Adhyaya 154

Verse 1

सूत उवाच । या नारी तत्र सत्कुण्डे स्नात्वा तां पार्वतीं पुनः । दृष्ट्वा स्नाति ततस्तीर्थे तस्मिन्रूपमये शुभे

સૂતજી બોલ્યા—જે સ્ત્રી ત્યાં તે ઉત્તમ કુંડમાં સ્નાન કરીને, ફરી પાર્વતીદેવીના દર્શન કરી, તે રૂપમય શુભ તીર્થમાં પુનઃ સ્નાન કરે છે—

Verse 2

पुनश्च पार्वतीं पश्येच्छ्रद्धया परया युता । सद्यः सा मुच्यते कृत्स्नैराजन्ममरणांतिकैः

અને જો તે પરમ શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ ફરી પાર્વતીદેવીના દર્શન કરે, તો જન્મથી મૃત્યુ સુધી રહેતા સર્વ ક્લેશોથી તે તત્ક્ષણ મુક્ત થાય છે।

Verse 3

तत्रैवास्ति जयानाम पार्वत्याः किंकरी द्विजाः । तया तत्र कृतं कुण्डं गौरीकुण्डसमीपतः

હે દ્વિજોએ! ત્યાં જ પાર્વતીદેવીની કિંકરી ‘જયા’ નામની સેવિકા છે. તેણીએ ગૌરીકુંડની નજીક ત્યાં એક કુંડ બનાવ્યું છે।

Verse 4

या तत्र कुरुते स्नानं तृतीयादिवसेऽबला । सुतसौभाग्यसंपन्ना सा भवेत्पतिवल्लभा

જે સ્ત્રી ત્યાં તૃતીયા વગેરે તિથિઓએ સ્નાન કરે છે, તે પુત્રસંપદા અને સૌભાગ્યથી યુક્ત બને છે અને પતિને અતિ પ્રિય થાય છે।

Verse 5

तथान्यदपि तत्रास्ति विजयाकुण्डमुत्तमम् । तत्र स्नाताऽपि वंध्या स्त्री जायते पुत्रसंयुता

એ જ રીતે ત્યાં ‘વિજયા-કુંડ’ નામે બીજું ઉત્તમ કુંડ પણ છે. ત્યાં સ્નાન કરવાથી વંધ્યા સ્ત્રી પણ પુત્રવતી બને છે।

Verse 6

न च पश्यति पुत्राणां कदाचिद्व्यसनं द्विजाः । न वियोगं न दुःखं च स्वप्नांते च कदाचन

હે દ્વિજગણ, પુત્રોને ક્યારેય દુર્ઘટના પડતી દેખાતી નથી—ન વિયોગ, ન દુઃખ; સ્વપ્નના અંતે પણ કદી નહીં।

Verse 7

काकवंध्याऽपि या नारी तत्र स्नानं समाचरेत् । सा पुत्रान्विविधांल्लब्ध्वा स्वर्गलोके महीयते

‘કાકવંધ્યા’ કહેવાતી સ્ત્રી પણ જો ત્યાં સ્નાન કરે, તો વિવિધ પ્રકારના પુત્રો મેળવી સ્વર્ગલોકમાં માન પામે છે।

Verse 8

ऋषय ऊचुः । एतेषां सूत तीर्थानां तीर्थमस्ति सुसिद्धिदम् । क्वचित्किंञ्चिद्भवेत्सिद्धिर्यत्र स्नानाच्छरीरजा

ઋષિઓએ કહ્યું—હે સૂત, આ તીર્થોમાં શું કોઈ એવું તીર્થ છે જે ઉત્તમ સિદ્ધિ આપે? ક્યાંક એવું સ્થાન છે કે જ્યાં સ્નાનથી શરીરજ સિદ્ધિ પણ ઉત્પન્ન થાય?

Verse 9

सूत उवाच । सप्तविंशतिलिंगानि यानि संति द्विजोत्तमाः । तेषां मध्येऽभवत्सिद्धिरेकस्मिन्निखिला द्विजाः

સૂતે કહ્યું—હે દ્વિજોત્તમો, અહીં સત્તાવીસ લિંગો છે. હે બ્રાહ્મણો, તેમાંના એક દ્વારા જ સંપૂર્ણ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 10

एकस्य सत्त्वयुक्तस्य वीरव्रतयुतस्य च । आश्विनस्य चतुर्दश्यां कृष्णायां द्विजसत्तमाः

તે એક લિંગ માટે—સત્ત્વયુક્ત અને વીરવ્રતધારી સાધક આશ્વિન માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો—

Verse 11

अर्धरात्रे विधानेन तेषां पूजां करोति यः । प्रागुक्तं जपनं भक्त्या स क्रमात्साधकोत्तमः

જે વિધાન મુજબ અર્ધરાત્રે તેમની પૂજા કરે છે અને પૂર્વોક્ત જપ ભક્તિપૂર્વક કરે છે—તે ક્રમે સાધકોમાં શ્રેષ્ઠ બને છે।

Verse 12

अंगन्यासं विधायोच्चैः क्षुरिकासूक्तमुच्चरत् । तेषामग्रे पुनः सम्यक्पूजयित्वा च शंकरम्

અંગન્યાસ કરીને અને ઊંચા સ્વરે ક્ષુરિકા-સૂક્તનું પાઠ/જપ કરતા, પછી તેમની સમક્ષ શંકરને યોગ્ય રીતે ફરી પૂજીને—

Verse 13

पृथगेकैकशो भक्त्या पूजयेद्दिक्पतींश्च वै

પછી અલગ અલગ, એક એક કરીને, ભક્તિપૂર્વક દિશાઓના અધિપતિઓ (દિક્પતિઓ) ની પણ પૂજા કરવી।

Verse 14

अथाऽगत्य गणेशो वै विकरालो भयानकः । लंबोदरो वै नग्नश्च कृष्णदन्तसमुद्भवः

ત્યારબાદ ગણેશ પણ ત્યાં આવ્યા—વિકરાળ અને ભયાનક સ્વરૂપે; લંબોદર, નગ્ન, અને કૃષ્ણવર્ણ દાંતોથી યુક્ત પ્રગટ થયા।

Verse 15

खड्गहस्तोऽब्रवीद्युद्धं प्रकुरुष्व मया समम् । मुक्त्वैतत्कपटं भूमौ यदि वीरोऽसि सात्त्विकः

ખડ્ગ હાથમાં લઈને તેણે કહ્યું—“મારી સાથે સમયુદ્ધ કર. જો તું સાત્ત્વિક વીર હોય તો આ કપટ ભૂમિ પર ત્યજી દે.”

Verse 16

ततस्तत्कर्षणाच्चापि यस्तेनाशु प्रताड्यते । स तेनैव शरीरेण नीयते तेन तत्पदम्

પછી તે ખેંચાણથી પણ, જે કોઈ તે શક્તિથી તત્કાળ પ્રહાર પામે છે, તે એ જ દ્વારા—એ જ શરીર સાથે—તે પરમ પદે લઈ જવાય છે.

Verse 17

यत्र स्थाने जरामृत्युर्न शोकश्च कदाचन । तथा चित्रेश्वरीपीठे सिद्धिरेकस्य कीर्तिता

જે સ્થાને જરા નથી, મૃત્યુ નથી અને ક્યારેય શોક નથી—એવી રીતે ચિત્રેશ્વરી પીઠે એકમાત્ર (અદ્વિતીય) સિદ્ધિનું કીર્તન કરવામાં આવ્યું છે.

Verse 19

माघकृष्णचतुर्दश्यां यः पीठं तत्र पूजयेत् । आगमोक्तविधानेन सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

માઘ માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ જે ત્યાં તે પીઠનું પૂજન કરે—આગમોક્ત વિધાન મુજબ, સમ્યક શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ—

Verse 20

सिद्धिमूल्ये न गृह्णातु कश्चिच्चेदस्ति सात्त्विकः । ततश्च याचते यश्च प्रगृह्णाति च सद्द्विजाः

જે ખરેખર સાત્ત્વિક હોય તે સિદ્ધિ બદલ કોઈ ‘મૂલ્ય’ સ્વીકાર ન કરે. અને પછી જે તે માંગે છે તથા જે તેને સ્વીકારે છે—એ નામમાત્ર સદ્દ્વિજ—

Verse 21

स तमादाय निर्याति यत्र देवो महेश्वरः । हाटकेश्वरजं लिंगं चित्रशर्मप्रतिष्ठितम्

તે તેને સાથે લઈને ત્યાં પ્રસ્થાન કરે છે જ્યાં દેવ મહેશ્વર વિરાજે છે—જ્યાં ચિત્રશર્માએ પ્રતિષ્ઠિત કરેલું ‘હાટકેશ્વર’ નામનું લિંગ સ્થિત છે।

Verse 22

तस्य स्थानस्य मध्यस्थो यस्तं पूजयते नरः । शिवरात्रौ निशीथे च पुष्पलक्षणभक्तितः । सुसिद्धिमाप्नुयात्तूर्णं स शरीरेण तत्क्षणात्

તે પવિત્ર સ્થાનના મધ્યમાં ઊભો રહી, શિવરાત્રિના નિશીથકાળે ભક્તિના લક્ષણવાળા પુષ્પ અર્પણ કરીને ભગવાનની પૂજા કરે—તો તે દેહসহ તે જ ક્ષણે ઝડપથી ઉત્તમ સિદ્ધિ પામે છે।

Verse 23

सिद्धिस्थानानि सर्वाणि तस्मिन्क्षेत्रे स्थितानि वै । वीरव्रतप्रयुक्तानां मानवानां द्विजोत्तमाः

હે દ્વિજોત્તમો! તે ક્ષેત્રમાં ખરેખર સર્વ ‘સિદ્ધિ-સ્થાનો’ સ્થિત છે; તે વીરવ્રતમાં પ્રવૃત્ત માનવો માટે (ફળદાયક) છે।

Verse 24

ऋषय ऊचुः । तामसो यस्त्वया प्रोक्तः सिद्धिमार्गो महामते । अनर्हो ब्राह्मणेन्द्राणां श्रोत्रियाणां विशेषतः

ઋષિઓએ કહ્યું—હે મહામતે! તમે વર્ણવેલો સિદ્ધિનો તામસ માર્ગ બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો માટે, ખાસ કરીને શ્રોત્રિય વિદ્વાનો માટે, યોગ્ય નથી।

Verse 25

शुद्धान्तः करणैः सूत भूतहिंसाविवर्जितैः । यथा संप्राप्यते मोक्षो ब्राह्मणैः सुचिरादपि

હે સૂત! શુદ્ધ અંતઃકરણથી અને પ્રાણિહિંસા ત્યજીને—ભલે લાંબો સમય લાગે—બ્રાહ્મણો મોક્ષ કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરે છે, તે કહો।

Verse 26

तत्त्वं ब्रूहि महाभाग मोक्षोपायं द्विजन्मनाम्

હે મહાભાગ! તત્ત્વને સ્પષ્ટ કહો—દ્વિજોના મોક્ષનો ઉપાય પ્રગટ કરો।

Verse 27

सूत उवाच । रुद्रैर्दशभिः संयुक्तमानंदेश्वरकं तथा । स्नात्वा तदग्रतः कुण्डे शास्त्रदृष्टेन कर्मणा

સૂત બોલ્યા—દશ રુદ્રોથી યુક્ત આનંદેશ્વરક પાસે જઈ, તેના અગ્રસ્થ કુંડમાં શાસ્ત્રોક્ત વિધિ પ્રમાણે સ્નાન કરવું।

Verse 28

संसिद्धिमाप्नुयान्मर्त्यो दुर्लभां त्रिदशैरपि । माघमासे नरः स्नात्वा विश्वामित्रह्रदे नरः

મર્ત્ય પૂર્ણ સિદ્ધિ પામે છે—જે દેવોને પણ દુર્લભ; જ્યારે તે માઘ માસે વિશ્વામિત્ર હ્રદમાં સ્નાન કરે છે।

Verse 29

प्रत्यूषे तिलपात्रं च ब्राह्मणाय निवेदयेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्म लोके महीयते

પ્રત્યૂષે બ્રાહ્મણને તલનું પાત્ર અર્પણ કરવું; સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ બ્રહ્મલોકમાં માન પામે છે।

Verse 30

यद्यपि स्याद्दुराचारः सर्वाशी सर्वविक्रयी । सुपर्णाख्यस्य देवस्य पुरतः श्रद्धयाऽन्वितः

ભલે તે દુષ્ચરિત્ર હોય, સર્વભક્ષી અને સર્વવિક્રયી હોય; તો પણ શ્રદ્ધાસહિત સુપર્ણ નામના દેવના સમક્ષ ઊભો રહે તો।

Verse 31

प्रायोपवेशनं कृत्वा ह्युपवासपरो नरः । यस्त्यजेन्मानवः प्राणान्न स भूयोऽभिजायते

જે મનુષ્ય પ્રાયોપવેશન વ્રત કરીને ઉપવાસમાં તત્પર રહી પ્રાણ ત્યજે છે, તે ફરી જન્મ લેતો નથી.

Verse 32

एवं सिद्धित्रयं प्रोक्तं ब्राह्मणानां हितावहम् । सात्त्विकं ब्राह्मणश्रेष्ठाः शंसितं त्रिदशैरपि

આ રીતે બ્રાહ્મણોના હિત માટે ત્રિવિધ સિદ્ધિ કહેલી છે; હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો, તે સાત્ત્વિક છે અને દેવતાઓએ પણ તેની પ્રશંસા કરી છે.

Verse 33

अन्यानि तत्र तीर्थानि देवतायतनानि च । तानि स्वर्गप्रदान्याहुर्मुनयः शंसितव्रताः

ત્યાં અન્ય પણ અનેક તીર્થો અને દેવાલય છે; વ્રતપ્રસિદ્ધ મુનિઓ તેમને સ્વર્ગપ્રદ કહે છે.

Verse 34

एतद्वः सर्वमाख्यातं क्षेत्रमाहात्म्यमुत्तमम् । हाटकेश्वरदेवस्य सर्वपातकनाशनम्

આ બધું તમને વર્ણવ્યું—ભગવાન હાટકેશ્વરના ક્ષેત્રનું ઉત્તમ માહાત્મ્ય, જે સર્વ પાતકોનો નાશ કરે છે.

Verse 35

योऽत्र सर्वेषु तीर्थेषु स्नात्वा पश्यति भक्तितः । सर्वाण्यायतनान्येव स पापोऽपि विमुच्यते

જે અહીં સર્વ તીર્થોમાં સ્નાન કરીને ભક્તિપૂર્વક સર્વ દેવાલયોના દર્શન કરે છે, તે પાપી પણ પાપથી મુક્ત થાય છે.

Verse 36

एतत्खंडं पुराणस्य प्रथमं परिकीर्तितम् । कार्तिकेयप्रणीतस्य सर्वपापहरं शुभम्

પુરાણનો આ ખંડ પ્રથમ તરીકે કીર્તિત છે; કાર્તિકેયપ્રણીત, શુભ અને સર્વ પાપોનું હરણ કરનાર છે।

Verse 37

यश्चैतत्कीर्तयेद्भक्त्या शृणुयाद्वा समाहितः । इह भुक्त्वा सुविपुलान्भोगान्याति त्रिविष्टपम्

જે આ કથાને ભક્તિથી કીર્તન કરે, અથવા એકાગ્ર મનથી શ્રવણ કરે—તે અહીં વિશાળ ભોગો ભોગવી અંતે ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગ) પામે છે।

Verse 38

सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वदानैश्च यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति शृण्वञ्छ्रद्धासमन्वितः

સર્વ તીર્થોના જે પુણ્ય અને સર્વ દાનોનું જે ફળ—શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળનાર તે જ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 39

श्रुत्वा पुराणमेतद्धि जन्मकोटिसमुद्भवात् । पातकाद्विप्रमुच्येत कुलानामुद्धरेच्छतम्

આ પુરાણનું શ્રવણ કરવાથી મનુષ્ય કરોડો જન્મોથી સંગ્રહિત પાપોથી શીઘ્ર મુક્ત થાય છે અને પોતાના કુળની સો પેઢીઓનું ઉદ્ધાર કરે છે।

Verse 40

ततो व्यासः पूजनीयो वस्त्रदानादिभूषणैः । गोभूहिरण्यनिर्वापैर्दानैश्च विविधैरपि

અતએવ વ્યાસજી પૂજનીય છે—વસ્ત્રદાન વગેરે ઉપહાર-અલંકારોથી, તેમજ ગોદાન, ભૂદાન, હિરણ્ય-નિક્ષેપ અને અન્ય વિવિધ દાનોથી પણ।

Verse 41

तेन संपूजितो व्यासः कृष्णद्वैपायनः मनुः । साक्षात्सत्यवतीपुत्रो येन व्यासः सुपूजितः

એ રીતથી મુનિ કૃષ્ણદ્વૈપાયન વ્યાસનું સમ્યક્ પૂજન થાય છે. તેઓ સాక్షાત્ સત્યવતીપુત્ર છે; જેમના દ્વારા વ્યાસની સુપૂજા સંપન્ન થાય છે.

Verse 42

एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा ह्यनृणी भवेत्

ગુરુ શિષ્યને માત્ર એક અક્ષર પણ ઉપદેશ આપે તો, પૃથ્વી પર એવું કોઈ ધન નથી કે તેને આપી માણસ તે ઋણથી નિઋણી બની જાય.

Verse 43

एतत्पवित्रमायुष्यं धन्यं स्व स्त्ययनं महत् । यच्छ्रुत्वा सर्वदुःखेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

આ પવિત્ર, આયુષ્યવર્ધક, ધન્ય અને સ્વકલ્યાણનું મહાન સાધન છે. તેને સાંભળવાથી સર્વ દુઃખોથી મુક્તિ મળે છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 154

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये चित्रेश्वरीपीठक्षेत्रमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुःपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય હેઠળ ‘ચિત્રેશ્વરીપીઠ ક્ષેત્રમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ૧૫૪મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.