Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

एतत्पवित्रमायुष्यं धन्यं स्व स्त्ययनं महत् । यच्छ्रुत्वा सर्वदुःखेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

Transliteration

etatpavitramāyuṣyaṃ dhanyaṃ sva styayanaṃ mahat | yacchrutvā sarvaduḥkhebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ

Translation

આ પવિત્ર, આયુષ્યવર્ધક, ધન્ય અને સ્વકલ્યાણનું મહાન સાધન છે. તેને સાંભળવાથી સર્વ દુઃખોથી મુક્તિ મળે છે—એમાં સંશય નથી.

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (of स्त्ययनम्/महत् etc. as predicate set)

• पवित्रम्: purifying/sacred
• पवित्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• आयुष्यम्: life-giving/healthful
• आयुष्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आयुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (‘life-promoting’)

• धन्यम्: blessed/fortunate
• धन्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: धन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (‘auspicious’)

• स्व: one’s own
• स्व: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक/सर्वनाम-विशेषण)
• Form: अव्ययवत् विशेषण (indeclinable-like adjective) / सर्वनाम-विशेषण; here used as qualifier ‘one’s own’

• स्त्ययनम्: hymn/praise (styayana)
• स्त्ययनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्ययन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (पाठे ‘स्त्ययनम्’ = ‘स्तवनम्/स्तुतिः’ इत्यर्थे, hymn/praise)

• महत्: great
• महत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (‘great’)

• यत्: which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (relative), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; object of श्रुत्वा

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) → श्रुत्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having heard’

• सर्वदुःखेभ्यः: from all sorrows
• सर्वदुःखेभ्यः: Apādāna (Ablation/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सर्व + दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय ‘सर्वाणि दुःखानि’; नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), बहुवचन

• मुच्यते: is freed
• मुच्यते: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि/मध्यवाची प्रयोग (is released)

• न: not
• न: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध

• अत्र: here/in this matter
• अत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Citreśvarīpīṭha-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya sages (frame; not explicit here)

Visual Art Cues

Scene: A circle of pilgrims and householders seated in a temple mandapa listening to a paurāṇika reciter; lamps glow, the listener’s faces soften as burdens lift; a subtle aura around the recitation scroll symbolizes purification and longevity.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hearing sacred māhātmya is portrayed as a holistic remedy—purifying the mind and karma, and establishing auspicious well-being.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

It concludes the glorification of the Citreśvarīpīṭha-kṣetra narrative within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śravaṇa (devout listening) of the māhātmya is the stated practice.