ આશીર્વાદવચનો ગ્રહણ કર્યા.

Verse 88

तथा तेषूपविष्टेषु सर्वेषु पृथिवीपतिः । उपविश्य धरापृष्ठे कृतांजलिर भाषत

જ્યારે તેઓ સર્વે આ રીતે આસનસ્થ થયા, ત્યારે પૃથ્વીપતિ રાજા પણ ધરા પર બેસી, કરજોડીને વિનયપૂર્વક બોલ્યો.

Verse 89

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यन्मे गृहमुपागतः । सर्वोऽयं नागरो लोको भर्तृयज्ञसमन्वितः

“હું ધન્ય છું, હું અનુકંપિત થયો છું—કારણ કે આપ મારા ગૃહે પધાર્યા છો. આ સમગ્ર નાગર લોકસમુદાય ભર્તૃ-યજ્ઞના અનુષ્ઠાનમાં એકત્ર અને એકમન છે.”

Verse 90

तदादिशतु मां लोको यत्कृत्यं प्रकरोमि वः । अदेयमपि यच्छामि गृहायातस्य सांप्रतम्

“સભા મને આદેશ આપે કે આપના માટે કયું કર્તવ્ય હું કરું. હવે આપ ગૃહે આવ્યા છો તેથી, જે અદેય હોય તે પણ હું અર્પણ કરી દઈશ.”

Verse 91

अगम्यमपि यास्यामि करिष्येऽकृत्यमेव च । तच्छ्रुत्वा हरिभद्रः स समुत्थाय त्वरान्वितः

“અગમ્ય સ્થાને પણ હું જઈશ, અને જે અકર્તવ્ય હોય તે પણ કરીશ.” આ સાંભળીને હરિભદ્ર તત્કાળ ત્વરાથી ઊભો થયો.

Verse 92

पप्रच्छाद्यांस्तदर्थं च बह्वृचांस्तदनंतरम् । अध्वर्यूंश्चैव छांदोग्याननुज्ञातश्च तैस्तदा

પછી તેણે તે વિષય અંગે બહ્વૃચોમાં શ્રેષ્ઠોને પૂછ્યું. ત્યારબાદ અધ્વર્યુઓ અને છાન્દોગ્યોને પણ પરામર્શ કરી, તેમની અનુમતિ મેળવી આગળ પ્રવૃત્ત થયો.

Verse 93

प्राणरुद्रान्वदंत्वाद्या जीवसूक्तं च बह्वृचाः । एषां चैव पृथिव्यादिसवनं यत्पुरा कृतम्

“અગ્રગણ્યજન પ્રાણ-રુદ્રોનું પાઠ કરે, અને બહ્વૃચો જીવ-સૂક્તનું પાઠ કરે. તેમજ આ ક્રિયાઓ માટે ‘પૃથિવી-આદિ’ સવન પણ પૂર્વે જેમ કરાયું હતું તેમ જ કરાવવું.”

Verse 94

पठन्त्वध्वर्यवः सर्वे छांदोग्याश्च पृथक्पृथक् । मधुच्युतेन संयुक्तं प्रपठन्तु च सिद्धये

“બધા અધ્વર્યુઓ અને છાન્દોગ્યોએ પોતપોતાની રીત મુજબ અલગ અલગ પાઠ કરવો. અને સિદ્ધિ માટે ‘મધુચ્યૂત’ સાથે સંયુક્ત કરીને પણ પાઠ કરવો.”

Verse 95

भर्तृयज्ञमतेनैवं तेन प्रोक्ता द्विजोत्तमाः । पप्रच्छुश्चैव तत्सर्वं यत्प्रोक्तं तेन धीमता

આ રીતે ભર્તૃ-યજ્ઞના મત અનુસાર તે ધીમાને દ્વિજોત્તમોને ઉપદેશ આપ્યો. અને તેણે જે કહ્યું તે સર્વ વિષયે તેઓએ પણ પ્રશ્નો કર્યા.

Verse 96

ततः पाठावसाने तु मध्यगः प्राह सादरम् । परावसुसमुद्भूतं वृत्तांतं तस्य भूपतेः

પછી પાઠ સમાપ્ત થતાં, મધ્યમાં બેઠેલા પુરુષે આદરપૂર્વક કહ્યું—પરાવસુથી ઉદ્ભવેલો તે રાજાનો વર્તાંત.

Verse 97

सभामंडपमासाद्य सर्वान्समुपवेशयत् । वरासनेषु हैमेषु यथावदनुपूर्वशः

સભામંડપમાં પહોંચી તેણે સર્વને યથાવિધી ક્રમશઃ ઉત્તમ સુવર્ણ આસનો પર બેસાડ્યા।

Verse 98

भर्तृयज्ञेन चानीता यथा सर्वे द्विजातयः । तच्छ्रुत्वा पार्थिवो हृष्टः कृतांजलिपुटोऽब्रवीत्

ભર્તૃયજ્ઞે તેણીને તથા સર્વ દ્વિજાતિઓને આ રીતે લાવ્યા—એ સાંભળી રાજા હર્ષિત થયો અને કરજોડીને બોલ્યો।

Verse 99

धन्योहं कृतपुण्योऽस्मि यस्य मे नागरैर्द्विजैः । विप्रत्रयप्ररक्षार्थं प्रसादोऽयं महान्कृतः

હું ધન્ય છું, હું પુણ્યવાન છું; કારણ કે નાગર દ્વિજોએ મારા માટે ત્રણ બ્રાહ્મણોના રક્ષણાર્થે આ મહાન ઉપકાર કર્યો છે।

Verse 100

धन्या मे कन्यका चेयं रक्षयिष्यति च स्वयम् । ब्राह्मणत्रितयं ह्येतन्मरणे कृतनिश्चयम्

મારી આ કન્યા પણ ધન્ય છે; મરણનો નિશ્ચય કરેલા આ ત્રણ બ્રાહ્મણોને તે પોતે જ રક્ષશે।

Verse 101

अथाऽसावानयामास तां कन्यां तत्क्षणाद्द्विजाः । उपविष्टं सभामध्ये ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयत्

પછી તેણે તત્ક્ષણે તે કન્યાને બોલાવી લાવી; અને સભામધ્યે બેસીને બ્રાહ્મણોને તે વાત નિવેદી।

Verse 102

एषा कन्या मयानीता युष्मद्वाक्याद्द्विजोत्तमाः । भर्तृयज्ञेन यत्प्रोक्तं तत्करोतु च स द्विजः

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, તમારા વચનથી હું આ કન્યાને લઈ આવ્યો છું. હવે તે બ્રાહ્મણ તે જ કરે જે ભર્તૃયજ્ઞે કહ્યું છે.

Verse 103

ततस्तत्र समानीय ब्राह्मण तं परावसुम् । भर्तृयज्ञ इदं वाक्यं कन्यायाः पुरतोऽब्रवीत्

ત્યારબાદ તે પરાવસુ બ્રાહ્મણને ત્યાં લાવીને, ભર્તૃયજ્ઞે કન્યાની સામે આ વચન કહ્યું.

Verse 104

इमां त्वं कन्यकां चित्ते जननीं यदि मन्यसे । अधरास्वादनं कुर्वंस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि

જો તું તારા ચિત્તમાં આ કન્યાને માતા માનતો હો, તો તેના હોઠોનું આસ્વાદન કરવાથી તને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થશે.

Verse 105

अनुरागपरो भूत्वा यद्यास्वादनतत्परः । भविष्यति ततो रक्तं तव वक्त्रे परावसो

હે પરાવસુ! જો તું અનુરાગ (કામવાસના) ને વશ થઈને આસ્વાદન કરીશ, તો તારા મુખમાં લોહી આવશે.

Verse 106

शुद्धस्य त्वथ दुग्धं च भविष्यति न संशयः

પરંતુ જો તું શુદ્ધ હોઈશ, તો નિઃશંકપણે દૂધ પ્રગટ થશે.

Verse 107

स्तनाभ्यां तव हस्ताभ्यां स्पर्शात्क्षीरं भवेद्यदि । तत्ते शुद्धिः परिज्ञेया रक्तं वा न भविष्यति

જો તારા હાથના સ્પર્શથી તેના સ્તનોમાંથી દૂધ વહે, તો તારી શુદ્ધિ નિશ્ચિત જાણવી; લોહી તો નહીં આવે.

Verse 108

एवमुक्त्वाथ तं कन्यां ततः प्रोवाच स द्विजः । एनं त्वं पुत्रवत्पश्य पुत्रि ब्राह्मणसत्तमम्

આ રીતે કન્યાને કહી તે દ્વિજ ફરી બોલ્યો—પુત્રી, આ ઉત્તમ બ્રાહ્મણને તું પુત્ર સમાન જો.

Verse 109

येन शुद्धिमवाप्नोति त्वदोष्ठास्वादने कृते । स्पर्शिताभ्यां स्तनाभ्यां च प्रायश्चित्तं यतः स्मृतम्

તારા હોઠનો આસ્વાદ લઈને અને સ્તનસ્પર્શ કરીને, આથી તે શુદ્ધિ પામે છે; કારણ કે આ માટે પ્રાયશ્ચિત્તનું વિધાન સ્મૃતિમાં કહેવાયું છે.

Verse 110

एतदस्य द्विजेंद्रस्य वयस्यैर्हास्यसंयुतैः । येन शुद्धिमवाप्नोति नो चेन्मृत्युमवाप्स्यति

હાસ્યયુક્ત તેના સાથીઓએ આ બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ પર આ જ ઠરાવ્યું છે—આથી તે શુદ્ધિ પામશે; નહીંતર મૃત્યુ પામશે.

Verse 111

सूत उवाच । सा तथेति प्रतिज्ञाय सव्रीडं तमुवाच ह । एहि वत्स कुरुष्व त्वं प्रायश्चित्तं विशुद्धये

સૂત બોલ્યા—તેણે ‘તથાસ્તુ’ કહી પ્રતિજ્ઞા કરી અને લાજ સાથે તેને કહ્યું—આવો વત્સ, સંપૂર્ણ શુદ્ધિ માટે પ્રાયશ્ચિત્ત કરો.

Verse 112

मातृभावं समाधाय मया त्वं कल्पितः सुतः । सोऽपि तां मातृवन्मत्वा तस्याः सांनिध्यमागतः

માતૃભાવ ધારણ કરીને મેં તને પુત્રરૂપે નિમ્યો; અને તે પણ તેણીને માતા માની તેના સાન્નિધ્યે આવ્યો.

Verse 113

स्पृष्टवांश्च स्तनौ तस्याः सर्वलोकस्य पश्यतः । स्पृष्टाभ्यां च स्तनाभ्यां च तत्क्षणाद्द्विजसत्तमाः

સર્વ લોકો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે તેણે તેણીના સ્તનદ્વયને સ્પર્શ કર્યો; અને તે સ્પર્શ થતાં જ, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજજનોએ—

Verse 114

क्षीरधारे विनिष्क्रांते कुन्देंदुहिमसंनिभे

તત્ક્ષણે કુંદફૂલ, ચંદ્ર અને હિમ સમાન ધવળ દૂધની ધારા નીકળી આવી.

Verse 115

अथौष्ठास्वादनं यावत्तस्याः स कुरुते द्विजः । तावत्क्षीरं विनिष्क्रांतं तादृग्रूपं तदाननात्

પછી તે દ્વિજ જેટલો સમય તેણીના હોઠોનું આસ્વાદન કરતો રહ્યો, તેટલો સમય એ જ રૂપનું દૂધ તેણીના મુખમાંથી વહેતું રહ્યું.

Verse 116

एतस्मिन्नंतरे सर्वैस्ताला दत्ता द्विजातिभिः । राज्ञाऽयं ब्राह्मणः शुद्धो वदमानैर्मुहुर्मुहुः

આ દરમિયાન સર્વ દ્વિજોએ વારંવાર તાળી પાડી કહ્યું—“રાજાની આજ્ઞાથી આ બ્રાહ્મણ શુદ્ધ થયો છે!”

Verse 117

सोऽपि प्रदक्षिणीकृत्य तां च कन्यां मुहुर्मुहुः । नमस्कृत्य क्षमस्वेति त्वं मातः पुत्रवत्सले

તેણે પણ તે કન્યાની વારંવાર પ્રદક્ષિણા કરી અને નમસ્કાર કરીને કહ્યું— “હે માતા, પુત્રવત્સલે, મને ક્ષમા કરશો।”

Verse 118

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यमानर्तो विस्मयान्वितः । शशंस भतृयज्ञं तं प्रायश्चित्तप्रदायकम्

તે મહાન આશ્ચર્ય જોઈને વિસ્મયભર્યો આનર્ત તે ભતૃ-યજ્ઞની પ્રશંસા કરવા લાગ્યો— જે પાપશુદ્ધિ માટે પ્રાયશ્ચિત્ત આપે છે.

Verse 119

अहोऽतीव सुभा ग्योऽहं यस्य मे गृहमागताः । ईदृशा ब्राह्मणाः सर्वे चमत्कारपुरोद्भवाः

અહો! હું અતિશય સుభાગ્યવાન છું, કારણ કે ચમત્કારથી પ્રાદુર્ભવેલા અને સ્વયં ઉપસ્થિતિથી અદ્ભુત એવા આવા બ્રાહ્મણો મારા ઘરે આવ્યા છે.

Verse 120

तथा चैतादृशी कन्या ह्यसामान्यप्रवर्तिनी । रत्नावती महाभागा सत्यशौचसमन्विता

તેમજ આ રત્નાવતી કન્યા પણ સામાન્ય રીતે વર્તતી નથી— મહાભાગ્યા, સત્ય અને શૌચથી યુક્ત છે.

Verse 121

तथाऽयं नैव सामान्यो ब्राह्मणश्च परावसुः । यश्चेदृशीं समासाद्य कन्यां नो विकृतः स्थितः

તેમજ આ બ્રાહ્મણ પરાવસુ પણ સામાન્ય નથી; આવી કન્યાને મળ્યા છતાં તે વિકૃત થયો નથી, સ્થિર રહ્યો છે.

Verse 122

एवमुक्त्वा विसृज्याथ तान्विप्रान्पार्थिवोत्तमाः । तां च कन्यां समादाय ततश्चांतःपुरं ययौ

આમ કહી શ્રેષ્ઠ રાજાએ તે બ્રાહ્મણોને વિદાય આપ્યા; અને તે કન્યાને સાથે લઈ પછી અંતઃપુરમાં ગયો।

Verse 123

अथ ते नागराः सर्वे मर्यादां चक्रिरे ततः । अद्यप्रभृति या वेश्या स्थानेऽस्मिन्वासमेष्यति

ત્યારે સર્વ નગરજનોએ એક મર્યાદા નક્કી કરી— “આજથી જે કોઈ વેશ્યા આ સ્થાને વસવા આવશે—”

Verse 124

तया नैव गृहे धार्यं सुरामांसं कथंचन । दूषयंति सदा दुष्टा नागराणां सुतानिह

તેણી દ્વારા ઘરમાં કોઈ રીતે પણ દારૂ અને માંસ રાખવું નહીં; કારણ કે એવી દુષ્ટ સ્ત્રીઓ અહીં નગરજનોના પુત્રોને સદા ભ્રષ્ટ કરે છે।

Verse 125

अथ व्यवस्थामुत्क्रम्य या हि तद्धारयिष्यति । सा दण्ड्यास्माच्च निर्वास्या प्रेत्य स्यात्पापभागिनी

અને જે સ્ત્રી આ વ્યવસ્થાનો ભંગ કરીને તે વસ્તુઓ રાખશે, તે દંડનીય થશે અને અમારા તરફથી બહાર કાઢવામાં આવશે; અને મૃત્યુ પછી પાપની ભાગીદાર બનશે।

Verse 126

औदुम्बर्या मध्यगेन दत्तं तालत्रयं तदा

ત્યારે મધ્યમાં ઊભેલા ઔદુંબર (ગૂલર) વૃક્ષ સાથે ત્રણ તાળવૃક્ષોનો સમૂહ તે સમયે દાન/અલગ રાખવામાં આવ્યો।

Verse 197

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये परावसुप्रायश्चित्तविधानवृत्तांतवर्णनंनाम सप्तनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિ-સાહસ્રી સંહિતાના છઠ્ઠા નાગરખંડમાં હાટકેશ્વર ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘પરાવસુના પ્રાયશ્ચિત્તવિધાનના વૃતાંતનું વર્ણન’ નામનો ૧૯૭મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।