Adhyaya 121

Verse 2

सूत उवाच । देवानां तद्वचः श्रुत्वा ततः सा परमेश्वरी । प्रोवाच वाहनं किंचिद्देवा यच्छतु मे द्रुतम् । ततः सिंहं ददौ गौरी यानार्थं विकृताननम् । तमारुह्य प्रतस्थे सा ततो विंध्यं नगं प्रति

સૂત બોલ્યા—દેવોના વચન સાંભળી તે પરમેશ્વરી બોલી, “દેવગણ, મને ત્વરિત કોઈ વાહન આપો.” ત્યારે ગૌરીએ યાત્રા માટે ભયાનક મુખવાળો સિંહ આપ્યો. તેને આરોહી તે વિંધ્ય પર્વત તરફ પ્રસ્થાન કરી.

Verse 3

तस्यैकं शृंगमास्थाय रम्यं श्रेष्ठद्रुमान्वितम् । फलपुष्पसमाकीर्णं लतामंडपमंडितम्

તે પર્વતના એક રમ્ય શિખરને આશ્રય કરીને તે ત્યાં રહી—ઉત્તમ વૃક્ષોથી યુક્ત, ફળ-પુષ્પોથી છવાયેલું અને લતા-મંડપોથી શોભિત।

Verse 4

ततस्तपोऽकरोत्साध्वी तीव्रव्रतपरायणा । संयम्येन्द्रियवर्गं स्वं ध्यायमाना महेश्वरम्

પછી તે સાધ્વી કઠોર વ્રતમાં પરાયણ બની તપ કરવા લાગી; પોતાના ઇન્દ્રિયવર્ગને સંયમમાં રાખી મહેશ્વર (શિવ)નું ધ્યાન કરતી રહી।

Verse 5

यथायथा तपोवृद्धिस्तस्याः सञ्जायते द्विजाः । तथा रूपं च कांतिश्च शरीरे प्रतिवर्धते

હે દ્વિજોએ! જેમ જેમ તેની તપસ્યા વધતી ગઈ, તેમ તેમ તેના શરીરમાં રૂપ અને કાંતિ પણ વધતી ગઈ।

Verse 6

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तास्तत्र दैत्येशकिंकराः । ते तां दृष्ट्वा व्रतोपेतामत्यद्भुतवपुर्ध राम् । गत्वा प्रोचुः स्वनाथस्य महिषस्य दुरात्मनः

આ દરમિયાન ત્યાં દૈત્યરાજના સેવકો આવ્યા. વ્રતયુક્ત અને અતિ અદ્ભુત રૂપધારિણી તેને જોઈ તેઓ જઈ પોતાના દુષ્ટ સ્વામી મહિષને વાત કહી આવ્યા।

Verse 7

चारा ऊचुः । भ्रममाणैर्धरापृष्ठे दृष्टाऽपूर्वा कुमारिका । विन्ध्याचलेऽद्य चास्माभिर्भुजैर्द्वादशभिर्युता । नानाशस्त्रधरैर्दीप्तैश्चर्मच्छादितगात्रका

ચરોએ કહ્યું—“ધરાપૃષ્ઠ પર ભ્રમણ કરતાં આજે અમે વિંધ્યાચલ પર એક અપૂર્વ કુમારિકાને જોઈ; તે દ્વાદશભુજાયુક્ત છે, અનેક દીપ્ત શસ્ત્રો ધારણ કરે છે, અને તેના અંગો ચર્મથી આવૃત છે.”

Verse 8

न देवी न च गन्धर्वी नासुरी नागकन्यका । तादृग्रूपा पुराऽस्माभिः काचिद्दृष्टा नितम्बिनी

તે ન તો દેવી છે, ન ગંધર્વી, ન અસુરી, ન તો નાગકન્યા. આવી રૂપવતી નિતંબિની સ્ત્રી અમે પહેલાં કદી જોઈ નથી.

Verse 9

न विद्मो यन्निमित्तं सा तपश्चक्रे यशस्विनी । स्वर्गकामाऽर्थकामा वा पतिकामाथ वा विभो

એ યશસ્વિનીએ કયા કારણથી તપ કર્યું તે અમને ખબર નથી—સ્વર્ગની ઇચ્છાથી, ધનની ઇચ્છાથી, કે પતિની ઇચ્છાથી, હે પ્રભુ.

Verse 10

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा महिषो दानवाधिपः । कामदेव वशं प्राप्तः श्रवणादपि तत्क्षणात्

સૂત બોલ્યા—તેમની વાત સાંભળતાં જ દાનવાધિપ મહિષ માત્ર સાંભળવાથી જ તત્ક્ષણે કામદેવના વશમાં પડી ગયો.

Verse 11

ततस्तानग्रतः कृत्वा सैन्येन महता न्वितः । जगाम कौतुकाविष्टो यत्रास्ते सा तु कन्यका

પછી તેમને આગળ રાખીને અને મહાન સેનાથી યુક્ત થઈ, કૌતુકથી વ્યાપ્ત થઈ તે ત્યાં ગયો જ્યાં તે કન્યા રહેતી હતી.

Verse 12

यथा मृत्युकृते मन्दः शृगालः सिंहवल्लभाम् । वने सुप्तां सुविश्वस्तां सर्वथाप्य कुतोभयाम्

જેમ પોતાની જ મૃત્યુ તરફ દોડતો મૂર્ખ શિયાળ, વનમાં સૂતી, નિશ્ચિંત અને સર્વથા નિર્ભય સિંહપ્રિયાને નજીક જાય—તેમ જ તે આગળ વધ્યો.

Verse 13

तस्याः संदर्शनादेव ततः कामशरैर्हतः । स दानवप्रधानश्च तत्क्षणादेव सद्द्विजाः

હે સદ્દ્વિજોય! તેણીને માત્ર દર્શન કરતાં જ કામદેવના બાણોથી દાનવોનો મુખ્ય તે ક્ષણમાં જ વિદ્ધ થઈ પડી ગયો।

Verse 14

अथ प्राह प्रियं वाक्यमेकाकी तत्पुरःस्थितः । धृत्वा दूरतरेसैन्यं तस्या रूपेण मोहितः

પછી તે એકલો તેની સામે ઊભો રહ્યો; પોતાની સેના દૂર રાખીને, તેના રૂપથી મોહિત થઈ મીઠાં વચનો બોલ્યો।

Verse 15

विरुद्धं यौवनस्यैतद्व्रतं ते चारुहासिनि । तस्मादेतत्परित्यक्त्वा त्रैलोक्यस्वामिनी भव

‘હે ચારુહાસિની! તારો આ વ્રત યૌવનને વિરુદ્ધ છે; તેથી તેને ત્યજી ત્રિલોકની સ્વામિની બન.’

Verse 16

अहं हि महिषो नाम दानवेन्द्रो यदि श्रुतः । मया येन सहस्राक्षो द्वन्द्वयुद्धे विनिर्जितः

‘હું મહિષ નામનો દાનવેન્દ્ર છું, જો તું સાંભળ્યું હોય; સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્રને દ્વંદ્વયુદ્ધમાં હરાવનાર હું જ છું.’

Verse 22

अहं तव वधार्थाय निर्मिता विबुधोत्तमैः । तस्मात्त्वां नाशयिष्यामि स्मरेष्टं यद्धृदि स्थितम्

‘વিবુધોત્તમ દેવોએ તારા વધ માટે જ મને પ્રગટ કરી છે; તેથી હું તને—અને હૃદયમાં રહેલી તારી પ્રિય ઇચ્છાને પણ—નાશ કરી દઈશ.’

Verse 23

महिष उवाच । यद्येवं तद्वरारोहे युक्ता स्याच्च कुमारिका । प्रार्थनीया भवेदत्र सर्वेषां प्राणिनां यतः

મહિષે કહ્યું—જો એમ જ હોય, હે સુસુંદર કટિવાળી, તો તું કુમારિકા હોવી યોગ્ય છે; કારણ કે અહીં સર્વ પ્રાણીઓ તને જ પ્રાર્થના કરીને યાચે છે।

Verse 24

स्वर्गार्थं क्रियते धर्मस्तपश्च वरवर्णिनि । येन भोगाः प्रभुञ्जंति ये दिव्या ये च मानुषाः

હે અતિસુંદરિ, સ્વર્ગ માટે જ ધર્મ અને તપ કરવામાં આવે છે; જેના દ્વારા દિવ્ય તથા માનુષ—બન્ને પ્રકારના ભોગ પ્રાપ્ત થઈ ભોગવાય છે।

Verse 25

तस्माद्देहि ममात्मानं गांधर्वेण सुशोभने । विवाहेन यतोऽन्येषां स प्रधानः प्रकीर्तितः

અતએવ, હે તેજસ્વી સુશોભને, ગાંધર્વ વિવાહથી તું પોતાને મને અર્પણ કર; કારણ કે અન્ય વિવાહોમાં તે જ મુખ્ય તરીકે પ્રખ્યાત છે।

Verse 26

एवं प्रवदतस्तस्य सा देवी क्रोधमूर्छिता । तद्वक्त्रांतं समुद्दिश्य शरं चिक्षेप स क्षणात्

તે આમ બોલતો હતો ત્યારે દેવી ક્રોધથી મૂર્છિત થઈ; અને તેના મોઢાના ખૂણાને નિશાન બનાવી ક્ષણમાં બાણ ફેંક્યું।

Verse 27

विवेश वदनं तस्य वल्मीकं पन्नगो यथा । अथ तैर्मार्गगणैर्विद्धः स वक्त्रांतान्नदंस्ततः

તે તેના મોઢામાં એમ પ્રવેશ્યું જેમ સાપ વલ્મીકમાં ઘૂસે; પછી માર્ગાના ગણોથી વિદ્ધ થઈ તે મોઢાના ખૂણેથી આર્તનાદ કરવા લાગ્યો।

Verse 28

सुस्राव रुधिरं भूरि गैरिकं पर्वतो यथा । ततः कोपपरीतात्मा निवृत्त्याथ शनैः शनैः

પર્વતમાંથી જેમ ગેરુ વહે છે, તેમ તેના શરીરમાંથી પુષ્કળ લોહી વહેવા લાગ્યું. પછી ક્રોધથી વ્યાકુળ થયેલા તેણે ધીમે ધીમે પીછેહઠ કરી.

Verse 29

स्वसैन्यं त्वरितो भेजे कामेन च वशी कृतः । प्रोवाच सैनिकान्सर्वान्दुष्टा स्त्रीयं प्रगृह्यताम् । यथा न त्यजति प्राणान्प्रहारैर्जर्जरीकृता

કામનાને વશ થઈને તે ઝડપથી પોતાની સેના પાસે ગયો અને બધા સૈનિકોને કહ્યું: 'આ દુષ્ટ સ્ત્રીને પકડી લો! પ્રહારોથી જર્જરિત થવા છતાં તે પ્રાણ ન ત્યાગે તેમ કરો.'

Verse 30

एषा मम न सन्देहः प्रिया भार्या भविष्यति । यदि नो शस्त्रपातेन पंचत्वमुपयास्यति

'આમાં કોઈ શંકા નથી કે તે મારી પ્રિય પત્ની બનશે, જો શસ્ત્રોના ઘાથી તે મૃત્યુ (પંચત્વ) ન પામે.'

Verse 32

एतस्मिन्नंतरे देवी सा दृष्ट्वा तानुपस्थितान् । युद्धाय कृतसंकल्पांस्तर्जतश्च मुहुर्मुहुः

એટલામાં, દેવીએ જોયું કે તેઓ યુદ્ધ માટે નિશ્ચય કરીને આવ્યા છે અને વારંવાર પડકાર ફેંકી રહ્યા છે.

Verse 33

ततस्तु लीलया देवी मुक्ता तीक्ष्णान्महाशरान् । तान्सर्वांस्ताडयामास सर्वमर्मसु तत्क्षणात्

પછી દેવીએ લીલાપૂર્વક તીક્ષ્ણ મહાબાણ છોડ્યા અને તે જ ક્ષણે તે બધાના મર્મસ્થાનો પર પ્રહાર કર્યો.

Verse 34

अथ तीक्ष्णैः शरैर्दैत्या निहता दानवास्तथा । एके पंचत्वमापन्ना गताश्चान्य इतस्ततः

પછી તે તીક્ષ્ણ બાણોના પ્રહારો વડે દૈત્ય અને દાનવો હણાઈ ગયા; કેટલાંક મૃત્યુને પામ્યા અને કેટલાંક ચોતરફ દિશાઓમાં ભાગી ગયા।

Verse 35

ततः सैन्यं समालोक्य तद्भग्नं च तया रणे । कोपाविष्टस्ततो दैत्यः स्वयं तां समुपाद्रवत्

પછી યુદ્ધમાં તેણીએ પોતાની સેના ભંગ કરી નાખી છે એમ જોઈ તે દૈત્ય ક્રોધાવેશમાં આવી પોતે જ તેણી પર ધસી આવ્યો।

Verse 36

यच्छञ्छृंगप्रहारांश्च तस्याः शतसहस्रशः । गर्जितं विदधच्चोग्रं शारदाभ्रसमं मुहुः

તે તેણી પર શતસહસ્ર શૃંગપ્રહારો કરતો, વારંવાર શરદઋતુના મેઘસમૂહ સમાન ભયંકર ગર્જના કરતો રહ્યો।

Verse 37

एतस्मिन्नंतरे देवी साट्टहासकृतस्वना । त्रैलोक्यविवरं सर्वं यच्छब्देन प्रपूरितम्

એ જ ક્ષણે દેવી અট্টહાસની પ્રચંડ ધ્વનિ કરી; તે શબ્દથી ત્રિલોકના સર્વ ખાડા અને વિસ્તારો ભરાઈ ગયા।

Verse 38

एवं तस्या हसंत्याश्च वक्त्रान्तादथ निर्ययुः । पुलिंदाः शबरा म्लेछास्तथान्येऽरण्यवासिनः

આ રીતે દેવી હસતી હતી ત્યારે, તેના મુખાંતરમાંથી પુલિંદ, શબર, મ્લેચ્છ તથા અન્ય અરણ્યવાસીઓ બહાર નીકળ્યા।

Verse 39

शकाश्च यवनाश्चैव शतशश्तु वपुर्धरा । वर्म स्थगितगात्राश्च यमदूता इवापरे

ત્યારે શક અને યવન પણ સૈકડોની સંખ્યામાં પ્રગટ થયા. કવચથી ઢંકાયેલા દેહ ધારણ કરીને તેઓ જાણે યમના દૂત સમાન લાગ્યા.

Verse 41

देव्युवाच । एतानस्य सुदुष्टस्य सैनिकान्बलगर्वितान् । सूदयध्वं द्रुतं वाक्यादस्मदीयाद्यथेच्छया

દેવીએ કહ્યું—“આ પરમ દુષ્ટના બળગર્વથી ફૂલેલા સૈનિકોને મારી આજ્ઞાથી તરત જ સંહાર કરો; મારી પ્રત્યેની ભક્તિમાં, જેમ તમને ઇચ્છા થાય તેમ કરો।”

Verse 42

अथ ते तद्वचः श्रुत्वा वल्गंतोऽसिधनुर्द्धराः । दैतेयबलमुद्दिश्य दुद्रुवुर्वेगमाश्रिताः

તે વચન સાંભળીને, ખડગ અને ધનુષ ધારણ કરેલા તે વીરો ઉછળતા ઉછળતા દૈત્યસેનાની તરફ મહાવેગે દોડી ગયા.

Verse 43

ततस्तेषां महद्युद्धं मिथो जज्ञे सुदारुणम् । नात्मीयं न परं तत्र केनचिज्ज्ञा यते क्वचित्

પછી તેમની વચ્ચે અત્યંત ભયંકર અને વિશાળ યુદ્ધ ઊભું થયું. ત્યાં કોઈ ક્ષણે પણ કોણ પોતાનું અને કોણ પરાયું તે સ્પષ્ટ ઓળખી શકાતું ન હતું.

Verse 44

अथ ते दानवाः सर्वे योधैर्देवीसमुद्भवैः । भग्ना व्यापादिताश्चान्ये प्रहारैर्जर्जरीकृताः

ત્યારે દેવીમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા યોધાઓએ તે બધા દાનવોને ચકનાચૂર કરી નાખ્યા. કેટલાક માર્યા ગયા અને કેટલાક વારંવારના પ્રહારો વડે ચૂરચૂર થઈ ગયા.

Verse 45

ततो भग्नं बलं दृष्ट्वा महिषः क्रोधमूर्छितः । तामुवाच क्रुधा देवीं वचनैः परुषाक्षरैः

ત્યારે પોતાનું સૈન્ય ભંગ થયેલું જોઈ મહિષાસુર ક્રોધમૂર્છિત થયો અને દેવીને રોષથી કઠોર, કટુ શબ્દોમાં સંબોધ્યો।

Verse 46

आः पापे स्त्रीति मत्वाद्य न हतासि मया युधि । तस्मात्पश्य प्रहारं मे तत्त्वं बुध्यसि नान्यथा

“અરે પાપિની! તને ‘માત્ર સ્ત્રી’ માનીને આજે યુદ્ધમાં મેં તને મારી નથી. તેથી હવે મારો પ્રહાર જો—તું તત્ત્વ સમજીશ, અન્યથા નહીં.”

Verse 47

एवमुक्त्वा विशेषेण प्रहारान्स विचिक्षिपे । विषाणाभ्यां महावेगो भर्त्सयानो मुहुर्मुहुः

આવું કહી તેણે વિશેષ કરીને પ્રચંડ પ્રહારો કર્યા; મહાવેગે શિંગોથી વારંવાર ઘા મારતા અને ફરી ફરી ધમકાવતા રહ્યો।

Verse 48

ततोऽभ्याशगतं दृष्ट्वा सा देवी दानवं च तम् । आरुरोहाथ वेगेन पृष्ठिदेशेन कोपतः

પછી તે દાનવ નજીક આવ્યો તે જોઈ દેવી ક્રોધથી, મહાવેગે તેના પીઠ પર ચઢી ગઈ।

Verse 49

ततश्चुक्रोश दैत्योऽसौ व्योममार्गं समाश्रितः । पृष्ठ्यास्तलेन निर्भिन्नो रुधिरौघपरिप्लुतः

ત્યારે તે દૈત્ય ચીસ પાડતો આકાશમાર્ગે દોડ્યો; દેવીના પીઠના દબાણથી વિભિન્ન થઈ તે રક્તના પ્રવાહથી છલકાઈ ગયો।

Verse 50

एतस्मिन्नंतरे सिंहः स तस्या ज्योतिसंभवः । जग्राह पश्चिमे भागे दंष्ट्राग्रैर्निशितैः क्रुधा

એ જ ક્ષણે દેવીની જ્યોતિમાંથી ઉત્પન્ન સિંહે ક્રોધથી પાછળથી તીક્ષ્ણ દંષ્ટ્રાગ્રોથી તેને પકડી લીધો.

Verse 51

ततो निश्चलतां प्राप्तः पादाक्रांतश्च दानवः । अकरोद्भैरवान्नादान्न शक्तश्चलितुं पदम्

પછી દેવીના પગ નીચે દબાયેલો દાનવ સંપૂર્ણ નિશ્ચલ થયો. તેણે ભૈરવસમાન ભયંકર ગર્જનાઓ કરી, છતાં એક પગલું પણ હલાવી શક્યો નહીં.

Verse 52

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । व्योमस्थास्तां तदा प्रोचुर्देवीं हर्षसमन्विताः

એ જ સમયે ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવો આવ્યા. આકાશમાં સ્થિત રહી આનંદપૂર્વક તેમણે દેવીને સંબોધી।

Verse 53

एतस्य शिरसश्छेदं शीघ्रं कुरु सुरेश्वरि । खङ्गेनानेन तीक्ष्णेन यावन्नो याति चान्यतः

“હે સુરેશ્વરી! આ તીક્ષ્ણ ખડ્ગથી તરત જ તેનો શિરચ્છેદ કરો, તે અન્યત્ર ભાગી જાય તે પહેલાં।”

Verse 54

सा श्रुत्वा वचनं तेषां देवी कोपसमन्विता । खड्गं व्यापारयामास कंठे तस्यातिपीवरे

તેમનું વચન સાંભળી દેવી ધર્મ્ય ક્રોધથી ભરાઈ અને તેના અત્યંત જાડા કંઠ પર ખડ્ગ ચલાવ્યો.

Verse 55

स तेन खड्गघातेन कंठः पीनोऽपि निष्ठुरः । द्विधा जज्ञेऽथ दैत्यस्य दधत्तुष्टिं दिवौकसाम्

તે ખડ્ગપ્રહારે દૈત્યનો જાડો અને કઠોર કંઠ પણ બે ભાગે ફાટી ગયો; તેથી સ્વર્ગવાસીઓ પ્રસન્ન થયા।

Verse 56

द्वादशार्कप्रतीकाशो वक्त्रांतश्चर्मखड्गधृक् । भर्त्सयंस्तां महादेवीं खड्गोद्यतकरां तदा । खड्गं व्यापारयन्गात्रे तस्या बालार्कसन्निभम्

બાર સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, ઢાલ અને ખડ્ગ ધારણ કરેલો તે, ખડ્ગ ઉંચકીને ઊભેલી મહાદેવીને ધિક્કારતો, ઉગતા સૂર્ય જેવી કાંતિ ધરાવતી તેણીના દેહ પર ખડ્ગ ચલાવવા લાગ્યો।

Verse 57

ततः केशेषु चाधाय यावत्तस्यापि चिक्षिपे । प्रहारं गात्रनाशाय तावदूचे स दानवः

પછી તેણે (દેવીના) વાળ પકડી લીધા; અને દેહનાશક પ્રહાર કરવા જતો હતો, એટલામાં જ તે દાનવ બોલી ઊઠ્યો।

Verse 58

दानव उवाच । जय देवि जयाचिंत्ये जय सर्वसुरेश्वरि । जय सर्वगते देवि जय सर्वजनप्रिये

દાનવ બોલ્યો—જય દેવી! જય અચિંત્યે! જય સર્વસુરેશ્વરી! જય સર્વવ્યાપિની દેવી! જય સર્વજનપ્રિયે!

Verse 59

जय कामप्रदे नित्यं जय त्रैलोक्यसुन्दरि । जय त्रैलोक्य रक्षार्थमुद्यते ह्यकुतोभये

જય હો, નિત્ય વરપ્રદાયિની! જય હો, ત્રૈલોક્યસુંદરી! જય હો, ત્રૈલોક્ય રક્ષણાર્થે ઉદ્યતા, હે અકુતોભયે!

Verse 60

जय देवि कृतानंदे जय दैत्यविनाशिनि । जय क्लेशच्छिदे कांते जयाभक्तविमोहदे

જય હો દેવી, આનંદ પ્રગટાવનારી! જય હો દૈત્યવિનાશિની! જય હો ક્લેશછેદિની કાંતે! જય હો અભક્તોને મોહિત કરનારી!

Verse 62

तस्मात्कुरु प्रसादं मे प्राणान्रक्ष दयां कुरु । प्रणतस्य सुदीनस्य हीनस्य च विशेषतः

અતએવ મારા પર પ્રસાદ કર; મારા પ્રાણોની રક્ષા કર અને દયા કર—વિશેષ કરીને મારા પર, જે નમ્રતાથી નમ્યો છું, અતિદીન અને હીન થયો છું.

Verse 63

अहं दुर्वाससा शप्तो हिरण्याक्षसुतो बली । महिषत्वं समानीतस्त्वया देवी विमोक्षितः

હું હિરણ્યાક્ષનો પુત્ર બલી, દુર્વાસાના શાપથી શપ્ત. મહિષત્વમાં નીત થયો હતો; હે દેવી, તું મને મુક્ત કર્યો.

Verse 64

तस्माद्दर्पः प्रमुक्तोऽद्य मया दानवसंभवः । किंकरत्वं प्रयास्यामि सांप्रतं ते सुरेश्वरि

અતએવ આજે મેં દાનવસ્વભાવથી ઉત્પન્ન દર્પ ત્યજી દીધો છે. હે સુરેશ્વરી, હવે હું તારો કિંકર બની તારી સેવામાં પ્રવેશીશ.

Verse 65

जय सर्वगते देवि सर्वदुष्टविनाशिनि

જય હો, હે સર્વવ્યાપિની દેવી, સર્વ દુષ્ટતાનો વિનાશ કરનારી!

Verse 66

इति तस्य वचः श्रुत्वा कृपणं सा सुरेश्वरी । कृपाविष्टाऽब्रवीद्वाक्यं ततो व्योमस्थितान्सुरान्

તેના દયનીય વચનો સાંભળી દેવોની અધિષ્ઠાત્રી દેવી કરુણાથી દ્રવિત થઈ. પછી કૃપાથી પરિપૂર્ણ થઈ તેણે આકાશસ્થ દેવોને ઉદ્દેશીને વચન કહ્યું.

Verse 67

किं करोमि दया जाता ममैनं प्रति हे सुराः । तस्मान्नाहं हनिष्यामि दानवं दीनजल्पकम्

હું શું કરું? હે દેવો, તેના પ્રત્યે મારા હૃદયમાં દયા જાગી છે. તેથી આ દીન રીતે બોલતા દાનવને હું મારિશ નહીં.

Verse 68

विमुखं खड्गशस्त्रं च तवास्मीति प्रवादिनम् । अपि मे पितृहंतारं न हन्यां रिपुमाहवे

તે ખડગ-શસ્ત્ર ધારણ કરીને વિમુખ હોય તોય ‘હું તમારો છું’ એમ કહે, તો યુદ્ધમાં હું શત્રુને પણ ન મારું—ભલે તે મારા પિતાનો હત્યારો હોય.

Verse 69

देवा ऊचुः । न चेदसि च देवेशि त्वमेनं दानवाधमम् । नाशयिष्यति तत्कृत्स्नं त्रैलोक्यं सचराचरम्

દેવોએ કહ્યું—હે દેવેશ્વરી, જો તમે આ અધમ દાનવનો નાશ ન કરો, તો તે ચલ-અચલ સહિત સમગ્ર ત્રિલોક્યનો વિનાશ કરશે.

Verse 70

एष व्यर्थःश्रमः सर्वस्तथास्माकं भविष्यति । तव संभूतिसंभूतस्तव क्लेशस्तथाऽखिलः

અમારો આ સર્વ પ્રયત્ન વ્યર્થ થઈ જશે. અને તમારો સર્વ ક્લેશ પણ ફરી ઊભો થશે—તેની શક્તિના પુનઃઉદ્ભવથી જ.

Verse 71

देव्युवाच । नाहमेनं हनिष्यामि त्यजिष्यामि तथाऽमराः । एनं कचग्रहं कृत्वा धारयिष्यामि सर्वदा

દેવીએ કહ્યું—હે અમરો! હું એને ન મારીશ, ન ત્યજીશ. વાળ પકડીને એને સદાકાળ માટે વશમાં રાખીશ.

Verse 72

देवा ऊचुः । साधुसाधु महाभागे युक्तमुक्तं त्वया वचः । एतद्धि युज्यते कर्तुं कालेऽस्मिंस्त्रिदशेश्वरि

દેવોએ કહ્યું—સાધુ, સાધુ, મહાભાગે! તું જે કહ્યું તે યુક્ત અને યોગ્ય છે. હે ત્રિદશેશ્વરી! આ સમયે આ જ કરવું ઉચિત છે.

Verse 73

सांप्रतं मर्त्यलोके त्वं रूपमेतत्समाश्रिता । शस्त्रोद्यतकरा रौद्रा महिषोपरि संस्थिता

હવે મર્ત્યલોકમાં તું આ જ રૂપ ધારણ કર્યું છે—રૌદ્ર, હાથમાં ઉંચા કરેલા શસ્ત્રો સાથે, અને મહિષ પર આરૂઢ થઈ સ્થિત છે.

Verse 74

अवाप्स्यसि परां पूजां दुर्लभा ममरैरपि । यस्त्वामेतेन रूपेण संस्थितां पूजयिष्यति

તું પરમ પૂજા પ્રાપ્ત કરીશ, જે અમરોને પણ દુર્લભ છે—જે કોઈ તને આ જ રૂપે સ્થિત માનીને પૂજશે.

Verse 75

त्वमस्य संगतो भावि विख्याता विंध्यवासिनी । किं ते वा बहुनोक्तेन शृणु संक्षेपतो वचः

તું આ સ્થાન સાથે સંકળાઈ ‘વિંધ્યવાસિની’ તરીકે વિખ્યાત થશ. પણ વધુ કહેવાનું શું? સંક્ષેપમાં મારું વચન સાંભળ.

Verse 76

अस्मदीयं परं तथ्यं सर्वलोकहितावहम् । पार्थिवानां त्वदायत्तं बलं देवि भविष्यति

આ અમારું પરમ સત્ય સર્વ લોકના હિત માટે છે. હે દેવી, રાજાઓનું બળ હવે તારા આધિન રહેશે.

Verse 77

युद्धकाले समुत्पन्ने भक्तानां नात्र संशयः । प्रस्थानं वा प्रवेशं च यः करिष्यति मानवः

યુદ્ધકાળ ઉપસ્થિત થાય ત્યારે ભક્તોને અહીં કોઈ સંશય નથી. જે મનુષ્ય પ્રસ્થાન કે પ્રવેશ કરવા જાય…

Verse 78

त्वां स्मृत्वा प्रणिपत्याथ पूजयित्वा विशेषतः । तस्य संपत्स्यते सिद्धिः सर्वकृत्येषु सर्वदा । इह कापुरुषस्यापि किं पुनः सुभटस्य च

તને સ્મરી, પ્રણામ કરીને અને વિશેષ ભક્તિથી પૂજા કરનારને—સર્વકાળે સર્વ કાર્યોમાં સિદ્ધિ મળે છે. અહીં કાયરને પણ હોય તો, વીર સૈનિકને કેટલું વધુ!

Verse 79

आश्विनस्य सिते पक्षे नवम्यां चाष्टमीदिने । पूजयिष्यति यो मर्त्त्यस्त्वां सद्भक्तिसमन्वितः

આશ્વિન માસના શુક્લ પક્ષમાં—અષ્ટમી અને નવમીના દિવસે—જે મર્ત્ય સદ્ભક્તિથી તારી પૂજા કરશે…

Verse 80

तस्य संवत्सरं यावत्समग्रं सुरसुन्दरि । न भविष्यति वै रोगो न भयं न पराभवः । नापमृत्युर्न चौरादि समुद्भूत उपद्रवः

હે સૂરાસુંદરી, તેને પૂરું એક વર્ષ સુધી ન રોગ થશે, ન ભય, ન પરાજય; ન અકાળમૃત્યુ, ન ચોરાદિથી ઉપજતા ઉપદ્રવ।

Verse 82

तत्र गत्वा चिरात्प्राप्य स्वं राज्यं पाकशासनः । पालयामास संहृष्टस्त्रैलोक्यं हतकटकम्

ત્યાં જઈ લાંબા સમય પછી પોતાનું રાજ્ય ફરી પ્રાપ્ત કરીને પાકશાસન ઇન્દ્રે શત્રુસેનાનો નાશ કરી આનંદપૂર્વક ત્રિલોકનું પાલન કર્યું।

Verse 83

लोकाश्च सुखसंपन्नाः सर्वे जाता स्ततः परम् । यज्ञभागभुजो देवा भूयो जाता जगत्त्रये

ત્યારબાદ સર્વ લોક સુખ અને સમૃદ્ધિથી પરિપૂર્ણ થયા. યજ્ઞભાગના ભોક્તા દેવતાઓ પણ ફરી ત્રિલોકમાં સમૃદ્ધિ પામી પ્રસિદ્ધ થયા।

Verse 84

ततः परं च सा देवी त्रैलोक्ये ख्यातिमागता । सर्वक्षेत्रेषु तीर्थेषु स्थानेषु च विशेषतः

ત્યારપછી તે દેવી ત્રિલોકમાં વિખ્યાત થઈ. વિશેષ કરીને સર્વ ક્ષેત્રો, તીર્થો અને પવિત્ર સ્થાનોમાં તેની મહિમા પ્રસિદ્ધ થઈ।

Verse 85

एतस्मिन्नंतरे जातः सुरथोनाम भूपतिः । आनर्तस्तेन सद्भक्त्या क्षेत्रेऽत्रैव विनिर्मिता

આ દરમિયાન સુરથ નામનો એક રાજા જન્મ્યો. તેની સદ્ભક્તિથી આ જ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં ‘આનર્ત’ની સ્થાપના થઈ।

Verse 86

यस्तां पश्यति सद्भक्त्या चैत्राष्टम्यां सितेऽहनि । स पुमान्वत्सरं यावत्कृतार्थः स्यान्न संशयः

ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષની અષ્ટમીના દિવસે જે પુરુષ સદ્ભક્તિથી તે દેવીનું દર્શન કરે છે, તે આખું એક વર્ષ કૃતાર્થ રહે છે—એમાં સંશય નથી।

Verse 91

।सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ ते देवास्तां देवीं हर्षसंयुताः । अनुज्ञातास्तया जग्मुः स्वां पुरीममरावतीम्

સૂત બોલ્યા—આ રીતે કહી આનંદથી પરિપૂર્ણ દેવતાઓએ તે દેવીને પ્રણામ કરી, તેની અનુમતિ મેળવી પોતાની નગરી અમરાવતી તરફ પ્રસ્થાન કર્યું।

Verse 121

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये महिषासुरपराजय कात्यायनीमाहात्म्यवर्णनंनाम एकविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશી સહસ્ર શ્લોકોની સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર-ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘મહિષાસુરપરાજય તથા કાત્યાયનીમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ૧૨૧મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।